Chiều 3/7, Bộ Y tế tổ chức Hội thảo lấy ý kiến đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá khu vực phía Nam.
Mỗi năm, hàng trăm nghìn ca tử vong liên quan đến thuốc lá
Phát biểu khai mạc hội thảo, GS.TS Trần Văn Thuấn - Thứ trưởng Bộ Y tế cho biết, thuốc lá là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây bệnh tim mạch, bệnh hô hấp mạn tính, ung thư và tử vong sớm. Mỗi năm, Việt Nam ghi nhận hơn 100.000 ca tử vong liên quan đến thuốc lá, trong đó có cả những người không hút thuốc nhưng thường xuyên phơi nhiễm với khói thuốc.
Theo Thứ trưởng, Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị đã xác định rõ yêu cầu kiểm soát chặt chẽ các yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe, giảm tiêu thụ các sản phẩm có hại, đặc biệt là thuốc lá. Đây là cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá.
GS.TS Trần Văn Thuấn - Thứ trưởng Bộ Y tế phát biểu tại hội thảo. Ảnh: P.T.
Bên cạnh đó, Nghị quyết số 160 của Chính phủ cũng thống nhất thông qua hai chính sách lớn trong dự án Luật sửa đổi. Theo đó, dự thảo quy định cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, quá cảnh, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cùng các sản phẩm thuốc lá mới khác. Đồng thời, cấm các cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức.
Theo GS.TS Trần Văn Thuấn, đây là bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý, từ xử lý hậu quả sang chủ động phòng ngừa, khắc phục khoảng trống pháp lý đối với thuốc lá thế hệ mới và các hình thức kinh doanh mới, qua đó hạn chế nguy cơ nghiện nicotine, đặc biệt ở thanh thiếu niên.
Vậy nên, Thứ trưởng Trần Văn Thuấn đề nghị các đại biểu tập trung góp ý việc bảo đảm dự thảo Luật thể chế hóa đầy đủ các chính sách đã được Chính phủ thông qua, với quy định rõ ràng, thống nhất, không để phát sinh khoảng trống trong nhận diện sản phẩm, phạm vi điều chỉnh và trách nhiệm thực thi.
Các quy định cần bảo đảm tính khả thi trong thực tiễn, từ quản lý thị trường truyền thống đến thương mại điện tử, giao dịch xuyên biên giới, hoạt động quảng cáo trên môi trường số và công tác kiểm tra, giám sát tại địa phương. Đồng thời, làm rõ trách nhiệm phối hợp giữa các bộ, ngành và chính quyền các cấp.
Cùng với các biện pháp kiểm soát, cần xây dựng môi trường sống không khói thuốc, tăng cường truyền thông về tác hại của thuốc lá, giáo dục sức khỏe, hỗ trợ cai nghiện và phát huy vai trò của gia đình, nhà trường, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Lãnh đạo Bộ Y tế kỳ vọng các ý kiến đóng góp từ các địa phương phía Nam sẽ góp phần hoàn thiện dự thảo Luật theo hướng chặt chẽ, khả thi, phù hợp thực tiễn và lấy sức khỏe người dân làm trung tâm.
Thuốc lá điện tử làm gia tăng nguy cơ nghiện nicotine ở giới trẻ
TS Hoàng Thị Mỹ Hạnh - Trưởng khoa Xã hội học y tế và Dân số, Viện Chiến lược và Chính sách y tế cho biết, Việt Nam hiện vẫn nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới hút thuốc lá cao nhất thế giới. Năm 2021, tỷ lệ hút thuốc ở nam giới là 41,1%. Trong khi đó, tỷ lệ hút thuốc ở trẻ em từ 13-15 tuổi được duy trì dưới 2% và ở nữ giới dưới 1% - những kết quả tích cực cần tiếp tục được bảo vệ.
TS Hà Anh Đức - Cục trưởng Cục Quản lý khám, chữa bệnh, Phó Chủ tịch Hội đồng y khoa Quốc gia phát biểu tại hội thảo. Ảnh: P.T.
