Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên: "Báo chí cần đi trước một bước trong truyền thông gia đình"

Một chặng đường đáng trân trọng

Thưa Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên, 31 năm là một chặng đường dài đối với một cơ quan báo chí chuyên sâu về gia đình. Ông đánh giá như thế nào về hành trình của Tạp chí Gia đình Việt Nam trong suốt thời gian qua?

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên: 31 năm là một chặng đường đáng trân trọng. Đó không đơn thuần là câu chuyện về thời gian mà còn là hành trình của một tập thể nhiều thế hệ đã lựa chọn và kiên trì theo đuổi những vấn đề gắn rất sâu với đời sống của mỗi người dân, mỗi gia đình.

Gia đình là một lĩnh vực đặc biệt. Có những vấn đề tưởng như rất riêng tư, rất đời thường nhưng lại liên quan trực tiếp đến sự phát triển của xã hội, từ sinh đẻ, nuôi dạy con cái, chăm sóc sức khỏe, sức khỏe sinh sản, bình đẳng giới đến quan hệ giữa các thế hệ, chất lượng cuộc sống và hạnh phúc của mỗi gia đình.

Trong 31 năm qua, xã hội đã thay đổi rất nhiều và gia đình Việt Nam cũng thay đổi theo; Từ những vấn đề chủ yếu xoay quanh kế hoạch hóa gia đình, chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em; ngày nay chúng ta phải đối diện với một số thách thức như mức sinh, cơ cấu dân số, già hóa dân số, chất lượng dân số, sức khỏe sinh sản của vị thành niên, sức khỏe tinh thần, bình đẳng giới, khoảng cách thế hệ, tác động của công nghệ và mạng xã hội đối với đời sống gia đình...

Vì vậy, tôi cho rằng giá trị của một cơ quan báo chí chuyên về gia đình không nằm ở việc chỉ phản ánh những gì đang diễn ra mà còn ở khả năng nhận diện những vấn đề mới, đặt chúng trong một bối cảnh rộng hơn và giúp xã hội có thêm góc nhìn khoa học, nhân văn.

Theo ông, đâu là những vấn đề mà truyền thông về gia đình cần quan tâm hơn trong giai đoạn hiện nay?

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên: Tôi cho rằng trước hết cần thay đổi cách nhìn về khái niệm “gia đình”.

Gia đình hôm nay không còn đứng yên trong một khuôn mẫu như trước. Cấu trúc gia đình, quy mô gia đình, quan hệ giữa các thế hệ và cách mỗi người lựa chọn cuộc sống đều có những thay đổi nhất định. Cùng với đó là những vấn đề mới phát sinh trong quá trình đô thị hóa, phát triển kinh tế, di cư, già hóa dân số, thay đổi về mức sinh và chuyển đổi số.

Chẳng hạn, câu chuyện dân số hiện nay không thể chỉ nhìn từ góc độ có bao nhiêu người được sinh ra. Chúng ta phải quan tâm đến việc trẻ em được sinh ra và lớn lên trong điều kiện như thế nào, cha mẹ có đủ kiến thức và kỹ năng chăm sóc con hay không, người trẻ có được tiếp cận thông tin chính xác về sức khỏe sinh sản hay không, người cao tuổi được chăm sóc thế nào và làm sao để nâng cao chất lượng dân số.

Bên cạnh đó, công nghệ và trí tuệ nhân tạo đang tạo ra những thay đổi rất lớn trong cách con người giao tiếp và tiếp nhận thông tin. Trẻ em có thể tiếp cận những nội dung mà trước đây phải mất rất nhiều thời gian mới có thể tìm hiểu. Người lớn cũng có thể tìm kiếm thông tin sức khỏe, giới tính, sinh sản trên mạng chỉ trong vài giây.

Điều đó mở ra cơ hội rất lớn nhưng cũng đặt ra trách nhiệm lớn hơn đối với báo chí chính thống. Người dân cần những thông tin có căn cứ, được kiểm chứng, dễ hiểu và phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Do đó, truyền thông về gia đình trong giai đoạn mới phải đi trước một bước trong việc nhận diện vấn đề. Không đợi đến khi một vấn đề trở thành khủng hoảng trong xã hội mới nói đến mà phải chủ động đặt câu hỏi, nghiên cứu, tìm kiếm chuyên gia và đưa vấn đề ra thảo luận một cách có trách nhiệm.

Như vậy, theo ông, yêu cầu đối với một cơ quan báo chí chuyên về gia đình hiện nay đã khác trước như thế nào?

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên: Sự khác biệt lớn nhất là báo chí ngày nay không thể chỉ cạnh tranh bằng tốc độ đưa tin.

