Vitamin A là vi chất thiết yếu đối với nhiều chức năng của cơ thể, thuộc nhóm vitamin tan trong chất béo. Vitamin A đóng vai trò quan trọng đối với thị lực, miễn dịch, làn da và sự phát triển của cơ thể trẻ. Cơ thể không thể tự tổng hợp vitamin A mà cần được tiếp nhận hàng ngày thông qua thực phẩm và thực phẩm bổ sung.
Theo PGS.TS.BS. Nguyễn Thị Lâm - nguyên Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia, vitamin A là loại tan trong dầu, có tác dụng bảo vệ mắt, chống quáng gà và các bệnh khô mắt, đảm bảo sự phát triển bình thường của bộ xương, răng, bảo vệ niêm mạc và da, tăng cường sức đề kháng của cơ thể chống lại các bệnh nhiễm khuẩn.
1. Tầm quan trọng của vitamin A đối với sự phát triển của trẻ
Vitamin A là vi chất tan trong chất béo, giữ vai trò đa nhiệm đối với sự phát triển của trẻ nhỏ. Vitamin A đóng vai trò trong sự phát triển, thị giác, biệt hóa biểu mô, chức năng miễn dịch và sinh sản. Các tác dụng sinh học chính của vitamin A là với thị giác, biệt hóa tế bào và miễn dịch.
Vitamin A đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ cấu tạo và tái tạo xương trong cơ thể. Cùng với canxi và vitamin D, vitamin A giúp hỗ trợ quá trình hình thành xương của trẻ. Ngoài ra, vitamin A tham gia trực tiếp vào quá trình phân chia tế bào giúp xương phát triển đúng chuẩn, đồng thời hỗ trợ vận chuyển sắt đến tủy xương để tạo máu và giúp xương chắc khỏe hơn.
Vitamin A cũng đóng vai trò trong biểu hiện gene. Lượng khuyến nghị hàng ngày cho trẻ em dao động từ 400 - 700 μg. Do nhu cầu tăng trưởng thể chất cao nhưng lượng dự trữ ở gan còn hạn chế, trẻ em dưới 5 tuổi là nhóm đối tượng dễ bị thiếu hụt vitamin A nếu chế độ nuôi dưỡng không đáp ứng đủ nhu cầu cơ thể.
2. Hệ lụy sức khỏe khi trẻ bị thiếu hụt vitamin A
Thiếu hụt vitamin A nhẹ làm giảm sự phát triển thể chất và tăng nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm, đặc biệt là nhiễm trùng đường tiêu hóa (tiêu chảy) và nhiễm trùng đường hô hấp (nhiễm trùng đường hô hấp). Tình trạng thiếu vitamin A nghiêm trọng không chỉ làm giảm sức đề kháng của cơ thể và cản trở sự phát triển ở trẻ em, mà còn gây tổn thương mắt.
Phụ huynh nên đưa trẻ tham gia chiến dịch uống vitamin A liều cao định kỳ theo hướng dẫn của y tế địa phương. Ảnh: Phương Nga
Vitamin A là thành phần cấu tạo nên sắc tố thị giác rhodopsin nằm tại tế bào que của võng mạc, giúp mắt nhìn rõ trong điều kiện ánh sáng yếu. Khi thiếu vitamin A, quá trình tái tạo rhodopsin bị đình trệ, dẫn đến biểu hiện sớm nhất là bệnh quáng gà. Trẻ thường có phản xạ sợ bóng tối, đi lại vụng về, dễ vấp ngã hoặc lần mò tìm đồ vật vào lúc chạng vạng tối.
Tình trạng thiếu hụt vitamin A kéo dài khiến các tế bào biểu mô kết mạc và giác mạc bị sừng hóa, giảm tiết chất nhầy bôi trơn bề mặt nhãn cầu và dần tiến triển thành nhuyễn giác mạc. Nếu những tổn thương này không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời thì có thể dẫn đến mù lòa vĩnh viễn.
Bên cạnh tổn thương tại mắt, vitamin A giữ vai trò duy trì cấu trúc toàn vẹn của lớp niêm mạc lót đường hô hấp, tiêu hóa và tiết niệu. Đây là lớp bảo vệ vật lý đầu tiên ngăn chặn vi khuẩn, virus xâm nhập từ môi trường ngoài vào lòng mạch máu.
Khi lượng vi chất này không đủ, các tế bào biểu mô niêm mạc bị teo mỏng, mất đi các lông chuyển và giảm sản xuất dịch nhầy kháng khuẩn. Cùng lúc đó, số lượng tế bào lympho T, lympho B và khả năng thực bào của bạch cầu đều suy giảm, khiến tốc độ sản sinh kháng thể chống lại kháng nguyên lạ bị chậm lại.
Hệ thống miễn dịch suy yếu đẩy trẻ vào vòng luẩn quẩn của các bệnh lý nhiễm trùng. Trẻ thiếu vitamin A thường xuyên mắc viêm phổi, tiêu chảy mạn tính hoặc nhiễm trùng tai mũi họng tái diễn. Các đợt bệnh này lại gây tổn thương niêm mạc ruột, cản trở sự hấp thu dưỡng chất và vắt kiệt lượng vitamin A ít ỏi còn lưu trữ trong gan, làm tăng nguy cơ tử vong khi trẻ mắc các bệnh truyền nhiễm thông thường như sởi hay sốt xuất huyết.
3. Cách đơn giản để bổ sung vitamin A an toàn
Trẻ dưới 6 tháng tuổi cần được bú mẹ hoàn toàn, sau đó duy trì bú mẹ kết hợp ăn dặm giàu vitamin A từ động vật như gan gà, lòng đỏ trứng, sữa và tiền chất beta-carotene từ cà rốt, bí đỏ, rau dền. Bữa ăn cần bổ sung đủ dầu mỡ để hòa tan và giúp cơ thể hấp thu tối đa lượng vi chất này.
Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ khuyến cáo tất cả trẻ em dưới 1 tuổi nên được bổ sung ít nhất 600 IU vitamin A mỗi ngày. Lượng này rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe mắt và ngăn ngừa mù lòa ở trẻ từ 6 tháng đến 6 tuổi.
Phụ huynh nên đưa trẻ tham gia chiến dịch uống vitamin A liều cao định kỳ theo hướng dẫn của y tế địa phương. Tuyệt đối không tự ý cho trẻ dùng các chế phẩm bổ sung vitamin A tại nhà mà không có hướng dẫn của chuyên gia y tế.
