Dơi "cáo bay" được các nhà khoa học xác định là ổ chứa tự nhiên của virus Hendra và virus Nipah. Với tỷ lệ tử vong lên đến 75% và khả năng lây lan phức tạp, những loại virus thuộc chi Henipavirus này đang trở thành mối lo ngại lớn cho sức khỏe cộng đồng.
1. Virus Hendra (HeV)
Virus Hendra (HeV) là một thành viên của họ Paramyxoviridae, chi Henipavirus. HeV lần đầu tiên được phân lập vào năm 1994 từ các mẫu vật thu được trong đợt bùng phát bệnh thần kinh và hô hấp ở ngựa và người ở Hendra, ngoại ô Brisbane, Australia. Nó có liên quan đến virus Nipah, một loài khác trong chi Henipavirus.
Nơi chứa virus Hendra tự nhiên đã được xác định là loài cáo bay (loài dơi thuộc giống Pteropus). Quá trình lây truyền của virus Hendra sang người có thể xảy ra sau khi tiếp xúc với dịch cơ thể và mô hoặc chất bài tiết của ngựa bị nhiễm virus Hendra. Ngựa có thể bị nhiễm bệnh sau khi tiếp xúc với virus trong nước tiểu của cáo bay bị nhiễm bệnh.
Dơi ăn quả Pteropid (cáo bay) là vật chủ truyền bệnh. Ảnh: Internet
Dơi ăn quả Pteropid (cáo bay) là vật chủ. Virus Hendra lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp với ngựa bị nhiễm bệnh hoặc dịch cơ thể hoặc mô của ngựa bị nhiễm bệnh; ngựa bị nhiễm bệnh do tiếp xúc với nước tiểu của dơi. Virus Hendra không truyền từ người sang người hoặc trực tiếp từ dơi sang người.
Kể từ năm 1994 và tính đến năm 2013, trường hợp nhiễm virus Hendra ở người vẫn còn hiếm; chỉ có bảy trường hợp đã được báo cáo. Cho đến nay, không có tài liệu nào về sự lây truyền từ người sang người.
Dơi ăn quả, còn được gọi là cáo bay, là động vật chứa NiV trong tự nhiên. Ảnh: Science
2. Virus Nipah (NiV)
Virus Nipah (NiV) là một loại virus lây truyền từ động vật sang người, có nghĩa là nó có thể lây lan giữa động vật và người. Dơi ăn quả là động vật chứa virus Nipah trong tự nhiên. Virus Nipah cũng được biết là gây bệnh cho lợn và người.
Virus Nipah lây truyền qua tiếp xúc với lợn hoặc dơi bị nhiễm bệnh (phơi nhiễm phổ biến là tiêu thụ nhựa cây chà là bị nhiễm chất bài tiết của dơi). Nhiễm NiV có liên quan đến viêm não và có thể gây bệnh từ nhẹ đến nặng và thậm chí tử vong. Các đợt bùng phát gần như xảy ra hàng năm ở các khu vực của châu Á, chủ yếu là Bangladesh và Ấn Độ.
Quá trình lây truyền virus Nipah có thể lây lan sang những người:
- Tiếp xúc trực tiếp với động vật bị nhiễm bệnh, chẳng hạn như dơi hoặc lợn, hoặc chất dịch cơ thể của chúng (qua máu, nước tiểu hoặc nước bọt).
- Tiêu thụ các sản phẩm thực phẩm đã bị ô nhiễm bởi chất dịch cơ thể của động vật bị nhiễm bệnh (chẳng hạn như nhựa cây cọ hoặc trái cây bị nhiễm bệnh bởi một con dơi bị nhiễm bệnh).
