Hoàn thiện thể chế, mở rộng mạng lưới công tác xã hội
Phát biểu tại Hội thảo chuyên đề về công tác xã hội năm 2026 do Bộ Y tế tổ chức ngày 12-13/11, PGS.TS Nguyễn Thị Liên Hương, Thứ trưởng Bộ Y tế, nhấn mạnh, năm 2026, trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực tiếp tục có nhiều diễn biến phức tạp, khó lường; trong nước chịu tác động của biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh, cùng những thách thức từ già hóa dân số và mô hình bệnh tật kép, ngành Y tế vẫn nỗ lực hoàn thành các mục tiêu, chỉ tiêu, nhiệm vụ đề ra.
Hệ thống y tế tiếp tục được củng cố cả về quy mô, chất lượng và hiệu quả. Công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế được xác định là khâu đột phá, tạo hành lang pháp lý quan trọng cho hoạt động của ngành Y tế nói chung và lĩnh vực công tác xã hội nói riêng, góp phần hỗ trợ, chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho người dân, đặc biệt là người yếu thế, dễ bị tổn thương.
PGS.TS Nguyễn Thị Liên Hương, Thứ trưởng Bộ Y tế phát biểu khai mạc hội thảo. Ảnh: BTC
Theo Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương, trong năm 2026, Đảng bộ Bộ Y tế đã chủ trì trình Đảng bộ Chính phủ để trình Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 14-CT/TW ngày 22/9/2026 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác người khuyết tật trong tình hình mới. Bộ Y tế cũng chủ trì báo cáo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về tình hình thực hiện chính sách an sinh xã hội, hỗ trợ người yếu thế và kết quả thực hiện các kết luận của Tổng Bí thư về công tác chăm sóc, bảo vệ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, chính sách đối với người khuyết tật.
Bên cạnh đó, Bộ Y tế đã trình ban hành 2 nghị định của Chính phủ gồm Nghị định số 335/2026/NĐ-CP về trợ giúp xã hội và Nghị định số 395/2026/NĐ-CP về cơ sở trợ giúp xã hội; 4 quyết định và 1 chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ. Bộ trưởng Bộ Y tế cũng đã ban hành 1 thông tư, 1 quyết định và nhiều văn bản chỉ đạo về công tác xã hội.
Hệ thống văn bản này tạo hành lang pháp lý quan trọng nhằm nâng cao chất lượng công tác xã hội, hỗ trợ các đối tượng thụ hưởng chính sách trợ giúp xã hội. Mạng lưới cơ sở cung cấp dịch vụ công tác xã hội ngày càng phát triển với hàng nghìn cơ sở công lập và ngoài công lập. Đáng chú ý, 100% cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cấp chuyên sâu và cấp cơ bản đã thành lập phòng hoặc bộ phận công tác xã hội. Công tác xã hội trường học cũng từng bước được nhân rộng, góp phần bảo vệ toàn diện học sinh, sinh viên.
Công tác cải cách hành chính trong lĩnh vực công tác xã hội tiếp tục được đẩy mạnh. Các thủ tục hành chính thuộc lĩnh vực này đã được cắt giảm, bãi bỏ; thời gian thực hiện thủ tục hành chính giảm 45%, góp phần bảo đảm tính minh bạch, chính xác. Cơ sở dữ liệu về cơ sở trợ giúp xã hội và người làm công tác xã hội được xây dựng, duy trì, vận hành theo nguyên tắc "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung".
Tuy nhiên, Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương cũng chỉ rõ những khó khăn, thách thức hiện nay. Quy định về công tác xã hội còn phân tán trong nhiều lĩnh vực; hệ thống tiêu chuẩn chất lượng và cơ chế giám sát, đánh giá kết quả dịch vụ chưa được hình thành đầy đủ. Mạng lưới dịch vụ chưa đồng đều giữa các địa phương và nhóm đối tượng; còn thiếu mô hình dịch vụ tích hợp giữa y tế, giáo dục, bảo trợ xã hội, tư pháp và các tổ chức cộng đồng.
Cùng với đó, nguồn nhân lực chuyên nghiệp, chuyên sâu còn thiếu; chất lượng đào tạo và năng lực thực hành chưa đồng đều; nguồn lực đầu tư hạn chế, sự tham gia của khu vực tư nhân và cộng đồng chưa tương xứng với nhu cầu thực tế.
Các đại biểu tham dự hội thảo. Ảnh: BTC
Tập trung 5 nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn tới
Trên cơ sở những kết quả và khó khăn nêu trên, Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương đề nghị các đại biểu tập trung thảo luận, thống nhất các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm nhằm phát triển lĩnh vực công tác xã hội trong năm 2027 và giai đoạn 2027-2030.
Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về phát triển công tác xã hội; tập trung nghiên cứu, rà soát, đề xuất sửa đổi các văn bản pháp luật liên quan, trong đó có Luật Người cao tuổi, Luật Người khuyết tật.
