Cột sống là cấu trúc gồm nhiều đốt sống, đĩa đệm, dây chằng, cơ và các mô liên kết, vừa có độ chắc chắn vừa linh hoạt. Cột sống giúp cơ thể thực hiện các động tác cúi, gập, nghiêng, xoay; đồng thời bảo vệ tủy sống, nâng đỡ đầu và thân mình, tạo điểm tựa cho xương sườn, khung chậu và hệ thống cơ.
Cột sống được chia thành các đoạn chính gồm cột sống cổ, cột sống ngực, cột sống thắt lưng, xương cùng và xương cụt.
Trong sinh hoạt hằng ngày, đặc biệt ở vùng cổ và thắt lưng, cột sống phải chịu nhiều tác động cơ học từ việc ngồi lâu, đứng lâu, cúi người, nâng vật nặng hoặc duy trì một tư thế trong thời gian dài. Những yếu tố này có thể gây căng cơ, đau cơ học và góp phần làm nặng thêm các bệnh lý cột sống ở người có nguy cơ.
Chăm sóc cột sống không chỉ là xử lý cơn đau khi xuất hiện mà cần bắt đầu từ những thói quen hằng ngày. Ảnh AI
Ngồi lâu, ít vận động, cúi cổ khi sử dụng điện thoại, nâng vật nặng sai tư thế… là những thói quen phổ biến có thể làm tăng áp lực lên cột sống, gây đau lưng, đau cổ vai gáy và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.
1. Những nguyên nhân thường gặp gây đau lưng, đau cổ
- Thoát vị đĩa đệm: Đĩa đệm nằm giữa các đốt sống có thể bị thoái hóa hoặc tổn thương, khiến phần nhân nhầy thoát ra qua vùng yếu hoặc rách của vòng sợi. Khi thoát vị kích thích hoặc chèn ép rễ thần kinh, người bệnh có thể đau lan, tê hoặc yếu tay, chân tùy vị trí tổn thương.
- Thoái hóa cột sống: Đây là quá trình thay đổi của các cấu trúc cột sống theo tuổi và chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác. Thoái hóa có thể gây đau, cứng và hạn chế vận động ở một số người, đặc biệt khi kèm tổn thương khớp hoặc đĩa đệm.
- Căng cơ và chấn thương: Vận động quá sức, tập luyện không đúng kỹ thuật, nâng vật nặng hoặc tai nạn, va chạm có thể gây tổn thương cơ, dây chằng và các cấu trúc quanh cột sống.
- Tư thế và thói quen sinh hoạt: Ngồi lâu, cúi cổ khi sử dụng điện thoại, làm việc trước máy tính trong thời gian dài hoặc nâng vật nặng không đúng kỹ thuật có thể làm tăng tải lên các cơ và cấu trúc của cột sống, từ đó gây hoặc làm nặng thêm tình trạng đau.
Mức độ đau phụ thuộc vào nguyên nhân, vị trí tổn thương và tình trạng sức khỏe của từng người. Đau cấp tính thường xuất hiện đột ngột và kéo dài trong thời gian ngắn. Trong khi đó, đau kéo dài hoặc tái diễn có thể ảnh hưởng đáng kể đến giấc ngủ, khả năng vận động, học tập và làm việc.
Nếu có kích thích hoặc chèn ép rễ thần kinh, người bệnh có thể xuất hiện tê bì, cảm giác châm chích hoặc yếu ở tay, chân.
2. Những thói quen có thể làm đau lưng, đau cổ kéo dài
Một trong những thói quen phổ biến là ngồi quá lâu mà không thay đổi tư thế. Nhân viên văn phòng, học sinh, sinh viên hoặc những người thường xuyên sử dụng máy tính, điện thoại có thể duy trì tư thế ngồi trong nhiều giờ mà không nhận ra cơ cổ và lưng đang phải làm việc liên tục.
Khi làm việc, nên giữ lưng ở tư thế tự nhiên, vai thả lỏng, màn hình ở độ cao phù hợp và bàn chân được nâng đỡ. Không nên cúi cổ quá lâu để nhìn điện thoại hoặc máy tính xách tay.
Bên cạnh đó, cần tránh khom lưng hoặc xoay người đột ngột khi nâng vật nặng. Khi cần nhấc đồ vật, nên hạ thấp người bằng cách gập gối, giữ vật gần cơ thể và sử dụng sức của chân thay vì chỉ cúi gập lưng.
Ít vận động cũng có thể khiến cơ bắp nâng đỡ cột sống yếu đi. Vì vậy, nên duy trì hoạt động thể chất phù hợp, kết hợp các bài tập tăng sức mạnh cơ và độ linh hoạt. Đi bộ, bơi hoặc một số bài tập yoga có thể phù hợp với nhiều người, nhưng cần lựa chọn cường độ theo thể trạng và tránh động tác gây đau.
Người thừa cân, béo phì cũng nên kiểm soát cân nặng. Giảm cân khi cần thiết có thể giúp giảm tải cơ học lên hệ thống cơ xương khớp, đặc biệt ở vùng thắt lưng.
3. Khi nào đau lưng, đau cổ cần đi khám?
Không phải mọi trường hợp đau lưng hay đau cổ đều là dấu hiệu của bệnh lý nghiêm trọng. Tuy nhiên, nếu cơn đau kéo dài, tái diễn nhiều lần, ảnh hưởng đến vận động hoặc kèm tê bì, yếu tay chân, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân.
Đặc biệt, cần đến cơ sở y tế sớm nếu đau sau chấn thương mạnh, yếu tay chân tăng nhanh, tê vùng quanh bộ phận sinh dục hoặc hậu môn, bí tiểu, mất kiểm soát tiểu tiện hoặc đại tiện.
Người bị đau lưng, đau cổ cũng không nên tự ý sử dụng thuốc giảm đau, thuốc chống viêm hoặc các sản phẩm không rõ nguồn gốc. Một số thuốc có thể gây tác dụng phụ hoặc tương tác với thuốc khác, đặc biệt ở người có bệnh dạ dày, gan, thận, tim mạch.
Chăm sóc cột sống không chỉ là xử lý cơn đau khi xuất hiện mà cần bắt đầu từ những thói quen hằng ngày. Duy trì vận động phù hợp, kiểm soát cân nặng, thay đổi tư thế thường xuyên và thực hiện đúng kỹ thuật khi làm việc, nâng vác sẽ góp phần bảo vệ cột sống và nâng cao chất lượng cuộc sống.