- Tiếp xúc gần với người bị nhiễm virus Nipah hoặc chất dịch cơ thể của họ (bao gồm các giọt nước mũi hoặc đường hô hấp, nước tiểu hoặc máu). Sự lây truyền từ người sang người của virus Nipah đã được báo cáo khi tiếp xúc gần (bao gồm các giọt đường hô hấp) với những người bị nhiễm bệnh. Các thực hành văn hóa và thói quen tự chăm sóc bệnh nhân tại nhiều gia đình hiện là những yếu tố chính làm gia tăng nguy cơ lây lan virus này trong cộng đồng.
Chu trình lây truyền của virus Nipah ở Malaysia. Dơi ăn quả Pteropid là ổ chứa virus Nipah tự nhiên. Dơi đậu trên cây ăn quả ở trang trại lợn đã truyền virus sang lợn. Lợn truyền virus Nipah cho những người tiếp xúc gần với chúng. Ảnh: Internet
Trong đợt bùng phát NiV đầu tiên được biết đến, người ta có thể bị nhiễm bệnh khi tiếp xúc gần với lợn bị nhiễm bệnh. Chủng NiV được xác định trong vụ dịch đó dường như đã được truyền ban đầu từ dơi sang lợn, sau đó lây lan trong các quần thể lợn. Sau đó những người làm việc gần gũi với những con lợn bị nhiễm bệnh bắt đầu đổ bệnh. Không có sự lây truyền từ người sang người nào được báo cáo trong đợt bùng phát đó.
Có thể ngăn ngừa nhiễm virus Nipah bằng cách tránh tiếp xúc với lợn và dơi bị bệnh ở những nơi có virus và không uống nhựa cây chà là sống có thể bị nhiễm bởi loài dơi bị nhiễm bệnh. Trong thời gian bùng phát dịch bệnh, các phương pháp kiểm soát nhiễm trùng tiêu chuẩn có thể giúp ngăn ngừa lây lan từ người sang người trong môi trường bệnh viện.
3. Không uống nhựa chà là tươi, rửa sạch, gọt vỏ trái cây và một số biện pháp phòng bệnh
Đối với những người sinh sống hoặc đi du lịch đến các khu vực có dịch, việc phòng ngừa tập trung vào các nguyên tắc cốt lõi:
Hạn chế tiếp xúc nguồn bệnh: Tránh xa các khu vực dơi cư ngụ và không tiếp xúc với động vật có biểu hiện bệnh (đặc biệt là lợn).
An toàn thực phẩm: Tuyệt đối không uống nhựa cây chà là tươi hoặc lên men trừ khi đã được đun sôi. Luôn rửa sạch bằng nước sạch và gọt vỏ trái cây; loại bỏ ngay trái cây rơi dưới đất hoặc có vết cắn của động vật.
Bảo hộ lao động: Đeo găng tay và mặc quần áo bảo hộ khi xử lý, giết mổ động vật ốm hoặc nghi nhiễm bệnh.
Phòng lây nhiễm từ người sang người: Vệ sinh tay thường xuyên, đặc biệt là sau khi thăm người bệnh. Tránh tiếp xúc gần không bảo vệ với máu hoặc dịch cơ thể của bệnh nhân. Áp dụng nghiêm ngặt các biện pháp phòng ngừa lây truyền qua tiếp xúc, giọt bắn và không khí cho cả trường hợp nghi ngờ và xác nhận nhiễm bệnh.
Thời gian ủ bệnh khoảng 5 - 16 ngày (và hiếm khi lên đến 2 tháng). Nhiễm virus Hendra và Nipah đều có thể gây ra bệnh với các triệu chứng sốt, đau cơ, đau đầu và chóng mặt. Bệnh có thể tiến triển thành viêm não nặng với tình trạng lú lẫn, phản xạ bất thường, co giật và hôn mê; các triệu chứng hô hấp cũng có thể có. Viêm não tái phát hoặc khởi phát muộn có thể xảy ra vài tháng hoặc vài năm sau khi bị bệnh cấp tính.
Xem thêm video đang được quan tâm:
Bệnh đậu mùa khỉ: Hiểu đúng về vaccine và thuốc điều trị
