Hương Quỳ Châu vào vụ từ cuối tháng 9 âm lịch, nhưng cao điểm nhộn nhịp nhất là dịp giáp Tết Nguyên đán.
Chạy dọc theo những con đường xã Quỳ Châu xuôi về các xã Châu Tiến, Châu Bình… những ngày này người ta sẽ bị thu hút bởi không khí hối hả sản xuất hương trầm. Xã Quỳ Châu có truyền thống làm hương trầm từ rất lâu đời, phục vụ cho người dân địa phương và xuất bán đi khắp nơi.
Ông Đinh Khắc Tùng - Cán bộ phòng Kinh tế xã Quỳ Châu cho biết, nghề làm hương ở địa phương có truyền thống hơn 40 năm. Toàn huyện Quỳ Châu (cũ) có gần 200 hộ, với 6 làng nghề. Mỗi năm hương trầm Quỳ Châu cung ứng ra thị trường trên dưới 90 triệu que, doanh thu đạt trên 40 tỷ đồng, tạo công ăn việc làm cho hàng nghìn lao động góp phần xóa đói giảm nghèo.
Những cuộn giấy làm hương trầm được phơi dưới nắng, sẵn sàng cho công đoạn cuốn.
Theo những người làm nghề, Hương trầm Quỳ Châu đặc biệt có rễ hương, vỏ quế, hồi, thảo quả, đinh hương, trầm, bã mía… Cùng với cách pha trộn từ bí quyết riêng của từng cơ sở sẽ cho ra hương thơm đặc biệt. Khi thắp lên, mùi hương trầm dễ chịu khiến người ta khoan khoái, nhẹ nhàng.
Phần lõi của cây hương thường được làm từ ruột tre chẻ nhỏ, đem phơi qua nắng gió, sương sớm suốt nhiều ngày cho đến khi tre thật khô, thật giòn. Chính sự công phu ấy giúp que hương cháy đều, tàn cuộn tròn đẹp mắt mà không bị gãy ngang.
Tiếp theo là cán hương - công việc khó nhất, đòi hỏi phải có kĩ thuật, kinh nghiệm và bí quyết riêng. Bởi thế mà cán hương là khâu quyết định đến tính thẩm mỹ của sản phẩm.
Cơ sở hương trầm Thiết Hợi (xã Quỳ Châu) là một trong những địa chỉ lâu năm của làng nghề. Trải qua bao thăng trầm, gia đình bà Hoàng Thị Hợi vẫn bền bỉ giữ nghề, coi mỗi nén hương là kết tinh của công sức và kinh nghiệm tích lũy qua năm tháng.
Nghề làm hương đã gắn bó với gia đình bà Hoàng Thị Hợi gần 30 năm, trải qua nhiều thăng trầm.
Những ngày gần Tết, xưởng hương của bà Hợi rộn ràng hơn. Hơn 10 lao động miệt mài quấn hương, đóng gói để kịp giao cho thương lái. Hương Quỳ Châu vào vụ từ cuối tháng 9 âm lịch, nhưng càng gần Tết, không khí sản xuất, mua bán càng nhộn nhịp.
Theo bà Hợi, để làm ra một que hương hoàn chỉnh phải trải qua nhiều công đoạn, kéo dài quanh năm, với các kích thước phổ biến từ 40 cm, 60 cm đến 1 m, 1,5 m. "Công đoạn thì nơi nào cũng tương tự, nhưng bí quyết phối trộn nguyên liệu tạo mùi thơm là điều mỗi cơ sở tự giữ", bà chia sẻ.
Bà Hà Thị Năm (70 tuổi, trú bản Kẻ Bọn, xã Quỳ Châu) là công nhân thời vụ cơ sở này hàng chục năm qua, cho biết, 1 ngày có thể quấn được gần 2.000 que hương, hưởng tiền công theo sản phẩm. Bà Năm cho rằng, công đoạn quấn hương không bỏ quá nhiều sức, song đòi hỏi thuần thục, chuẩn chỉ để sản phẩm khi đưa ra thị trường không bị lỗi.
"Que hương khi quấn lỏng sẽ rơi bột, song chặt quá cũng khó cháy. Nghề làm hương nhìn thì có vè đơn giản nhưng cũng lắm công phu", bà Năm nói và chia sẻ thêm nghề làm hương là công việc thời vụ, song mức thu nhập như vậy là khá ổn.
Hiện, hương trầm Quỳ Châu đã theo chân thương lái đến nhiều tỉnh, thành.
Theo ông Nguyễn Văn Dũng, Chủ tịch UBND xã Quỳ Châu, đây là một trong những sản phẩm đặc trưng, nằm trong tốp đầu của Nghệ An. Ông Dũng cho biết, thời gian tới, địa phương và tỉnh sẽ tiếp tục xây dựng, quảng bá thương hiệu, đồng thời mở rộng đầu ra để nghề làm hương có thêm điều kiện phát triển bền vững.
Hương trầm Quỳ Châu được làm từ nhiều loại thảo mộc tự nhiên, tạo nên mùi hương dịu nhẹ, đặc trưng.
Công đoạn cán hương đòi hỏi đôi tay khéo léo và kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm gắn bó với nghề.
Nguyên liệu làm hương được người thợ pha trộn theo bí quyết riêng của từng cơ sở.
Hơn 10 lao động tại cơ sở hương trầm Thiết Hợi tất bật sản xuất những ngày cận Tết.
Mỗi que hương thành phẩm là kết quả của nhiều công đoạn thủ công kéo dài quanh năm.
Người làm hương ở Quỳ Châu, chuẩn bị đóng gói sản phẩm để thương lái tới mua.
Mỗi dịp Tết, hương Tết Quỳ Châu lại theo chân người dân về bàn thờ tổ tiên, giữ nếp nhà truyền thống.
