“Thói quen” hiện nay của hầu hết người lao động, đặc biệt là lao động phổ thông là thiếu ý thức đối với vấn đề an toàn lao động (ATLĐ), không hề xem xét kỹ về điều kiện bảo hộ lao động, số khác lại “sợ mất việc” nếu đòi hỏi cao về quyền lợi bảo hộ ATLĐ. Tình trạng này xảy ra ngay cả trong những lĩnh vực lao động trình độ cao. Và hậu quả là, theo thống kê của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, trong năm 2008, toàn quốc xảy ra 5.836 vụ tai nạn lao động (TNLĐ) làm 6.047 người bị nạn, có 508 vụ TNLĐ làm 573 người chết, 1.262 người bị thương nặng.
Người lao động “quên”
 Người lao động cần phải lường trước và tự bảo vệ mình khỏi tai nạn.Ảnh: B.A |
Nghiêm trọng và phổ biến nhất vẫn là những ca tai nạn nghiêm trọng do ngã giàn giáo. Mỗi tháng Bệnh viện Việt Đức tiếp nhận hàng chục ca như vậy, 50% trường hợp nhập viện bị liệt hoàn toàn hoặc tử vong sau đó. Đa phần người lao động gặp tai nạn này đều phải trải qua những cuộc phẫu thuật kéo dài nhưng hậu quả cũng rất nghiêm trọng, không ít trường hợp bị liệt hoàn toàn. Các bác sĩ của bệnh viện cho biết, tai nạn do ngã giàn giáo trong vài năm trở lại đây đang có xu hướng gia tăng. Hầu như ngày nào cũng có tai nạn ngã giàngiáo chuyển đến cấp cứu. Nạn nhân thường là nam giới trong độ tuổi lao lao động, từ 18 - 50, là đàn ông, trụ cột gia đình. Nơi xảy ra tai nạn nhiều nhất là ở các công trình xây dựng. Đáng báo động là có tới 50% trường hợp chuyển đến trong tình trạng rất nặng nề: gãy đốt sống cổ, chấn thương sọ não... dẫn tới tử vong. Với những trường hợp nhẹ hơn thì cũng để lại di chứng lâu dài, có thể làm mất đi 20 - 40% khả năng lao động của bệnh nhân, mặc dùtốn nhiều tiền bạc và thời gian điều trị.
Trong thời kỳ chịu sự ảnh hưởng nặng nề của khủng hoảng kinh tế, có được một công việc với đồng lương không cao đã là “tốt” đối với nhiều người. Do đó, ưu tiên hàng đầu là thu nhập sẽ nhận được hàng tháng là bao nhiêu. Khi ấy, chẳng ai muốn bỏ thời gian ra để nghĩ tới những thiệt thòi mà bản thân và gia đình sẽ phải gánh chịu một khi xảy ra TNLĐ. Cũng có một số ít người lao động ý thức được vấn đề nhưng “sợ” không dám yêu cầu quá cao vì sẽ không được chủ lao động đồng ý ký hợp đồng, bởi lẽ những người “không đòi hỏi gì” rất đông và lúc nào cũng sẵn sàng... thế chân. Do đó, rất ít người lao động dám đấu tranh đòi hỏi quyền lợi bảo hộ ATLĐ và đó chỉ là những người có tay nghề, kỹ thuật cao, khó có thể thay thế.
Chủ lao động “lờ”
Trong số những vụ TNLĐ,loại hình công ty TNHH, công ty cổ phần vốn tư nhân trong nước chiếm 40,90% tổng số vụ tai nạn và 38,68% tổng số người chết. Lĩnh vực xây lắp các công trình dân dụng, công nghiệp và công trình giao thông chiếm tỉ lệ cao nhất, 29,54% tổng số vụ tai nạn và 29,72% tổng số người chết.
Mặc dù nhiều chủ sử dụng lao động chưa tiến hành tốt các biện pháp đảm bảo quyền lợi và điều kiện ATLĐ cho nhân viên, nhưng họ cũng thiếu tích cực và ý thức để phòng ngừa TNLĐ. Đặc biệt là đa phần các chủ lao động đều mơ hồ về “trách nhiệm” khi tainạn xảy ra. Điển hình nhất hiện nay là tại các công trình xây dựng do tư nhân làm chủ đầu tư.
Công nhân làm việc tại các công trình này đa số là lao động ngoại tỉnh. Điều hành chủ yếu là một “cai thầu” cũng là người ngoại tỉnh. Họ hợp đồng với nhau bằng... miệng, chứ không phải bằng văn bản. Sở dĩ có tình trạng này là do nhiều đồng hương, cùng làng, cùng xã... kéo nhau đi làm và lấy tin tưởng là chính. Công việc xây dựng đôi khi vài tuần, vài tháng, tiền công thấp, tay nghề bằng cấp cũng không, hợp đồng lao động đối với họ chỉ thêm “rách việc”. Vì vậy, khi xảy ra TNLĐ, chủ thầu coi như “gặp hạn”, chỉ cần biếu nạn nhân và gia đình ít tiền lo chữa chạy hoặc ma chay. Khoản này đều hết sức tùy tiện và theo... lòng hảo tâm của chủ thầu. Ngay cả người lao động và phía gia đình cũng chỉ ý thức được rằng mình “số đen”, chứ chẳng ai nghĩ tới việc quyền lợi mình đáng được hưởng. Còn nếu có nghĩ tới cũng khó đòi bởi lẽ thiếu các chứng từ và điều khoản của hợp đồng lao động.
Thiết nghĩ hiện nay, việc thanh tra, kiểm tra thực hiện ATLĐ chưa đạt hiệu quả cao, chủ lao động thì “tùy tiện” và “mơ hồ”, người lao động cần phải biết lường trước và tự bảo vệ mình khỏi những hiểmhọa có thể gặp phải khi làm việc. Hoặc người lao động cũng có thể đề cập và tìm hiểu những quyền lợi về lao động mà mình đáng được hưởng ngay khi tiếp xúc với các trung tâm tư vấn việc làm, cũng như cần quan tâm kỹ lưỡng tới vấn đề này khi ký hợp đồng với các chủ lao động.
Bình An