Tại Hội nghị của Bộ Y tế công bố Kết quả tổng điều tra dinh dưỡng năm 2010 và Chiến lược quốc gia về dinh dưỡng giai đoạn 2011 - 2020, một vấn đề được nêu lên khiến không ít người phải giật mình suy nghĩ, đó là trong khi suy dinh dưỡng vẫn còn là thách thức lớn ở Việt Nam, đặc biệt là ở các vùng nghèo, vùng sâu, vùng xa, vùng thường xuyên bị ảnh hưởng thiên tai, tỷ lệ trẻ suy dinh dưỡng thấp còi vẫn còn cao dẫn đến các hậu quả về khả năng nhận thức của trẻ em cũng như tiềm năng phát triển kinh tế - xã hội nói chung thì bên cạnh đó, nước ta cũng đang phải đối mặt với sự gia tăng của tình hình thừa cân, béo phì, nhất là ở khu vực thành thị.
Nếu như trước đây, bữa ăn hằng ngày của người dân Việt Nam khá đơn điệu, chỉ có cơm rau, ít thịt, cá, ăn để no thì nay đổi sang ăn nhiều thịt, cá. Kết quả tổng điều tra dinh dưỡng và Chiến lược quốc gia về dinh dưỡng cho thấy, nếu không tính các chất lỏng, trung bình một người trưởng thành ăn 877,2g thực phẩm/ngày, trong đó có 689g thức ăn thực vật và 188g là thức ăn động vật. Năm 1985, mỗi người chỉ ăn 11g thịt/ngày thì nay đã tăng lên 84g, cá tăng từ 35g lên 60g, cùng đó, lượng dầu mỡ động vật “nạp” vào cơ thể cũng tăng từ 6g/người/ngày lên 23g/người/ngày.
Lượng thịt tiêu thụ ở thành thị và nông thôn có sự khác biệt rất lớn. Mỗi năm, nếu một người ở nông thôn tiêu thụ 27,5kg thịt và 21,8kg cá thì người thành thị ăn tới gần 40kg thịt. Theo các chuyên gia dinh dưỡng, rau là thức ăn rất tốt cho sức khỏe, cần thiết cho nhu cầu chuyển hóa, hệ miễn dịch, làm chậm quá trình lão hóa thì lại có xu hướng giảm đi trong khẩu phần ăn của người dân. Theo khuyến cáo, mỗi người cần ăn 300 - 400g rau/ngày thì trung bình người Việt Nam ăn chỉ có 165g; cần ăn 100 - 200g cá thì chúng ta chỉ ăn có 60g. Một điều cũng rất nguy hại là theo khuyến cáo chỉ nên dùng dưới 10g muối/người/ngày thì người Việt lại ăn đến hơn 20g muối.
Từ những con số chưa hợp lý về dinh dưỡng trên, các chuyên gia dinh dưỡng nhận định, người Việt đang có cách ăn uống thiếu khoa học, ăn no quá mức và đây là thực trạng đang phổ biến trong số đông người dân.
Theo các chuyên gia dinh dưỡng, điều này cũng dễ hiểu bởi sau nhiều năm sống trong cảnh ăn uống kham khổ, thiếu thốn, không ít người có suy nghĩ phải ăn uống thoải mái để bù lại những ngày tháng khổ cực. Tuy nhiên, việc ăn nhiều dầu mỡ, thịt động vật là nguy cơ dẫn đến béo phì, bệnh tim mạch, huyết áp, đái tháo đường và nhiều hậu quả xấu khác đối với sức khỏe.
Cũng theo kết quả điều tra, trong vòng 10 năm qua, chiều cao và cân nặng trung bình của người Việt được cải thiện ở mọi lứa tuổi. Các chỉ số về chiều cao, cân nặng tăng lên, tỷ lệ trẻ suy dinh dưỡng nhẹ cân giảm xuống cho thấy chất lượng bữa ăn người Việt Nam đã được cải thiện. Tuy nhiên, với gần 30% trẻ dưới 5 tuổi suy dinh dưỡng thể thấp còi vẫn còn là thách thức cho chất lượng giống nòi.
Cùng đó, tỷ lệ trẻ dưới 5 tuổi thừa cân, béo phì gần như tương đương với suy dinh dưỡng thấp còi, nhẹ cân cũng là điều đáng báo động. Kết quả điều tra, gần 6% trẻ em Việt Nam dưới 5 tuổi bị thừa cân và béo phì, tỷ lệ này đạt tới 12 - 15% tại TP.HCM, Hà Nội; cao hơn 6 lần so với kết quả điều tra năm 2000. Ở trẻ từ 5-7 tuổi, tỷ lệ này là 12% (bé gái) và 21% (bé trai).
Tình trạng thừa cân béo phì cũng duy trì ở mức trên 10% đối với trẻ 8 - 13 tuổi. Ở người trưởng thành, tỷ lệ thừa cân béo phì cũng tăng nhanh, đặc biệt ở nhóm 50 - 60 tuổi. Tại các thành phố lớn, gần 18% người trưởng thành thừa cân béo phì, trong khi tỷ lệ này ở khu vực nông thôn là 6%. Đáng báo động là tình trạng này cũng tăng nhanh ở những bà mẹ đang nuôi con nhỏ dưới 5 tuổi, từ 3% lên 8% so với 10 năm trước.
Trước tình hình trên, Chiến lược quốc gia về dinh dưỡng 2011-2020 và tầm nhìn năm 2030 đã khẳng định nhiệm vụ cải thiện dinh dưỡng là trách nhiệm của các ngành, các cấp và mọi người dân; phấn đấu đến năm 2030, tỷ lệ trẻ bị suy sinh dưỡng thấp còi giảm xuống dưới 20% và suy dinh dưỡng thể nhẹ cân dưới 10%.
Chiến lược tập trung vào 6 mục tiêu là: tiếp tục cải thiện về số lượng, nâng cao chất lượng bữa ăn của người dân; cải thiện tình trạng dinh dưỡng của bà mẹ và trẻ em; cải thiện tình trạng vi chất dinh dưỡng; từng bước kiểm soát có hiệu quả tình trạng thừa cân, béo phì và yếu tố nguy cơ của một số bệnh mạn tính không lây liên quan đến dinh dưỡng người trưởng thành; nâng cao hiểu biết, tăng cường thực hành dinh dưỡng hợp lý và nâng cao năng lực, hiệu quả hoạt động mạng lưới dinh dưỡng cộng đồng và cơ sở y tế.
Ngọc Thành
