Hà Nội từ ngàn xưa đã nổi danh là một thành phố thanh bình và thanh lịch. Vậy mà giờ đây, các nhạc sĩ đương đại đang say sưa khám phá tiếng ồn của Hà Nội ngày nay để sáng tạo những tác phẩm sắp đặt âm thanh đinh tai nhức óc. Đêm nhạc Âm cảnh Hà Nội vừa diễn ra tại Bảo tàng Lịch sử VN có thể coi là đỉnh điểm của sự trải nghiệm nghệ thuật về tiếng ồn kinh hoàng trong cuộc sống hôm nay...
Tiếng khoan cắt bê-tông gào xé, tiếng máy dập thép như bổ vào đầu, tiếng cãi vã như khoan vào màng nhĩ, tiếng tàu vào ga như chồm lên người nghe, tiếng loa phóng thanh và tiếng còi xe inh ỏi loạn xạ ở ngã tư...- những âm thanh "khủng khiếp" thu được từ đường phố đã được ba nghệ sĩ trẻ Vũ Nhật Tân, Trí Minh và Robert Henke sắp đặt trong một cấu trúc mới của thể loại âm nhạc tiếng ồn (noise music) tạo nên một Âm cảnh Hà Nội đầy ấn tượng. Nhiều người còn cảm thấy "rợn tóc gáy", thậm chí né người khi nghe tiếng ôtô rú lên như đâm thẳng vào mình.
 Robert Henke đang tái hiện âm thanh náo loạn tại ngã tư. |
Âm cảnh Hà Nội phơi bày một thực trạng văn hóa của Thủ đô thời nay, vừa sôi động, náo nhiệt, vừa ngổn ngang, lộn xộn và hỗn tạp. Những âm thanh đường phố được sắp đặt theo hướng gây sốc và khủng bố đã cộng hưởng vào nhau tạo nên những ấn tượng khủng khiếp cho người nghe, thức tỉnh những hoài niệm về sự tĩnh lặng thanh bình của Thủ đô trong ký ức. Cụm từ Âm cảnh Hà Nội thật đa nghĩa, nó vừa có nghĩa đen là cảnh trí âm thanh, vừa gợi lên cái vẻ tịch nhiên tịch lặng trong không gian Hà Nội ngàn xưa. Âm cảnh Hà Nội mang thông điệp cảnh báo về việc Hà Nội hôm nay đang đánh mất dần những tinh túy văn hóa độc đáo mà mình đã có.
Những âm thanh đường phố Hà Nội được các nhạc sĩ sắp đặt lại từng gây ấn tượng cho khách quốc tế, khiến cho họ ngạc nhiên, sao con người có thể chịu đựng một môi trường sống ồn ào, huyên náo đến như vậy? Sau khi nghe tác phẩm về tiếng ồn ở Hà Nội của Vũ Nhật Tân trong chương trình Tôi yêu phở tổ chức tại Australia mấy năm trước đây, một nghệ sĩ noise music hàng đầu của châu Âu hiện nay là Lasse Marhaug đã tò mò dẫn bạn gái sang Việt Nam du lịch với lý do khám phá một đất nước của tiếng ồn!
Để đi đến những sắp đặt âm thanh ấn tượng như trong Âm cảnh Hà Nội, các tác giả đã trải qua một hành trình tìm tòi thể nghiệm từ tế nhị, rụt rè đến táo bạo, tự tin. Mười năm trước đây, Vũ Nhật Tân đã hướng đến việc tái tạo những âm thanh đời thường, nhưng anh không ghi âm tiếng động thật để cắt dán sắp đặt như bây giờ, mà dùng các loại nhạc cụ kèn, sáo, nhị... và các loại đồ dùng khác như máy bơm dầu, xoong, chảo để tạo ra những âm thanh của đời sống. Song những âm thanh chế trong buồng thu ấy không đủ sức chứa đựng cái mãnh liệt gây sốc của tiếng ồn đường phố nên các nghệ sĩ như Vũ Nhật Tân đã từng bước tìm đến nghệ thuật sắp đặt đương đại nói chung và âm nhạc tiếng ồn nói riêng để có thể truyền đến người nghe những thông điệp văn hóa của mình một cách đầy ấn tượng.
Diệu Yến