Mô hình xã, phường thương mại điện tử góp phần quan trọng cho tăng trưởng hai con số
Chiều 11/11, Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị Xã thương mại điện tử Toàn quốc năm 2026 với chủ đề "Công Thương đưa thương mại điện tử về xã, bệ phóng tăng trưởng hai con số". Lần đầu tiên, cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền cấp xã, nền tảng thương mại điện tử và doanh nghiệp cùng ngồi lại bàn giải pháp hướng đến mục tiêu phát triển thương mại điện tử bền vững, thu hẹp khoảng cách vùng miền, theo đó, 60% số xã có thương nhân bán hàng trực tuyến vào năm 2030 thành kết quả cụ thể tại từng xã.
Mô hình "Xã, phường thương mại điện tử" do TikTok Shop khởi xướng cùng Cục Thương mại điện tử được giới thiệu là một trong những sáng kiến có kết quả thực tế. Hội nghị diễn ra trực tiếp kết hợp trực tuyến, kết nối điểm cầu tới Sở Công Thương, chính quyền xã, phường tại 34 tỉnh, thành phố.
Hội nghị Xã thương mại điện tử Toàn quốc năm 2026 với chủ đề "Công Thương đưa thương mại điện tử về xã, bệ phóng tăng trưởng hai con số". Ảnh: PV
Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Việt Sơn nêu rõ đưa thương mại điện tử về xã là thực hiện trực tiếp các chủ trương lớn: mục tiêu tăng trưởng kinh tế bình quân từ 10%/năm trở lên giai đoạn 2026-2030, kinh tế số đạt khoảng 30% GDP của Nghị quyết Đại hội XIV; yêu cầu tăng trưởng "2 con số" tại Kết luận số 18-KL/TW; Nghị quyết số 57-NQ/TW, Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị. Thương mại điện tử về tới xã không chỉ mở thêm kênh tiêu thụ mà còn hình thành phương thức phân phối hiện đại, góp phần hiện đại hóa nền thương mại Việt Nam từ gốc.
Theo ông Nguyễn Việt Sơn, năm 2025, quy mô thương mại điện tử Việt Nam đạt khoảng 31 tỷ USD, tăng 25,5%, chiếm khoảng 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng. Song mức phát triển giữa các địa phương còn chênh lớn. Chỉ số Thương mại điện tử Việt Nam 2026 của Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam cho TP. Hồ Chí Minh 91,1 điểm, Hà Nội 87,5 điểm, ba địa phương kế tiếp chỉ từ 17,9 đến 22,3 điểm; tỷ lệ giữa hai thành phố lớn với các địa phương còn lại vẫn ở mức 70-30.
Trình bày đề dẫn "Bản đồ xã thương mại điện tử 2026", Tổng Biên tập Báo Công Thương Nguyễn Văn Minh cho biết Báo đã rà cổng thông tin của 3.321 xã, phường, đặc khu, dữ liệu chốt ngày 04/11/2026. Trong 2.497 đơn vị đủ dữ liệu, 587 xã có việc do chính xã tổ chức về thương mại điện tử, 178 xã (7,1%) nêu được kết quả, chỉ 18 xã nêu được số đơn hàng, doanh thu hay số hộ bán. Đây là điều chính quyền tự đăng, chưa phải số đo doanh số, song cho thấy việc triển khai ở cơ sở còn phải thực chất hơn.
Ở cấp tỉnh, An Giang đặt mục tiêu 100% Ủy ban nhân dân cấp xã có kế hoạch riêng về thương mại điện tử, có ít nhất một cán bộ phụ trách; Tuyên Quang, Ninh Bình đặt mục tiêu ít nhất 60% số xã, phường có thương nhân bán hàng trực tuyến. Tuy nhiên, đa số tỉnh, thành phố chưa giao nhiệm vụ, chỉ tiêu cụ thể cho cấp xã; hoạt động hỗ trợ còn nặng về tập huấn, livestream theo đợt.
Để đạt mục tiêu 60%, bà Nguyễn Thị Minh Huyền, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử, đề nghị chính quyền địa phương chủ động chọn địa bàn, xác định nhóm sản phẩm có lợi thế, khảo sát nhu cầu người kinh doanh, bố trí đầu mối hỗ trợ tại chỗ; Sở Công Thương hướng dẫn, kết nối nguồn lực, theo dõi kết quả; nền tảng, đơn vị dịch vụ hỗ trợ kỹ năng, công cụ, giao nhận, tiếp cận thị trường.
Mô hình "Xã, phường thương mại điện tử"
Từ tháng 1/2026, TikTok Shop phối hợp với Cục Thương mại điện tử công bố, thí điểm mô hình "Xã, phường thương mại điện tử", đưa thương mại điện tử về tận cấp xã. Điểm khác biệt của mô hình là TikTok Shop cùng chính quyền xây nền để người dân kinh doanh lâu dài, đi xa hơn việc đưa sản phẩm lên sàn hay tổ chức các phiên livestream lớn mang tính thời điểm.