Thông tin trên môi trường số có thể xuất hiện gần như tức thời. Nếu chỉ chạy theo tốc độ, báo chí rất khó tạo ra lợi thế riêng. Lợi thế của báo chí chính thống phải nằm ở khả năng kiểm chứng, phân tích, giải thích và kết nối.

Với Tạp chí Gia đình Việt Nam, tôi kỳ vọng ở khả năng phát hiện vấn đề từ chính đời sống. Một câu chuyện về một gia đình, một vấn đề về sức khỏe sinh sản của thanh thiếu niên, một thay đổi trong hành vi sinh đẻ hay một khoảng cách giữa các thế hệ đều có thể là điểm khởi đầu để báo chí nhìn rộng hơn, sâu hơn.

Tạp chí cũng cần phát huy vai trò kết nối giữa nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học và người dân. Có những chính sách rất đúng nhưng nếu cách truyền đạt chưa phù hợp thì người dân khó hiểu, khó tiếp cận hoặc chưa thấy được sự liên quan trực tiếp đến cuộc sống của mình.

Báo chí có thể làm chiếc cầu nối đó. Nhưng chiếc cầu nối ấy phải dựa trên sự chính xác, khách quan và trách nhiệm xã hội.

“Dẫn dắt” ở đây không nên hiểu là áp đặt một chiều. Dẫn dắt bằng báo chí là đặt đúng vấn đề, cung cấp đủ thông tin, đưa tiếng nói của các bên liên quan vào cuộc đối thoại và giúp người dân có cơ sở để hiểu, suy nghĩ và lựa chọn.

Một điểm đáng chú ý trong hoạt động của Tạp chí những năm gần đây là không chỉ sản xuất nội dung báo chí mà còn tổ chức nhiều hoạt động cộng đồng, văn hóa, thể thao. Có thể kể đến Giải bóng đá các cơ quan báo chí toàn quốc Press Cup hay Cuộc thi viết “Cha và con gái”. Ông nhìn nhận thế nào về hướng hoạt động này?

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên: Đây là một hướng hoạt động có ý nghĩa nếu được thực hiện đúng với tôn chỉ, mục đích và thế mạnh của Tạp chí.

Báo chí trước hết vẫn phải làm tốt nhiệm vụ của mình. Nhưng một cơ quan báo chí hiện đại không nhất thiết chỉ tồn tại trong không gian của những trang báo. Báo chí có thể tạo ra những diễn đàn, những cuộc gặp gỡ và những hoạt động cộng đồng để đưa những giá trị mà mình theo đuổi bước ra đời sống.

Press Cup là một ví dụ. Giải bóng đá các cơ quan báo chí toàn quốc đã trở thành một hoạt động giao lưu của những người làm báo, góp phần thúc đẩy rèn luyện thể thao, tăng cường kết nối giữa các cơ quan báo chí. Từ một hoạt động thể thao, nếu tổ chức tốt, nó còn tạo ra không gian để những người làm báo hiểu nhau hơn, hợp tác với nhau nhiều hơn và cùng chia sẻ những giá trị tích cực của nghề nghiệp.

Hay với Cuộc thi viết “Cha và con gái”, giá trị của hoạt động này nằm ở chỗ Tạp chí đã tạo ra một không gian để những câu chuyện về tình thân được kể lại. Cuộc thi được tổ chức lần thứ 4 năm 2026 với chủ đề “Hai thế hệ – một tình yêu” đã nhận hơn 1.000 bài dự thi từ nhiều tỉnh, thành trong nước và người Việt Nam ở nước ngoài.

Đây cũng là một cách để báo chí thực hiện trách nhiệm xã hội của mình. Không phải hoạt động nào cũng nhất thiết phải tạo ra một sản phẩm báo chí ngay lập tức. Có những hoạt động tạo ra giá trị bằng việc kết nối con người, khơi dậy sự quan tâm đến gia đình, sức khỏe, cộng đồng và những giá trị tích cực trong xã hội.

Hội Kế hoạch hóa gia đình Việt Nam đang bước vào nhiệm kỳ mới trong bối cảnh công tác dân số cũng có những chuyển biến mới. Ông kỳ vọng Tạp chí sẽ đóng góp như thế nào vào hoạt động của Hội?

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên: Hội Kế hoạch hóa gia đình Việt Nam trong giai đoạn mới đứng trước nhiều vấn đề cần tiếp tục đổi mới về nội dung và phương thức hoạt động. Công tác dân số hiện nay đã chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu về kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển, với những vấn đề rộng hơn như quy mô, cơ cấu, chất lượng dân số và thích ứng với những thay đổi dân số. Đây cũng là những nội dung đã được đặt ra trong định hướng hoạt động của Hội nhiệm kỳ 2026-2031.

