Thủ phạm gây gan nhiễm mỡ từ những bữa cơm gia đình

Bữa cơm gia đình vốn là nơi chăm sóc sức khỏe, nhưng khi điều kiện kinh tế khá lên, mâm cơm đôi khi lại trở nên dư thừa năng lượng, nhiều thịt, món chiên rán và đồ uống có đường, trong khi rau xanh và thực phẩm giàu chất xơ chưa tương xứng.

Những thay đổi tưởng nhỏ trong bữa ăn hằng ngày có thể góp phần làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ – một rối loạn chuyển hóa đang ngày càng được quan tâm.

1. Gan nhiễm mỡ bắt đầu từ đâu?

Gan là cơ quan trung tâm chuyển hóa đường, chất béo và nhiều chất dinh dưỡng. Sau bữa ăn, gan tiếp nhận và xử lý các chất được hấp thu từ ruột. Khi năng lượng đưa vào thường xuyên vượt quá nhu cầu, đặc biệt trong bối cảnh ít vận động và có tình trạng kháng insulin, lượng axit béo đi vào gan và quá trình tổng hợp chất béo tại gan có thể tăng. Khi lượng mỡ tích tụ vượt khả năng xử lý và vận chuyển, chất béo sẽ tích lại trong tế bào gan.

Gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa thường được gọi là bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD). Bệnh thường đi cùng thừa cân, béo bụng, đái tháo đường type 2, rối loạn mỡ máu hoặc tăng huyết áp. Tuy nhiên, người có cân nặng bình thường vẫn có thể mắc bệnh.

Gan nhiễm mỡ không chỉ là chuyện "mỡ bám vào gan". Ở một số người, bệnh có thể tiến triển thành viêm gan nhiễm mỡ, xơ hóa, xơ gan và làm tăng nguy cơ ung thư gan. Không phải ai bị gan nhiễm mỡ cũng tiến triển đến những biến chứng này, nhưng phát hiện và điều chỉnh lối sống sớm rất quan trọng.

2. Những 'thủ phạm' có thể ẩn trong mâm cơm gia đình

• Ăn quá nhiều tinh bột tinh chế và đường. Cơm trắng vẫn có thể nằm trong một chế độ ăn lành mạnh, nhưng khẩu phần quá lớn, thường xuyên ăn thêm bánh ngọt, chè, kẹo hoặc uống nước ngọt sẽ làm tăng tổng năng lượng. Đường bổ sung, đặc biệt trong đồ uống có đường, cung cấp lượng đường hấp thu nhanh; khi tiêu thụ quá mức, đường có thể góp phần thúc đẩy gan tổng hợp chất béo. Nước ép trái cây cũng không tương đương hoàn toàn với trái cây nguyên quả vì dễ uống nhanh và ít chất xơ hơn.
• Quá nhiều thịt mỡ, da, nội tạng và thực phẩm chế biến sẵn. Thịt ba chỉ, món nhiều mỡ, xúc xích, thịt nguội hoặc các món giàu chất béo bão hòa thường cung cấp nhiều năng lượng. Nếu xuất hiện thường xuyên với khẩu phần lớn, chúng có thể góp phần làm tăng cân và bất lợi cho chuyển hóa. Điều đó không có nghĩa phải loại bỏ hoàn toàn thịt đỏ, mà nên đa dạng nguồn đạm, ưu tiên cá, thịt nạc, trứng, đậu và các loại đậu hạt.
• Món chiên rán và cách chế biến nhiều dầu mỡ. Thực phẩm chiên ngập dầu, dùng lại dầu nhiều lần, món xào quá nhiều dầu hoặc nước sốt giàu chất béo có thể khiến khẩu phần tăng năng lượng đáng kể. Một bữa ăn có vẻ không quá nhiều về thể tích vẫn có thể chứa nhiều năng lượng nếu phần lớn được chế biến bằng cách chiên rán.
• Thiếu rau xanh, trái cây nguyên quả và chất xơ. Khi rau ít, còn thịt, cơm và món chiên chiếm phần lớn mâm cơm, khẩu phần dễ mất cân đối. Chất xơ từ rau, quả, đậu và ngũ cốc nguyên hạt giúp tăng cảm giác no, hỗ trợ kiểm soát khẩu phần và chất lượng chế độ ăn.
• Rượu bia và thói quen ăn uống kéo dài. Rượu có thể gây tổn thương gan theo cơ chế khác và làm tăng thêm gánh nặng cho người đã có bệnh gan. Những bữa tiệc nhiều món, ăn tối quá mức, ăn vặt thường xuyên hoặc ngồi nhiều sau ăn cũng có thể góp phần tạo ra tình trạng dư thừa năng lượng.

Cần nhấn mạnh rằng không có một món ăn đơn lẻ nào là nguyên nhân duy nhất gây gan nhiễm mỡ. Nguy cơ hình thành từ tổng thể chế độ ăn, khẩu phần, vận động, di truyền và các rối loạn chuyển hóa.

3. Điều chỉnh mâm cơm để bảo vệ gan

Gia đình không cần thực hiện chế độ ăn kiêng khắc nghiệt. Hãy bắt đầu bằng những thay đổi thực tế: tăng rau xanh, ăn trái cây nguyên quả; giảm nước ngọt, trà sữa và đồ uống nhiều đường; điều chỉnh lượng cơm theo nhu cầu; thay một phần thịt mỡ bằng cá, thịt nạc, trứng hoặc đậu; ưu tiên luộc, hấp, kho ít dầu và hạn chế chiên rán. Không cần loại bỏ hoàn toàn chất béo, mà nên chọn nguồn chất béo không bão hòa phù hợp, chẳng hạn từ cá, các loại hạt và dầu thực vật.

Bên cạnh bữa ăn, người trưởng thành nên duy trì vận động thường xuyên, hạn chế ngồi lâu và kiểm soát vòng bụng. Người thừa cân cần giảm cân từ từ, tránh nhịn ăn hoặc giảm cân quá nhanh. Với người đã được chẩn đoán gan nhiễm mỡ, bác sĩ có thể đánh giá thêm đường huyết, mỡ máu, chức năng gan và nguy cơ xơ hóa để xây dựng kế hoạch theo dõi phù hợp.

Triển vọng điều trị chứng gan nhiễm mỡ nặng nhờ cơ chế phục hồi đường ruột

SKĐS - Một hợp chất đang được thử nghiệm mở ra triển vọng điều trị gan nhiễm mỡ nặng nhờ khả năng phục hồi hàng rào bảo vệ đường ruột.