Chính quyền cấp xã giữ vai trò chủ động kết nối nguồn lực, chọn sản phẩm đặc trưng; nền tảng thiết kế nội dung hỗ trợ theo thế mạnh sản phẩm, năng lực người bán, điều kiện từng xã. Kết quả được đo cả ngắn hạn (số người được đào tạo, số đơn hàng) lẫn dài hạn (khả năng tự vận hành, duy trì, tăng trưởng sau hỗ trợ). Mô hình hỗ trợ trực tiếp giúp địa phương thực hiện nội dung 7.3 trong Bộ tiêu chí xã nông thôn mới giai đoạn 2026-2030, góp phần thực hiện Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia.
Hội nghị diễn ra trực tiếp kết hợp trực tuyến, kết nối điểm cầu tới Sở Công Thương, chính quyền xã, phường tại 34 tỉnh, thành phố. Ảnh: PV
Từ nông sản, sản phẩm OCOP vùng cao đến cây giống, hoa kiểng, hàng làng nghề, mô hình cho thấy có thể điều chỉnh theo lợi thế từng nơi. Cả ba tỉnh, thành phố thí điểm đã có kế hoạch mở rộng sang Than Uyên (Lai Châu), Bát Tràng, Thư Lâm (Hà Nội) cùng các địa bàn khác.
Trao đổi kinh nghiệm tỉnh tiên phong, ông Trần Quốc Tuấn, Đại biểu Quốc hội, Giám đốc Sở Công Thương Vĩnh Long, chia sẻ cách tỉnh đồng hành cùng xã Chợ Lách và nền tảng để đưa cây giống, hoa kiểng lên kênh trực tuyến.
Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Việt Sơn giao Cục Thương mại điện tử nghiên cứu trên cơ sở tích hợp các Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, văn bản hướng dẫn của các bộ, ngành về thực hiện Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026 - 2030 đã ban hành, chủ trì tham mưu có ý kiến góp ý cho Bộ Nông nghiệp và Môi trường điều chỉnh, hướng dẫn tiêu chí 7.3 về việc chi tiết thống kê xã thương mại điện tử; hướng dẫn nghĩa vụ định danh cho người bán quy mô nhỏ ở nông thôn; tiếp tục đào tạo đến cấp xã gắn với thực hành. Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước phối hợp chuẩn hóa sản phẩm OCOP cấp xã, truy xuất nguồn gốc, phòng chống hàng giả mạo danh đặc sản địa phương.
Thứ trưởng đề nghị các Sở Công Thương đưa thương mại điện tử vào kịch bản tăng trưởng của tỉnh; tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh xác định số liệu ban đầu theo nhóm xã, đặt chỉ tiêu, công khai kế hoạch, lập sổ theo dõi, kiểm tra mẫu số liệu xã báo cáo. Chính quyền cấp xã bố trí đầu mối, xác định việc làm hằng năm, báo cáo bằng số hộ đang bán, số đơn hàng, doanh thu có nguồn đối chiếu.
Các nền tảng, doanh nghiệp bưu chính được đề nghị công khai biểu phí, lộ trình phí sau ưu đãi; cùng địa phương giảm chi phí giao hàng chặng đầu ở vùng cao; cung cấp số liệu tổng hợp theo địa bàn khi cơ quan quản lý đo thử; tạo điều kiện để người bán tiếp cận nhiều kênh tiêu thụ.
Báo Công Thương tiếp tục cập nhật bản đồ xã thương mại điện tử, phản ánh cả mô hình hiệu quả lẫn địa bàn còn khó khăn. Các kiến nghị thuộc thẩm quyền Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong đó có hướng dẫn kê khai thuế giản lược, được Ban Tổ chức báo cáo lãnh đạo Bộ Công Thương để có văn bản gửi cơ quan liên quan. Ban Tổ chức đề xuất duy trì Hội nghị thành diễn đàn thường niên của ngành Công Thương.
Thước đo cuối cùng của Hội nghị nằm ở từng xã: thêm bao nhiêu người dân tự bán được hàng, bao nhiêu sản phẩm có đầu ra ổn định, thu nhập người dân tăng bao nhiêu. Khi thương mại điện tử thực sự về tới xã, mỗi xã có thêm một động lực để cả nước hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Với định hướng lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm, chính quyền cơ sở làm đầu mối, hiệu quả kinh tế làm thước đo, sự đồng hành của các nền tảng như TikTok Shop làm lực đẩy, Hội nghị Xã thương mại điện tử toàn quốc lần thứ nhất được kỳ vọng tạo chuyển biến trong tổ chức thực hiện chính sách, có thêm nhiều xã thương mại điện tử trên cả nước, đưa sản phẩm Việt đến thị trường mới, góp phần hiện đại hóa nền thương mại Việt Nam và thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.
