Bác sĩ nội trú - Những lặng lẽ sau ánh hào quang
Kỳ 2: Thực tiễn áp lực của Bác sĩ nội trú Đại học Y Hà Nội
SKĐS - Sau ánh hào quang Match Day là 36 tiếng căng sức tại các tuyến đầu lâm sàng và nút thắt thể chế trong chính sách đãi ngộ BSNT.
Thời gian thực một ngày trực của Bác sĩ nội trú Trường Đại học Y Hà Nội
Sau những nụ cười, những cái ôm chúc mừng rạng rỡ tại hội trường Match Day, các tân Bác sĩ nội trú (BSNT) Trường Đại học Y Hà Nội bước ngay vào "chảo lửa" lâm sàng tại các bệnh viện thực hành tuyến đầu như Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Việt Đức, Bệnh viện Nhi Trung ương, Bệnh viện Phụ sản Trung ương, Bệnh viện K hay Bệnh viện Đại học Y Hà Nội... Trở thành BSNT đồng nghĩa với việc bạn gần như chuyển "hộ khẩu" hoàn toàn về bệnh viện thực hành.
Dù ở chuyên khoa Nội, Ngoại, Sản, Nhi, Hồi sức Cấp cứu hay các chuyên ngành lâm sàng khác, nhịp sống 36 tháng của một BSNT chưa bao giờ được đo bằng số tiết học trên giảng đường mà đo bằng những ca trực xuyên đêm, hàng ngàn hồ sơ bệnh án qua tay và vô số thủ thuật lâm sàng trực tiếp thực hiện. Nhịp sống ấy xoay quanh một vòng lặp khắt khe: Khám bệnh - Trực - Học/Thi - Nghiên cứu khoa học.
Nhìn vào lịch trình kinh điển kéo dài 36 tiếng làm việc liên tục của một BSNT Hồi sức Cấp cứu - nơi được coi là đầu sóng ngọn gió, ta sẽ thấy rõ cường độ làm việc cực hạn này:
6h30 - Có mặt tại khoa để bắt đầu ngày mới sớm hơn giờ hành chính thông thường, khám lại toàn bộ người bệnh buồng mình phụ trách. Đây là lúc kiểm tra sát sao từng trường hợp, đọc nhanh kết quả khí máu vừa rút đầu giờ sáng, đánh giá lại diễn biến thông số máy thở và các chỉ số dấu hiệu sinh tồn sau một đêm.
7h30 - Giao ban khoa: Báo cáo các ca bệnh nặng, ca diễn biến phức tạp trong đêm, đồng thời "hứng" những câu hỏi chất vấn lâm sàng sắc bén, khắt khe từ các Thầy, Cô bộ môn và bác sĩ cọc trên.
8h30 đến 16h30 - Đi buồng và làm thủ thuật: Bác sĩ nội trú đi buồng cùng bác sĩ cọc trên, tham gia hội chẩn, giải thích tình trạng bệnh cho người nhà. Nếu BSNT Ngoại khoa dành trọn thời gian này trong phòng mổ với các ca phẫu thuật kéo dài, thì BSNT Hồi sức Cấp cứu lại căng mình với các thủ thuật xâm lấn phức tạp (đặt catheter tĩnh mạch trung tâm, mở khí quản cấp cứu, chọc dò, điều chỉnh thông số lọc máu...).
Những giờ học tập, giao ban chuyên môn và bảo vệ đề cương nghiên cứu khắt khe của các Bác sĩ Nội trú tại Trung tâm Cấp cứu và Hồi sức tích cực - Bệnh viện Đại học Y Hà Nội. Ảnh: MH
16h30 - Bắt đầu ca trực 24 giờ: Đêm xuống là lúc các khoa Cấp cứu, Hồi sức tích cực tại các bệnh viện tuyến cuối rơi vào trạng thái "rực lửa". BSNT là lực lượng phản ứng nhanh, tiếp nhận ca chuyển tuyến nặng, phân loại, ép tim ngoài lồng ngực, hồi sức nâng cao dưới sự giám sát của bác sĩ chính.
7h00 sáng hôm sau: Hết ca trực nhưng BSNT chưa thể về ngủ. Họ tiếp tục bàn giao ca bệnh, theo dõi ca bệnh vừa qua cơn nguy kịch và làm việc trọn vẹn ngày hôm đó cho tới tận 17h00 chiều mới chính thức rời bệnh viện.
Khép lại 36 tiếng làm việc căng thẳng đến giới hạn, sự mệt mỏi về thể xác lẫn áp lực tâm lý giữa ranh giới sinh tử, nơi một sơ suất nhỏ trong xử trí tụt huyết áp, sốc nhiễm khuẩn hay suy hô hấp đều phải trả giá bằng mạng sống người bệnh, đã biến trạng thái kiệt quệ thành "bạn đồng hành" thường trực của họ.
Lực lượng nòng cốt lặng lẽ sau chiếc áo blouse
Người dân khi bước chân vào các bệnh viện công tuyến Trung ương thường thấy hình ảnh những bác sĩ trẻ bước đi vội vã dọc hành lang, gương mặt phờ phạc vì thiếu ngủ nhưng thao tác chuyên môn vẫn thoăn thoắt, bình tĩnh giải thích diễn biến bệnh cho gia đình người bệnh.