Trong bối cảnh đó, tôi kỳ vọng Tạp chí sẽ là một trong những kênh truyền thông quan trọng của Hội, nhưng không phải theo nghĩa chỉ truyền tải lại thông tin của Hội.

Tạp chí cần có sự độc lập và chủ động của một cơ quan báo chí. Hội có thể cung cấp thông tin, định hướng những vấn đề cần quan tâm nhưng Tạp chí phải đi vào đời sống, phải nghe tiếng nói từ cơ sở, phải gặp chuyên gia, nhà khoa học, bác sĩ và quan trọng nhất là phải lắng nghe người dân.

Tôi mong Tạp chí trở thành một diễn đàn mà ở đó các vấn đề về dân số, sức khỏe sinh sản, gia đình và chất lượng cuộc sống được nhìn nhận từ nhiều chiều.

Nếu một chính sách còn có điểm người dân chưa hiểu, Tạp chí có thể giải thích. Nếu thực tiễn đang xuất hiện một vấn đề mới, Tạp chí có thể phát hiện. Nếu có những mô hình tốt, Tạp chí có thể giới thiệu. Nếu có những bất cập cần được quan tâm, Tạp chí có thể phản ánh trên cơ sở thông tin được kiểm chứng.

Trong 5-10 năm tới, ông hình dung vai trò của Tạp chí Gia Đình Việt Nam sẽ như thế nào?

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên: Không ai có thể dự báo đầy đủ đời sống gia đình Việt Nam trong 5 hay 10 năm tới sẽ thay đổi như thế nào. Nhưng chắc chắn sẽ có những vấn đề mới xuất hiện cùng với quá trình phát triển kinh tế, xã hội, công nghệ và những biến động về dân số.

Vì vậy, Tạp chí phải nhanh chóng tiếp cận những vấn đề mới nhưng không đánh mất bản sắc của mình.

Tạp chí tiếp tục giữ trọng tâm là gia đình nhưng cách tiếp cận cần rộng hơn và hiện đại hơn. Gia đình không chỉ là câu chuyện tình cảm. Gia đình liên quan đến sức khỏe, giáo dục, dân số, kinh tế, văn hóa, bình đẳng giới, môi trường sống và chất lượng cuộc sống.

Tạp chí cũng cần chú trọng hơn đến những nhóm đối tượng mà trước đây báo chí có thể chưa dành đủ sự quan tâm, chẳng hạn thanh thiếu niên, người cao tuổi, các gia đình trẻ, những người đang gặp khó khăn trong chăm sóc sức khỏe sinh sản hay những gia đình chịu tác động mạnh của quá trình đô thị hóa và thay đổi môi trường sống.

Đặc biệt, trong thời đại số và AI, Tạp chí cần tiếp tục đổi mới phương thức truyền thông. Nhưng dù công nghệ thay đổi thế nào thì điều quan trọng nhất vẫn là nội dung có giá trị và niềm tin của độc giả.

Nhân dịp Tạp chí Gia Đình tròn 31 năm, ông muốn gửi gắm điều gì tới đội ngũ cán bộ, phóng viên, biên tập viên của Tạp chí?

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên: Tôi xin gửi lời chúc mừng tới các thế hệ cán bộ, phóng viên, biên tập viên và người lao động của Tạp chí Gia Đình nhân dịp 31 năm xây dựng và phát triển.

Tôi mong đội ngũ Tạp chí tiếp tục giữ được sự tâm huyết với nghề, sự nhạy bén trước những vấn đề của đời sống và tinh thần đổi mới.

Làm báo về gia đình là làm báo về những điều rất gần gũi nhưng cũng rất sâu sắc. Một bài viết tốt có thể giúp một người hiểu thêm về sức khỏe của mình; một thông tin đúng có thể giúp một người trẻ có thêm kiến thức để bảo vệ bản thân; một câu chuyện về tình thân có thể khiến một người con gọi điện về cho cha mẹ.

Đó là những giá trị không thể đo đếm bằng lượt đọc nhưng lại là ý nghĩa lâu dài của báo chí.

31 năm là một dấu mốc đáng trân trọng. Tôi kỳ vọng từ dấu mốc này, Tạp chí Gia Đình Việt Nam sẽ bước vào một chặng đường mới với tinh thần chủ động hơn, chuyên sâu hơn, gần với đời sống hơn và có khả năng kết nối rộng hơn.

Hội Kế hoạch hóa gia đình Việt Nam sẽ tiếp tục đồng hành, tạo điều kiện để Tạp chí phát huy tốt vai trò của mình, đóng góp thiết thực vào công tác dân số, sức khỏe sinh sản, xây dựng gia đình và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Xin cảm ơn Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên về cuộc trao đổi này!