Hiện có khoảng 13 loại vitamin thiết yếu, được chia thành hai nhóm chính gồm vitamin tan trong dầu (vitamin A, D, E, K) và vitamin tan trong nước (vitamin C cùng các vitamin nhóm B).
Phần lới các loại vitamin nên được bổ sung qua chế độ ăn uống đa dạng với rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, sữa và các thực phẩm giàu dinh dưỡng. Tuy nhiên, trong một số trường hợp như mang thai, ăn uống kém, người cao tuổi hoặc có bệnh lý nhất định, việc bổ sung vitamin có thể cần thiết. Bên cạnh đó, các trường hợp này cần chú ý đến thời điểm uống vitamin vì có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thu.
1. Vitamin tan trong dầu nên uống lúc nào?
Các vitamin tan trong dầu gồm vitamin A, D, E và K nên uống trong hoặc ngay sau bữa ăn có chất béo, chẳng hạn sau bữa sáng hoặc bữa trưa. Chất béo trong thức ăn giúp cơ thể hấp thu các vitamin này tốt hơn; nếu uống lúc bụng đói hoặc bữa ăn quá ít chất béo, hiệu quả hấp thu có thể giảm.
Khác với vitamin tan trong nước, vitamin A, D, E và K có thể được dự trữ trong gan và mô mỡ, nên không tự ý dùng liều cao kéo dài vì có nguy cơ tích lũy và gây hại. Riêng vitamin D, ngoài viên uống, cơ thể còn có thể tự tạo ra khi da tiếp xúc với ánh nắng phù hợp. Với vitamin K, người đang dùng thuốc chống đông như warfarin cần hỏi bác sĩ trước khi bổ sung, vì vitamin K có thể làm giảm tác dụng của thuốc.
Vitamin tan trong dầu nên được sử dụng sau bữa ăn có chất béo.
2. Vitamin tan trong nước nên uống lúc nào?
Vitamin tan trong nước gồm vitamin C và các vitamin nhóm B như B1, B2, B3, B5, B6, B12, biotin và folat... Nhóm này thường uống vào buổi sáng hoặc sau bữa sáng vì không cần chất béo để hấp thu, thời điểm uống linh hoạt hơn so với vitamin A, D, E, K.
Phần lớn vitamin tan trong nước không được dự trữ lâu trong cơ thể; lượng dư thường được thải qua nước tiểu. Vì vậy, nếu cần bổ sung, nên dùng đều đặn theo liều khuyến nghị, không nên uống quá liều với suy nghĩ "càng nhiều càng tốt".
Một số lưu ý riêng: Vitamin C có thể hỗ trợ hấp thu sắt, nên có thể dùng gần thời điểm uống sắt nếu được hướng dẫn. Vitamin B12 cần được chú ý hơn ở người lớn tuổi vì khả năng hấp thu từ thực phẩm có thể giảm theo tuổi. Folat đặc biệt quan trọng với phụ nữ chuẩn bị mang thai hoặc đang mang thai để hỗ trợ sự phát triển của thai nhi.
Người dùng vitamin tổng hợp nên đọc kỹ hướng dẫn trên nhãn, vì có loại uống 1 lần/ngày, có loại cần chia liều. Nếu đang mang thai, có bệnh mạn tính hoặc đang dùng thuốc điều trị lâu dài, nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi bổ sung thường xuyên.
3. Những lưu ý khi dùng vitamin bổ sung
Không nên dùng tùy tiện: Vitamin bổ sung có thể cần thiết trong một số trường hợp, nhưng không nên dùng tùy tiện. Trước khi uống vitamin lâu dài, đặc biệt khi đang có bệnh nền, mang thai, lớn tuổi hoặc đang dùng thuốc điều trị, người dân nên hỏi ý kiến bác sĩ, dược sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để chọn đúng loại và đúng liều.
Vitamin bổ sung không thay thế được bữa ăn hằng ngày: Một chế độ ăn đa dạng với rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, sữa, cá, trứng và các nguồn đạm lành mạnh vẫn là cách tốt nhất để cung cấp vitamin, khoáng chất và chất xơ cho cơ thể.
Đọc kỹ nhãn sản phẩm: Khi chọn sản phẩm, cần đọc kỹ nhãn để biết thành phần, hàm lượng và cách dùng. Không nên uống nhiều loại vitamin cùng lúc nếu không rõ thành phần, vì có thể bị trùng hoạt chất hoặc vượt quá nhu cầu cần thiết. Đặc biệt, các vitamin tan trong dầu như A, D, E và K có thể tích lũy trong cơ thể nếu dùng liều cao kéo dài.
Một số nhóm người cần thận trọng hơn: Phụ nữ mang thai không nên tự ý dùng vitamin A liều cao vì có thể gây hại cho thai nhi. Người hút thuốc hoặc từng hút thuốc nên tránh bổ sung liều cao beta-caroten hoặc vitamin A nếu chưa có chỉ định. Người trên 50 tuổi có thể cần chú ý hơn đến vitamin B12 do khả năng hấp thu từ thực phẩm giảm theo tuổi.
Cần lưu ý tương tác thuốc: Người đang dùng thuốc để điều trị bệnh cần lưu ý tương tác thuốc khi sử dụng thêm vitamin. Ví dụ, vitamin K có thể làm giảm hiệu quả của thuốc chống đông warfarin. Vì vậy, nếu đang điều trị bệnh mạn tính hoặc dùng thuốc lâu dài, người bệnh nên trao đổi với nhân viên y tế trước khi bổ sung vitamin.