Cùng với hoàn thiện thể chế, cần phát triển mạng lưới tổ chức cung cấp dịch vụ công tác xã hội và đội ngũ nhân viên, cộng tác viên chuyên nghiệp trong các lĩnh vực phúc lợi xã hội, y tế, giáo dục và tư pháp. Chú trọng phát triển danh mục dịch vụ công tác xã hội chuyên sâu, xây dựng cơ chế đặt hàng và xã hội hóa các mô hình cung cấp dịch vụ.
Nhiệm vụ tiếp theo là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thông qua đổi mới chương trình, giáo trình và phương pháp đào tạo theo hướng hội nhập quốc tế. Đồng thời, tăng cường năng lực chuyên môn, quy định rõ tiêu chuẩn nghiệp vụ và đạo đức nghề nghiệp đối với nhân viên công tác xã hội.
Thứ trưởng cũng yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong phát triển công tác xã hội và giáo dục, đào tạo công tác xã hội. Công tác thông tin, tuyên truyền cần được tăng cường nhằm nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành và toàn xã hội về vai trò của công tác xã hội, qua đó giúp người dân dễ dàng tiếp cận, thụ hưởng các dịch vụ một cách hiệu quả, bền vững.
Bên cạnh đó, cần tăng cường hợp tác quốc tế, tranh thủ nguồn lực và kinh nghiệm của các quốc gia để ứng dụng công nghệ, kỹ thuật chuyên môn và những mô hình tiên tiến vào thực tiễn Việt Nam.
Nhấn mạnh ý nghĩa nhân văn sâu sắc của công tác xã hội, Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương cho rằng đây là nhiệm vụ thể hiện bản chất tốt đẹp của chế độ, đòi hỏi sự chung tay của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Thứ trưởng bày tỏ tin tưởng hội nghị sẽ có nhiều ý kiến trao đổi sâu sắc, thiết thực, góp phần nâng cao hiệu quả công tác xã hội trong năm 2026 và những năm tiếp theo.
Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương và các đại biểu tại hội thảo. Ảnh: BTC
Chuẩn hóa nhân lực công tác xã hội trong bệnh viện
Tham luận tại hội thảo, PGS.TS Nguyễn Tuấn Hưng, Chủ tịch Hội Công tác xã hội ngành Y tế Việt Nam, cho biết đến nay, 100% bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế đã có phòng hoặc tổ công tác xã hội; tỷ lệ này ở các bệnh viện tuyến tỉnh đạt trên 90%.
Đáng chú ý, nếu năm 2015, cả nước chỉ có hơn 500 cán bộ làm công tác xã hội trong các bệnh viện thì đến cuối năm 2025, con số này đã tăng lên hơn 10.000 người tại các cơ sở khám chữa bệnh.
Tuy nhiên, trong số nhân lực hiện có, phần lớn được đào tạo chuyên ngành khoa học sức khỏe, chỉ gần 10% có chuyên môn đúng ngành công tác xã hội. Vì vậy, việc chuẩn hóa đội ngũ theo năng lực và vị trí việc làm đang là yêu cầu cấp thiết.
Theo PGS.TS Nguyễn Tuấn Hưng, cần hướng dẫn đồng bộ việc triển khai Nghị định số 232/2026/NĐ-CP quy định về vị trí việc làm của viên chức; ban hành chuẩn năng lực, mô tả khung vị trí việc làm, phương pháp định mức và bộ dữ liệu. Đồng thời, tổ chức thí điểm tại các bệnh viện với mô hình đa dạng; rà soát vị trí việc làm, bố trí nhân lực đúng chuyên môn, xác định đầu mối tại các khoa và xây dựng cơ chế xử lý tình huống khẩn cấp.
Việc đánh giá đội ngũ cần dựa trên sản phẩm, chất lượng và kết quả công việc. Cùng với đó, cần chuẩn hóa chương trình đào tạo, tăng cường thực hành tại bệnh viện và quản lý trường hợp; phát triển đào tạo liên tục, đội ngũ giám sát viên và mạng lưới dựa trên bằng chứng.
"Định vị đúng vị trí, chuẩn hóa năng lực và đo đúng kết quả sẽ giúp công tác xã hội trở thành cầu nối giữa bệnh viện, gia đình và cộng đồng", PGS.TS Nguyễn Tuấn Hưng nhấn mạnh.
Tiếp tục chương trình hội nghị, trong chiều 12/11, các đại biểu tập trung thảo luận về phát triển dịch vụ công tác xã hội chuyên nghiệp tại Việt Nam và phát triển nguồn nhân lực công tác xã hội chuyên nghiệp.
Ngày 13/11, hội nghị tiếp tục trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, báo cáo kết quả thảo luận về phát triển nguồn nhân lực và dịch vụ công tác xã hội tại Việt Nam...
