Nghiên cứu mới cho thấy chiết xuất từ loại dược liệu kỳ lạ này có thể giúp các tế bào bị nhiễm một số chủng virus cúm duy trì sự sống lâu hơn.
Một xác ướp bên trong quan tài đá ở Giza, Ai Cập. (Ảnh: Getty Images)
Trong nhiều thế kỷ, các thầy thuốc châu Âu và thế giới Ả Rập tin rằng những chất có trong xác ướp Ai Cập có khả năng phục hồi sức khỏe. Họ sử dụng bột cạo từ xác ướp như một phương thuốc điều trị nhiều bệnh, từ vết thương, bệnh đường hô hấp đến liệt và động kinh.
Phương thuốc này, có tên khoa học Mumia vera aegyptiaca, từng được buôn bán rộng rãi trong các mạng lưới thương mại quốc tế. Nhu cầu tăng cao đến mức hoạt động mua bán xác ướp cổ đại phát triển mạnh. Đến thế kỷ 16, Ai Cập đã cấm xuất khẩu mặt hàng này. Tuy nhiên, lợi nhuận lớn khiến một số thương nhân tìm cách làm giả bằng cách sử dụng thi thể người mới chết rồi phơi khô.
Dù việc sử dụng xác ướp làm thuốc ngày nay nghe có vẻ khó tin, nghiên cứu mới cho thấy chiết xuất từ Mumia có thể thực sự sở hữu một số hoạt tính sinh học, nhưng phát hiện này chưa chứng minh phương thuốc cổ xưa có thể chữa khỏi bệnh ở người.
Những thành phần chưa từng được ghi nhận trong thuốc xác ướp
Mặc dù Mumia từng được sử dụng phổ biến trong y học suốt nhiều thế kỷ, thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của nó vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ.
Để tìm hiểu rõ hơn, các nhà khoa học đã phân tích 24 mẫu Mumia được lưu giữ trong những bộ sưu tập của các trường đại học và bảo tàng dược phẩm. Kết quả cho thấy loại vật liệu này chứa một số thành phần chưa từng được ghi nhận trong các nghiên cứu trước đây về công thức ướp xác của người Ai Cập cổ đại.
Đáng chú ý, nhiều mẫu chứa các chất chuyển hóa liên quan đến lô hội. Phát hiện này gợi ý rằng lô hội có thể từng được sử dụng trong quá trình ướp xác, dù thành phần này chưa được xác định trong những phân tích trước đó.
Một thành phần khác xuất hiện phổ biến là axit 7-oxodehydroabietic, hợp chất có nguồn gốc từ nhựa cây lá kim, chẳng hạn như nhựa thông. Chất này từng được xem là một ứng viên tiềm năng tạo nên đặc tính chữa bệnh của Mumia.
Dù vậy, việc phát hiện các hợp chất nói trên mới chỉ giúp xác định thành phần hóa học của loại thuốc cổ đại. Các nhà khoa học vẫn cần tìm hiểu chất nào thực sự tạo ra hoạt tính sinh học của nó.
Chiết xuất xác ướp giúp tế bào nhiễm virus cúm sống lâu hơn
Để kiểm tra khả năng kháng virus của Mumia, nhóm nghiên cứu tiến hành thử nghiệm trên các tế bào thận chó được nhiễm 4 loại virus cúm khác nhau.
Kết quả cho thấy những tế bào được xử lý bằng chiết xuất Mumia vera aegyptiaca có thời gian sống sót lâu hơn so với các tế bào thuộc nhóm đối chứng không được điều trị. Đáng chú ý, hiệu quả này được ghi nhận đối với các chủng cúm H1N1 và H3N2, hai chủng virus thường xuất hiện trong các mùa cúm hàng năm.
Khi thử nghiệm riêng axit 7-oxodehydroabietic, các nhà khoa học không ghi nhận tác dụng bảo vệ tương tự. Điều này cho thấy nhựa cây lá kim, dù là thành phần phổ biến trong Mumia, có thể không phải nguồn gốc chính tạo nên hoạt tính kháng virus của chiết xuất.
Nhóm nghiên cứu cho rằng hợp chất chịu trách nhiệm cho hiệu quả này vẫn chưa được xác định. Hoạt tính kháng virus có thể đến từ những thành phần khác tồn tại với hàm lượng thấp hơn, hoặc là kết quả của sự kết hợp giữa nhiều hợp chất trong hỗn hợp.
Chưa thể khẳng định phương thuốc cổ đại có thể chữa bệnh ở người
Dù kết quả thử nghiệm gây bất ngờ, các nhà khoa học nhấn mạnh rằng phát hiện này không đồng nghĩa với việc những thầy thuốc thời Trung cổ đã thực sự chữa khỏi bệnh cho bệnh nhân bằng thuốc làm từ xác ướp.
Thử nghiệm hiện mới được thực hiện trên tế bào trong phòng thí nghiệm, không phải trên cơ thể người. Vì vậy, chưa thể xác định chiết xuất Mumia có tác dụng tương tự trong cơ thể sống hay không, cũng như chưa có cơ sở để khẳng định nó an toàn và hiệu quả trong điều trị cúm.
Các tác giả đặc biệt lưu ý rằng hoạt tính kháng virus được quan sát trong nghiên cứu không thể được dùng để xác nhận những tuyên bố chữa bệnh trong lịch sử. Cúm cũng không phải là căn bệnh được ghi nhận như một chỉ định điều trị của Mumia vera aegyptiaca trong các tài liệu y học thời Trung cổ và đầu thời hiện đại.
Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), mở ra hướng tìm hiểu mới về thành phần hóa học của một phương thuốc từng được sử dụng rộng rãi trong lịch sử.
