Cùng với quốc nạn tham nhũng, chuyện lãng phí tại các cơ quan nhà nước cũng là cơn lũ tàn phá đất nước. Chính vì thế, ngày 21/12 vừa qua Thường trực Ban Bí thư Lê Hồng Anh đã ký và ban hành Chỉ thị số 21 về “thực hành tiết kiệm, chống lãng phí” trong cả nước.
Nói khái niệm lãng phí chắc vấn đề này ít có trong dân bởi phần lớn dân ta còn nghèo đang phải bươn chải, lo toan bao việc phải chi tiêu trong khi thu nhập có hạn, nhất là trước giá cả thị trường hiện nay. Các doanh nghiệp tư nhân ngoài việc có thể phải cắn răng “lãng phí” trong những phi vụ “bôi trơn” thì muốn lãng phí cũng không được khi phải tính toán từng đồng trước cuộc khủng hoảng hiện nay. Nói chung, chuyện lãng phí thường chỉ xảy ra ở những cá nhân, cơ quan tiêu bằng tiền không phải do chính mình làm ra mà là tiền “bắt được” từ tham nhũng, từ ngân sách đầu tư và có lẽ sự lãng phí nằm ở cơ quan Nhà nước nhiều hơn cả.
Hà Nội đã có nhiều biện pháp chống lãng phí như vận động tổ chức cưới không quá 30 mâm, đám tang bớt viếng vòng hoa… được dư luận quan tâm và nhiều ý kiến đồng tình. Thời điểm này sắp đến Tết, đã có chủ trương nghiêm cấm tặng quà Tết cho cấp trên không hẳn thuộc phạm trù “lãng phí” mà thuộc lĩnh vực chống tham nhũng bởi quà Tết nhiều khi là hành vi nguỵ trang cho hối lộ. Chủ trương yêu cầu không tổ chức để các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước đi thăm chúc Tết các địa phương với việc rộn ràng đưa đón, linh đình tiệc tùng, lãng phí không nhỏ mà chi phí lấy từ ngân sách địa phương là quá hợp lòng dân.
Tuy nhiên, những chuyện lãng phí như vòng hoa tang chỉ có một theo người quá cố vào Đài hoá thân Hoàn vũ trong khi những vòng khác không nằm trên mộ như trước đây hay cỗ cưới linh đình quả là lãng phí nhưng sự lãng phí này cá nhân chịu, song sự lãng phí trong chi tiêu từ ngân sách mới thấy lớn hơn nhiều. Dịp cuối năm, nhiều cơ quan thường tổ chức hội nghị, hội thảo mà trong đó không ít có mục đích… giải ngân bởi kinh phí cấp cho từng này, cuối năm tiêu không hết, sang năm bị cắt như chơi! Nhiều vị thủ trưởng vào một ngày đẹp trời nào đấy bỗng nghĩ đến việc sửa sang trụ sở, thanh lý đồ cơ quan đang dùng để sắm hàng loạt đồ mới cũng là sự lãng phí lớn. Trong sự lãng phí này có cả tham nhũng vì thủ trưởng có phần trăm trong vật liệu, trong công sửa chữa nhưng “chủ trương” lại được tập thể nhất trí thông qua. Nếu cơ quan là nhà mình chắc không có chuyện lãng phí này, thậm chí mua gì, sửa gì cũng khảo giá, mặc cả cẩn thận nhưng khổ nỗi đây là tiền từ ngân sách mà dân gian vẫn gọi là “tiền chùa”!
Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí bên cạnh những hô hào kêu gọi lương tâm, những quy định để ràng buộc trách nhiệm quản lý là cần thiết, song cái gốc của vấn đề này lại là việc quản lý chặt tiền ngân sách qua việc xét duyệt tính hiệu quả của việc chi tiêu. Công bằng mà nói, nếu ai đó không có lợi trong chuyện “lãng phí” thì chắc chắn lãng phí sẽ giảm. Việc quản lý tiền ngân sách và tính hiệu quả của việc chi tiêu chỉ thật sự đúng khi không có chuyện người duyệt “thông cảm” với người chi mà bản chất là móc ngoặc khi cấp dưới “biết sống”, “biết điều”! Lãng phí gắn liền với tham nhũng là vì vậy bởi tiền cá nhân, tiền doanh nghiệp tư nhân khó có thể lãng phí khi mà sự lãng phí ấy cứa vào túi tiền của chính mình.
Chống lãng phí, thực hành tiết kiệm phải bắt đầu từ chống tham nhũng trong việc xà xẻo tiền công. Khi nói đến tham nhũng hay lãng phí, muốn chống thì lãnh đạo các cấp phải chống đầu tiên bởi không có quyền làm sao có thể tham nhũng hay lãng phí. Việc khoán chi tiêu và hiệu quả việc chi tiêu cần được công khai, minh bạch trong cả một tập thể với một cơ chế dân chủ thực sự sẽ tạo ra sự giám sát của quần chúng và lãng phí chắc chắn sẽ được chống một cách hữu hiệu.
Những vụ tham nhũng bị phát hiện đã bị xử lý theo pháp luật, song hình như chưa có vụ lãng phí nào mà người có trách nhiệm bị truy cứu hình sự tuy rằng tham nhũng hay lãng phí đều gây thất thoát tiền của của Nhà nước và nhân dân.
Thực hành tiết kiệm bên cạnh việc tắt điện khi ra khỏi cơ quan thiết nghĩ cần một cơ chế có tính pháp luật ràng buộc trong hiệu quả của việc sử dụng ngân sách để có thể chống lãng phí từ gốc.
Lưu Thủy