1. Mỡ thừa tác động đến cơ thể như thế nào?
Mô mỡ không chỉ có chức năng dự trữ năng lượng mà còn tham gia điều hòa hormone và nhiều hoạt động chuyển hóa. Khi lượng mỡ tích tụ quá mức, đặc biệt là mỡ nội tạng, những thay đổi về nội tiết, chuyển hóa và phản ứng viêm có thể ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài, trong đó có nguy cơ mắc một số loại ung thư.
Một trong những cơ chế được nghiên cứu là tình trạng viêm mạn tính mức độ thấp. Khi mô mỡ phát triển quá mức, hoạt động của các tế bào miễn dịch và các chất trung gian gây viêm có thể thay đổi. Tình trạng viêm kéo dài có khả năng tạo môi trường thuận lợi cho những biến đổi liên quan đến sự phát triển của tế bào ung thư.
Bên cạnh đó, mỡ thừa có thể làm thay đổi nồng độ hormone trong cơ thể. Mô mỡ tham gia sản xuất estrogen, đặc biệt có ý nghĩa ở phụ nữ sau mãn kinh. Nồng độ estrogen cao hơn có thể góp phần làm tăng nguy cơ ung thư vú sau mãn kinh và ung thư nội mạc tử cung.
Thừa cân, béo phì cũng thường đi kèm tình trạng kháng insulin. Khi cơ thể giảm nhạy cảm với insulin, tuyến tụy có thể phải sản xuất nhiều hormone này hơn để duy trì đường huyết. Những thay đổi liên quan đến insulin và yếu tố tăng trưởng giống insulin có thể thúc đẩy sự tăng sinh của tế bào, góp phần làm tăng nguy cơ một số loại ung thư.
Ngoài ra, béo phì còn có thể liên quan đến những thay đổi trong chuyển hóa và hoạt động của các hormone khác. Mức độ ảnh hưởng không giống nhau ở mọi cơ quan, do đó mối liên quan giữa béo phì và ung thư cần được xem xét theo từng loại bệnh.
Thừa cân, béo phì không chỉ làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường mà còn liên quan đến nhiều bệnh ung thư. Ảnh: AI.
2. Những loại ung thư có liên quan đến thừa cân, béo phì
Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI), bằng chứng khoa học cho thấy thừa cân, béo phì có liên quan đến nguy cơ mắc ít nhất 13 loại ung thư, bao gồm:
- Ung thư đường tiêu hóa: Ung thư biểu mô tuyến thực quản, ung thư tâm vị dạ dày, ung thư đại trực tràng, ung thư gan, ung thư túi mật và ung thư tuyến tụy.
- Ung thư ở phụ nữ: Ung thư vú sau mãn kinh, ung thư nội mạc tử cung và ung thư buồng trứng.
- Các loại ung thư khác: Ung thư thận, ung thư tuyến giáp, u màng não và đa u tủy xương.
Mức độ bằng chứng và mức tăng nguy cơ không giống nhau giữa các loại ung thư. Mối liên quan được ghi nhận rõ đối với ung thư nội mạc tử cung, ung thư biểu mô tuyến thực quản, ung thư thận, ung thư gan, ung thư tụy và một số loại khác. Với ung thư vú, mối liên quan được xác định rõ hơn ở phụ nữ sau mãn kinh.
Nguy cơ cũng có thể chịu ảnh hưởng bởi mức độ và thời gian tích tụ mỡ. Người duy trì tình trạng béo phì trong thời gian dài có thể đối mặt với nguy cơ cao hơn đối với một số loại ung thư so với người duy trì cân nặng phù hợp. Tuy nhiên, mức nguy cơ cụ thể còn phụ thuộc vào tuổi tác, giới tính, tiền sử gia đình, thói quen sinh hoạt và các yếu tố khác.
Cần lưu ý, mối liên quan giữa béo phì và ung thư không đồng nghĩa mọi trường hợp ung thư đều do thừa cân gây ra. Người có cân nặng bình thường vẫn có thể mắc bệnh, trong khi không phải tất cả người béo phì đều phát triển ung thư. Việc xác định nguy cơ cần dựa trên tổng thể các yếu tố liên quan.
3. Làm gì để kiểm soát cân nặng hiệu quả?
Duy trì cân nặng phù hợp là một trong những biện pháp giúp giảm nguy cơ mắc một số loại ung thư liên quan đến béo phì, đồng thời có lợi cho tim mạch, chuyển hóa và sức khỏe tổng thể. Với người đang thừa cân, béo phì, cần ưu tiên điều chỉnh lối sống bền vững thay vì giảm cân cấp tốc.
Có thể áp dụng một số biện pháp:
- Điều chỉnh chế độ ăn: Tăng cường rau xanh, trái cây nguyên quả, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt; hạn chế đồ uống có đường, thức ăn giàu năng lượng nhưng ít giá trị dinh dưỡng và thực phẩm chế biến sẵn.
- Kiểm soát khẩu phần: Chú ý lượng thức ăn trong mỗi bữa, hạn chế ăn quá mức nhu cầu năng lượng và giảm thói quen ăn vặt không cần thiết.
- Duy trì vận động: Người trưởng thành nên hướng tới ít nhất 150 phút hoạt động thể lực aerobic cường độ vừa mỗi tuần, kết hợp tập tăng cường cơ bắp ít nhất 2 ngày mỗi tuần. Có thể bắt đầu từ đi bộ nhanh, đạp xe hoặc những hoạt động phù hợp với thể trạng.
- Theo dõi cân nặng và vòng eo: Kiểm tra định kỳ giúp nhận biết xu hướng tăng cân và tích tụ mỡ bụng để điều chỉnh chế độ ăn, vận động kịp thời.
- Hạn chế rượu bia và không hút thuốc: Đây là những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc nhiều loại ung thư, bên cạnh việc kiểm soát cân nặng.
Người bị béo phì hoặc có bệnh lý đi kèm nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá tình trạng sức khỏe và xây dựng kế hoạch giảm cân phù hợp. Không nên tự ý sử dụng thuốc giảm cân hoặc áp dụng chế độ ăn kiêng quá mức.
Bên cạnh kiểm soát cân nặng, mỗi người cần thực hiện sàng lọc ung thư theo khuyến cáo phù hợp với độ tuổi, giới tính, tiền sử gia đình và các yếu tố nguy cơ. Không nên tự ý làm các xét nghiệm hoặc chụp chiếu không có chỉ định chỉ vì đang thừa cân, béo phì.
Xem thêm video đang được quan tâm:
Ăn mặn hay ăn chay có nguy cơ ung thư cao hơn?
