Hà Nội đang thí điểm phân làn tham gia giao thông trên 12 tuyến phố nhằm tránh ùn tắc. Thế là mặt đường giao thông được chia làm ba làn riêng cho xe 4 bánh (ôtô), xe hai bánh (xe máy, xe đạp) và người đi bộ (vỉa hè cũng là một làn đường).
Công chúng vốn kinh hoàng về nạn ùn tắc nhận tin này với những tâm trạng mừng vui, thắc thỏm khác nhau về tính khả thi của đợt thí điểm không phải là lần đầu này trên địa bàn thủ đô.
Xin không vội bàn về yếu tố kỹ thuật trong việc phân làn như tỷ lệ mặt đường dành cho làn xe 4 bánh, xe 2 bánh dựa trên lưu lượng các loại xe tham gia giao thông hoặc những yếu tố thực tế như xe đi trong làn đường của mình muốn rẽ phải rẽ trái ảnh hưởng thế nào đến các phương tiện khác bởi các nhà khoa học, các nhà quản lý có trách nhiệm sẽ thừa sáng kiến. Điều quan trọng là những sáng kiến, những cải tiến có phát huy được hay không hoàn toàn phụ thuộc vào "một làn đường” đang thiếu trong người tham gia giao thông là ý thức người dân bởi CSGT dù đông đến mấy cũng không thể giải quyết hết những ùn tắc giao thông hiện nay.
Đành rằng hạ tầng giao thông chưa theo kịp sự phát triển của phương tiện tham gia giao thông nhưng như thế không có nghĩa là bỏ mặc, buông xuôi. Ý thức người dân nếu có sẽ khắc phục bất cập này, góp phần giải quyết nạn ùn tắc. Không phải tất cả mọi người dân đều thiếu ý thức nhưng chỉ cần số ít người tranh thủ “vượt lên" thì tâm lý so bì, tâm lý đám đông sẽ giục người khác cũng tranh thủ và chuyện di chuyển đang từ trạng thái chậm sẽ trở nên trạng thái tắc như những con dê qua cây cầu nhỏ!
Ý thức phải bắt đầu từ thói quen như ôtô phải nối đuôi nhau, chỉ cần 2 - 3 chiếc vượt lên, đối đầu là thành tắc. Hai xe buýt vượt nhau càng kinh khủng hơn bởi đấy là những bức tường thành chắn lối. Tạo ra thói quen lúc này bên cạnh việc nghiêm cấm vượt làn còn phải là nghiêm trị những xe vi phạm. Phạt thật mạnh theo cách phạt không đội mũ bảo hiểm ắt thành thói quen như hiện nay phần đông đi xe máy ra đường quên mang mũ như thấy thiêu thiếu cái gì!
Một ôtô lấn làn (nhất là taxi và xe buýt là nguyên nhân chính biến dòng chảy giao thông từ ùn thành tắc) nếu bị phạt vài chục triệu chắc "ý thức" sẽ xuất hiện thường trực. Hẳn có người nói mức phạt cao là vô lý, chưa có quy định nhưng luật hiện hành đã có khoản "gây thiệt hại", vậy hàng nghìn người chôn chân trên đường cả tiếng đồng hồ sẽ thiệt hại là bao nhiêu chưa kể khói xe đùn ra tại một điểm tắc sẽ ảnh hưởng sức khỏe thế nào. Không chỉ thí điểm phân làn trên 12 tuyến phố mà mọi tuyến phố nên quy định tuyến nào chạy bao nhiêu làn ôtô; khi ách tắc, xe nào vượt làn thiết nghĩ cần được “mua” ý thức giao thông ngay. Việc phạt xe lấn đường gây ùn tắc cũng cần thiết bởi đèn đỏ giao thông quy định xe cộ phải dừng nhưng ùn tắc bị dừng chẳng phải là dạng gặp "đèn đỏ” sao? Vậy mà vẫn cứ vượt, cứ chen gây ách tắc thêm sao lại không thể phạt?!
Chúng ta đang cần một “làn đường ý thức” trong đầu mỗi người tham gia giao thông. Và "làn đường” này chỉ có thể hình thành từ tuyên truyền, giáo dục (lúc đầu) cùng với việc xử lý kiên quyết để người thiếu ý thức phải “mua” ý thức với giá không rẻ nhằm có một thói quen tham gia giao thông như thói quen đội mũ bảo hiểm hiện nay.
Thiết nghĩ nên có một đợt “bán ý thức giao thông” một cách nghiêm minh và quyết liệt để thói quen tham gia giao thông được hình thành, giảm bớt sự lộn xộn hiện nay trên mọi nẻo đường Hà Nội.
Lê Quý Hiền