Theo mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu giảm tỷ lệ hút thuốc ở nam giới xuống còn 36%, đồng thời duy trì tỷ lệ hút thuốc ở nữ giới dưới 1% và giữ tỷ lệ sử dụng thuốc lá ở trẻ em ở mức thấp. Tuy nhiên, sự xuất hiện của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm nicotine mới đang trở thành thách thức lớn đối với mục tiêu này.
Theo TS Hoàng Thị Mỹ Hạnh, trước khi Quốc hội ban hành Nghị quyết 173 về cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử trong thanh thiếu niên tăng nhanh. Đáng chú ý, nghiên cứu của Bộ Y tế năm 2021 cho thấy, khoảng 45% trẻ sử dụng thuốc lá điện tử chưa từng hút thuốc lá truyền thống. Điều này cho thấy thuốc lá thế hệ mới đang trở thành "cửa ngõ" dẫn thanh thiếu niên đến nghiện nicotine.
"Một số chính sách giảm nhu cầu sử dụng thuốc lá hiện nay vẫn chưa đủ mạnh để đạt được mục tiêu đã đề ra. Trong khi đó, khi thuốc lá truyền thống được kiểm soát chặt chẽ, các doanh nghiệp có xu hướng chuyển sang phát triển các sản phẩm nicotine mới như túi ngậm nicotine và nhiều sản phẩm khác trong tương lai", TS Hoàng Thị Mỹ Hạnh nhận định.
Theo đại diện Viện Chiến lược và Chính sách y tế, nếu không có biện pháp quản lý kịp thời, các sản phẩm mới này sẽ thu hút thêm một thế hệ người sử dụng mới, đặc biệt là thanh thiếu niên và phụ nữ, làm ảnh hưởng đến thành quả nhiều năm qua trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Theo bà, việc cấm toàn diện các sản phẩm thuốc lá và nicotine thế hệ mới sẽ góp phần bảo vệ các nhóm dễ bị tổn thương, ngăn chặn nguy cơ hình thành thế hệ nghiện nicotine mới, đồng thời mang lại lợi ích lâu dài về sức khỏe, kinh tế và môi trường.
Hoàn thiện hành lang pháp lý để kiểm soát thuốc lá thế hệ mới
TS Hà Anh Đức - Cục trưởng Cục Quản lý khám, chữa bệnh, Phó Chủ tịch Hội đồng y khoa Quốc gia cho biết, nhiều năm qua, Việt Nam được cộng đồng quốc tế ghi nhận vì những nỗ lực trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Tuy nhiên, sau hơn 13 năm thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, tình hình thực tế đã có nhiều thay đổi, mô hình bệnh tật thay đổi, các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới xuất hiện, yêu cầu quản lý cũng khác trước. Vì vậy, hệ thống pháp luật cần được sửa đổi để phù hợp với thực tiễn.
Đại biểu phát biểu ý kiến. Ảnh: P.T.
Theo TS Hà Anh Đức, trong quá trình xây dựng dự thảo Luật, Bộ Y tế đã rà soát hệ thống pháp luật, đánh giá tác động chính sách và lấy ý kiến rộng rãi các bộ, ngành, địa phương, chuyên gia và các đối tượng chịu tác động. Bộ Y tế đề xuất ba nhóm chính sách gồm: Cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới; cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán; mở rộng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá.
Dự thảo Luật cũng mở rộng khái niệm "thuốc lá" để bao quát các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới, đồng thời bổ sung quy định cấm sản xuất, kinh doanh, quảng cáo, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; cấm trưng bày tại điểm bán và bán thuốc lá trực tuyến hoặc qua máy bán hàng tự động.
Bên cạnh đó, cơ sở bán lẻ thuốc lá sẽ phải có giấy phép kinh doanh, không bán cho người dưới 18 tuổi và không được kinh doanh trong phạm vi 100 m tính từ cổng trường học, cơ sở y tế.
