Thiếu sắt ở phụ nữ mang thai là vấn đề sức khỏe cộng đồng quan trọng tại nhiều quốc gia. Hậu quả của thiếu sắt rất nặng nề. Bà mẹ thiếu máu dễ sảy thai, nhau bong non, xuất huyết sau sinh và giảm chất lượng sức khỏe hậu sản. Đối với thai nhi, tình trạng này ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển thể chất và làm tăng rủi ro trong quá trình sinh nở.
1. Tầm quan trọng của sắt trong thai kỳ
Việc bổ sung đủ sắt trong chế độ ăn uống thường không phải là ưu tiên hàng đầu của phụ nữ khi biết mình mang thai nhưng chị em cần biết khoáng chất này rất cần thiết cho một thai kỳ khỏe mạnh. Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản thường mất sắt hàng tháng trong kỳ kinh nguyệt, vì vậy nhiều người bước vào thai kỳ với mức sắt thấp. Khi thai kỳ tiến triển, nhu cầu sắt của cơ thể càng tăng lên.
Nguyên nhân của thiếu máu, thiếu sắt ở phụ nữ mang thai là do nhu cầu sắt cần nhiều hơn để cung cấp cho thai nhi. Nhu cầu sắt tăng nhiều nhất ở quý 2 và quý 3 của thai kỳ, tăng lên 5 - 7 lần. Do nhu cầu sắt ở phụ nữ mang thai tăng cao nhưng chế độ ăn khó đáp ứng đủ.
Theo một nghiên cứu gần đây tại Hoa Kỳ, có tới 84% phụ nữ mang thai bị thiếu sắt trong 3 tháng cuối thai kỳ. Thiếu sắt có thể dẫn đến thiếu máu, một tình trạng nghiêm trọng hơn có thể gây ra các vấn đề về tim mạch và biến chứng trong thai kỳ và thậm chí cả sau khi sinh.
Thiếu máu do thiếu sắt có liên quan đến những hậu quả bất lợi cho thai nhi như cân nặng sơ sinh thấp, sinh non, xuất huyết sau sinh, thai lưu, tử vong sơ sinh và các vấn đề về tăng trưởng.
2. Thiếu sắt và thiếu máu khác nhau thế nào?
Trên thực tế, rất nhiều người nhầm lẫn giữa hai khái niệm thiếu sắt và thiếu máu do thiếu sắt.
Thiếu sắt là tình trạng cơ thể thiếu hụt sắt toàn phần. Nói cách khác, lượng sắt trong cơ thể đã giảm xuống dưới mức lý tưởng nhưng các triệu chứng có thể khó nhận thấy, bao gồm mệt mỏi, khó tập trung và thay đổi ở tóc và móng.
Thiếu máu do thiếu sắt xảy ra khi sự thiếu hụt nguyên tố sắt trở nên nghiêm trọng đến mức làm giảm sản xuất hồng cầu và hemoglobin khỏe mạnh. Kết quả là cơ thể không thể cung cấp đủ oxy cho các tế bào, mô và cơ quan một cách hiệu quả.
Phụ nữ mang thai nên chủ động bổ sung viên sắt từ sớm để phòng ngừa biến chứng thiếu máu do thiếu sắt.
Thiếu máu do thiếu sắt được coi là "giai đoạn cuối" của quá trình thiếu sắt và là nguyên nhân hàng đầu gây thiếu máu. Các triệu chứng thường gặp bao gồm mệt mỏi và suy nhược nghiêm trọng, da nhợt nhạt, khó thở, đau đầu và chóng mặt, đau ngực, tim đập nhanh và tay chân lạnh.
Nguyên nhân chính gây thiếu sắt và thiếu máu là do lượng sắt hấp thụ qua chế độ ăn thấp và khả năng hấp thụ sắt không đủ. Tình trạng này càng trầm trọng hơn trong những giai đoạn nhu cầu sắt cao, chẳng hạn như giai đoạn tăng trưởng nhanh ở trẻ sơ sinh, trẻ mẫu giáo và thanh thiếu niên, cũng như trong độ tuổi sinh sản của phụ nữ, đặc biệt là trong thời kỳ mang thai và sau sinh.
3. Bổ sung sắt an toàn cho phụ nữ mang thai
Có nhiều biện pháp đã được chứng minh để ngăn ngừa thiếu sắt và thiếu máu do thiếu sắt trong thai kỳ. Một khuyến nghị quan trọng từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ là bổ sung sắt cho tất cả phụ nữ mang thai.
Trong thời kỳ mang thai, cơ thể cần thêm sắt để hỗ trợ sự phát triển của thai nhi, nhu cầu của người mẹ và bù đắp lượng máu mất trong quá trình sinh nở. Mặc dù các chuyên gia chưa thống nhất về ngưỡng chính xác của nồng độ ferritin trong thai kỳ nhưng nhìn chung các bác sĩ coi mức dưới 30 mcg/ lít là dấu hiệu của tình trạng thiếu sắt trong thai kỳ.
Phụ nữ mang thai có thể bổ sung sắt qua chế độ ăn hằng ngày bằng các thực phẩm giàu sắt như thịt đỏ (thịt bò, thịt lợn) cùng các loại rau củ như củ dền đỏ hay cải bó xôi. Tất cả phụ nữ mang thai đều được khuyên nên bổ sung vitamin trước sinh có chứa sắt. Nếu nồng độ ferritin thấp và các xét nghiệm máu khác cho thấy thiếu máu do thiếu sắt, bác sĩ sẽ khuyên nên bổ sung thêm sắt dạng viên hoặc dung dịch uống.
Phụ nữ có thai uống bổ sung sắt trong thời gian dài nên lựa chọn các sản phẩm không gây lắng đọng sắt ở tổ chức khi hấp thu thừa, vì vậy, thai phụ nên lựa chọn sắt III dạng phức hợp dễ hấp thu hơn là dạng sắt sunfat, ít gây tác dụng phụ, nhất là trên đường tiêu hóa và không gây lắng đọng sắt làm tổn thương các cơ quan trong cơ thể.
Nghiên cứu cho thấy rằng việc bổ sung sắt cách ngày cũng hiệu quả như uống mỗi ngày và thậm chí có thể nhẹ nhàng hơn cho hệ tiêu hóa. Nếu bệnh nhân không dung nạp hoặc việc bổ sung sắt không hiệu quả, bác sĩ có thể đề nghị truyền sắt tĩnh mạch.
Việc chủ động duy trì mức sắt khỏe mạnh trong thai kỳ rất quan trọng đối với cả mẹ và bé. Nếu đang trong độ tuổi sinh sản hoặc chuẩn bị mang thai mà nhận thấy các dấu hiệu mệt mỏi, suy nhược, chị em nên đến các cơ sở y tế để được xét nghiệm và tư vấn lộ trình bổ sung phù hợp.
