Báo chí đứng trước sự dịch chuyển căn bản của môi trường thông tin
Phát biểu tại Hội nghị giao ban báo chí nhân dịp kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam sáng 16/6, Thứ trưởng Bộ VHTT&DL Phan Tâm cho rằng báo chí đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi sâu sắc khi công nghệ số, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo làm thay đổi toàn diện môi trường thông tin.
Theo Thứ trưởng, lượng thông tin hiện nay nhiều hơn bao giờ hết, nhưng niềm tin đối với thông tin lại trở thành thách thức lớn. Điều đó khiến áp lực đối với báo chí cũng thay đổi.
Nếu trước đây báo chí phải cạnh tranh về tốc độ, độ phủ và khả năng cung cấp thông tin, thì hiện nay yêu cầu quan trọng hơn là làm thế nào để thông tin đáng tin cậy hơn, có giá trị hơn, có trách nhiệm hơn và tạo ra ảnh hưởng tích cực hơn đối với xã hội.
Thứ trưởng Bộ VHTTDL Phan Tâm. Ảnh: Đăng Huy/MCST
Ông cho rằng công chúng ngày nay có nhiều lựa chọn tiếp cận thông tin hơn, đồng thời cũng trở nên khắt khe và tinh tế hơn trong việc đánh giá chất lượng thông tin. Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để báo chí chuyên nghiệp khẳng định vị thế trước làn sóng thông tin thiếu kiểm chứng trên không gian mạng.
Trong bối cảnh đó, báo chí cần tiếp tục phát huy vai trò dẫn dắt, định hướng dư luận, củng cố niềm tin xã hội và bảo vệ những giá trị chân thực của thông tin.
Theo Thứ trưởng Phan Tâm, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ cũng là thời điểm để báo chí chuyên nghiệp nhìn lại và khẳng định những giá trị đặc thù mà các nền tảng số hay trí tuệ nhân tạo không thể thay thế. Ông nhấn mạnh, trong môi trường thông tin nhiều nhiễu loạn, xã hội càng cần những giá trị cốt lõi mà chỉ báo chí chuyên nghiệp mới có thể mang lại.
Đó là khả năng kiểm chứng sự thật không chỉ dựa trên dữ liệu, mà còn dựa trên sự hiện diện thực tế, khả năng phán đoán và tinh thần trách nhiệm của người làm báo.
Đó còn là trách nhiệm nghề nghiệp gắn với các cam kết pháp lý và đạo đức cụ thể; là những chuẩn mực đạo đức nghề báo được thể hiện trong từng quyết định đưa tin hằng ngày; là bản lĩnh chính trị giúp báo chí giữ vững định hướng trước những xu hướng nhất thời và áp lực đám đông trên không gian mạng.
Đặc biệt, Thứ trưởng nhấn mạnh yếu tố cốt lõi nhất của báo chí cách mạng là sự dấn thân vì lợi ích của đất nước và nhân dân.
"Sự dấn thân vì lợi ích của đất nước và nhân dân, và hơn tất cả, điều mà không một thuật toán nào được lập trình để cảm nhận hay thực hiện", Thứ trưởng Bộ VHTT&DL nhấn mạnh. Theo ông, chính những giá trị này là lợi thế cạnh tranh bền vững của báo chí cách mạng Việt Nam trong kỷ nguyên số và là nền tảng cần được tiếp tục gìn giữ, phát huy.
Hoàn thiện thể chế, kiến tạo môi trường phát triển báo chí trong kỷ nguyên số
Từ góc độ cơ quan quản lý nhà nước, Thứ trưởng Phan Tâm cho biết Bộ VHTT&DL đang tập trung triển khai các nhiệm vụ hoàn thiện thể chế nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động báo chí.
Đáng chú ý, hai nghị định hướng dẫn thi hành Luật Báo chí năm 2025 đã hoàn tất quá trình tiếp thu, giải trình ý kiến và được trình Chính phủ ký ban hành. Các nghị định này sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đồng thời với thời điểm Luật Báo chí có hiệu lực, bảo đảm không xảy ra khoảng trống pháp lý.
Theo Thứ trưởng, nhiều quy định mới được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động báo chí. Trong đó, lần đầu tiên cơ chế bảo vệ quyền tiếp cận thông tin của báo chí được quy định rõ, cho phép cơ quan báo chí đăng tải hoặc chuyển vụ việc lên cấp có thẩm quyền khi cơ quan, tổ chức không phản hồi đúng thời hạn.
Các quy định mới cũng tạo thuận lợi hơn trong việc cấp, đổi thẻ nhà báo; mở rộng cơ sở pháp lý để các cơ quan báo chí điện tử phát triển các dịch vụ số, đa dạng hóa nguồn thu; đồng thời khuyến khích ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động báo chí.
Bên cạnh đó, các cơ quan báo chí cũng cần chủ động chuẩn bị để đáp ứng những yêu cầu mới về quản lý kênh thông tin trên mạng xã hội, lưu trữ dữ liệu báo chí và kết nối hệ thống lưu chiểu điện tử quốc gia trong thời gian tới.
Thứ trưởng Phan Tâm cho biết Bộ VHTT&DL đang phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng Chiến lược quản lý và phát triển báo chí trong kỷ nguyên số theo tinh thần mới của Đảng về báo chí và truyền thông.
Ông nhấn mạnh, tư duy quản lý báo chí trong giai đoạn mới không chỉ dừng ở quản lý mà còn phải hướng tới kiến tạo phát triển. Trọng tâm của chiến lược là phát triển nguồn lực, hạ tầng công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao, mô hình kinh tế báo chí bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế và xây dựng hệ sinh thái báo chí số hiện đại.
"101 năm Báo chí Cách mạng Việt Nam là hành trình của bản lĩnh, trí tuệ và sự dấn thân. Trong kỷ nguyên mà công nghệ đang định hình lại mọi thứ, hành trình đó sẽ tiếp tục, nhưng đòi hỏi mỗi cơ quan báo chí, mỗi nhà báo phải đặt ra cho mình những yêu cầu cao hơn về chất lượng, trách nhiệm và niềm tin", Thứ trưởng Phan Tâm nhấn mạnh.