Thực chất, ở hầu hết các khoa "đầu sóng ngọn gió" như Hồi sức tích cực, Cấp cứu, Phòng mổ hay Sơ sinh, lực lượng túc trực xuyên đêm và trực tiếp xử lý các ca cấp cứu đột xuất chính là các BSNT. Trong hệ thống trực, họ gánh vác vai trò từ cọc phụ đến cọc chính, là những người đầu tiên có mặt khi tiếng chuông báo động monitor vang lên, trực tiếp ép tim cấp cứu, và thức trắng đêm canh chừng từng chỉ số sinh hiệu cho các ca đa chấn thương nguy cấp.
Bác sĩ Nội trú trực tiếp theo dõi chỉ số sinh tồn, hội chẩn và căng mình xử trí ca bệnh nặng ngay tại khu vực Hồi sức cấp cứu tuyến đầu.
Ít ai biết rằng, vị bác sĩ trẻ tiếp nhận ca cấp cứu lúc 3 giờ sáng đã làm việc liên tục từ 7 giờ sáng hôm trước: khám hàng chục bệnh nhân, phân tích vô số kết quả xét nghiệm, hoàn thiện hàng loạt bệnh án mà chưa một lần được tựa lưng. Những giọt mồ hôi ướt đẫm lưng áo blouse giữa đêm đông hay đôi bàn tay run rẩy vì hạ đường huyết khi đang khâu vết thương là thực tế đời thường thầm lặng đằng sau chiếc áo blouse trắng.
Chính môi trường "vừa học vừa làm" cực kỳ khắc nghiệt ấy, nơi tiếng báo động monitor và tiếng máy thở rền rĩ suốt đêm, đã tôi luyện nên phản xạ nhanh nhạy, tư duy logic sắc bén và bản lĩnh vững vàng trước mọi biến cố sinh tử, tạo nên "mã gen Y Hà Nội" đặc trưng.
Khoảng trống chính sách và bài toán đãi ngộ dành cho Bác sĩ Nội trú
Dù là lực lượng lao động chủ lực gánh vác khối lượng công việc lâm sàng khổng lồ tại các bệnh viện thực hành tuyến cuối, danh nghĩa pháp lý và chính sách đãi ngộ dành cho BSNT ở Việt Nam hiện nay vẫn còn những bất cập giữa thực tiễn cống hiến và quy chế hiện hành:
- Bất cập từ cơ chế "vừa học, vừa làm": Trên giấy tờ, danh nghĩa pháp lý của BSNT vẫn chỉ gói gọn trong hai chữ "học viên". Sau 6 năm đào tạo y khoa dài hạn với chi phí đầu tư không nhỏ, ở độ tuổi 24 - 27 (thời điểm bạn bè đồng lứa đã tự lập và có thu nhập ổn định), các BSNT không có lương, chưa được hưởng bảo hiểm xã hội hay bảo hiểm y tế do cơ sở chi trả mà vẫn phải tự nộp học phí Sau đại học.
- Mức phụ cấp ca trực chưa tương xứng: Lực lượng đứng gác ở "đầu sóng ngọn gió" hiện chỉ nhận được tiền phụ cấp ca trực 24h dao động từ vài chục nghìn đến trên dưới một trăm nghìn đồng. Đây là con số chưa tương thích với khối lượng lao động chuyên môn nặng nhọc và nguy cơ rủi ro lây nhiễm tai nạn nghề nghiệp thường trực.
- Thu nhập chông chênh: Chưa có hợp đồng lao động chính thức, thu nhập của BSNT hoàn toàn trông chờ vào tiền phụ cấp trực hạn hẹp hoặc các khoản hỗ trợ trích từ quỹ riêng (nếu có) tùy thuộc vào cơ chế của từng khoa, từng viện. Nhiều bác sĩ trẻ vẫn phải sống phụ thuộc vào trợ cấp của cha mẹ già hoặc tranh thủ đi làm thêm kiệt sức ở các phòng khám tư vào những giờ nghỉ hiếm hoi để duy trì cuộc sống tối thiểu tại Thủ đô.
Nút thắt pháp lý này không chỉ tạo nên gánh nặng tâm lý đè nặng lên người học mà còn là niềm trăn trở đau đáu của chính những người quản lý đào tạo tại các trường Y và bệnh viện thực hành. Làm sao để công nhận đúng nghĩa sức lao động của học viên khi các quy định hiện hành vẫn xếp BSNT vào diện "người đi học" chứ không phải "nhân viên y tế tập sự"?
Chờ đợi những cuộc cải cách
Một câu hỏi lớn được đặt ra: Tại sao những "hạt giống vàng" được tuyển chọn khắt khe nhất của trí tuệ y khoa Việt Nam lại phải trải qua những năm tháng rèn luyện trong điều kiện đãi ngộ chật vật đến vậy? Liệu mô hình đào tạo BSNT của chúng ta có đang tiệm cận hay còn khoảng cách quá xa so với chuẩn mực quốc tế?
Thực tế này không chỉ đòi hỏi sự thấu hiểu từ cộng đồng xã hội, mà cấp thiết đặt ra yêu cầu thay đổi về tư duy quản lý và thể chế chính sách. Bác sĩ nội trú phải được trả lại đúng vị trí chuyên môn và giá trị lao động đích thực: họ là nguồn nhân lực chất lượng cao cần được đầu tư bài bản, chứ không thể chỉ xem là đối tượng người học đơn thuần.
Đón đọc Kỳ 3…
