1. Kẽm - vi chất thiết yếu cho tăng trưởng và miễn dịch của trẻ
Thiếu kẽm có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của trẻ nhỏ, đặc biệt trong giai đoạn tăng trưởng nhanh.
Kẽm tham gia vào hoạt động của hơn 300 enzym trong cơ thể, giữ vai trò then chốt trong quá trình phân chia tế bào, tổng hợp protein, axit nucleic và điều hòa biểu hiện gen. Ở trẻ nhỏ, đối tượng có tốc độ tăng trưởng nhanh, việc bổ sung kẽm đầy đủ đặc biệt cần thiết để bảo đảm sự phát triển chiều cao, cân nặng, hệ xương và các cơ quan.
Bên cạnh đó, kẽm là vi chất không thể thiếu đối với hệ miễn dịch, giúp duy trì tính toàn vẹn của hàng rào niêm mạc ruột và đường hô hấp, đồng thời tăng cường chức năng của tế bào lympho T, đại thực bào và các đáp ứng miễn dịch đặc hiệu. Nhiều nghiên cứu cho thấy trẻ thiếu kẽm có nguy cơ cao mắc các bệnh nhiễm trùng như viêm đường hô hấp, viêm tai giữa và tiêu chảy, với thời gian bệnh kéo dài và mức độ nặng hơn.
Ngoài ra, kẽm còn ảnh hưởng trực tiếp đến vị giác và khứu giác. Khi thiếu kẽm, trẻ dễ chán ăn, ăn không ngon miệng, từ đó hình thành vòng xoắn bệnh lý: Ăn kém - thiếu vi chất - suy dinh dưỡng - suy giảm miễn dịch.
Kẽm là vi chất thiết yếu, đóng vai trò quan trọng đối với tăng trưởng, miễn dịch và tiêu hóa của trẻ nhỏ.
2. Nguyên nhân gây thiếu kẽm ở trẻ
Trẻ nhỏ là nhóm đối tượng có nguy cơ thiếu kẽm cao do nhu cầu tăng nhanh trong khi khả năng dự trữ của cơ thể rất hạn chế.
Một số nguyên nhân thường gặp bao gồm:
- Chế độ ăn không cân đối: Khẩu phần ăn nghèo thực phẩm giàu kẽm như thịt đỏ, hải sản, trứng, sữa; trong khi tiêu thụ nhiều ngũ cốc tinh chế, thức ăn chứa phytate – chất làm giảm hấp thu kẽm.
- Rối loạn tiêu hóa và tiêu chảy kéo dài: Làm giảm hấp thu và tăng thất thoát kẽm qua đường ruột.
- Giai đoạn cai sữa, ăn dặm không hợp lý: Thực đơn ăn dặm đơn điệu, thiếu thực phẩm nguồn động vật khiến trẻ không được cung cấp đủ kẽm.
- Trẻ sinh non, nhẹ cân, suy dinh dưỡng: Dự trữ kẽm thấp ngay từ giai đoạn bào thai và những tháng đầu đời.
Biểu hiện thiếu kẽm ở trẻ thường không đặc hiệu, dễ bị bỏ sót. Các dấu hiệu thường gặp bao gồm: biếng ăn kéo dài, chậm tăng cân, chậm phát triển chiều cao, hay mắc bệnh nhiễm trùng, tiêu chảy tái diễn, rụng tóc, da khô, viêm da quanh miệng hoặc hậu môn. Nếu tình trạng thiếu kẽm kéo dài, trẻ có thể bị ảnh hưởng đến phát triển trí tuệ, khả năng tập trung và hành vi.
Cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ khi bổ sung kẽm cho trẻ.
3. Lợi ích khi bổ sung kẽm đúng
Trong thực hành lâm sàng, bổ sung kẽm được xem là biện pháp quan trọng nhằm bù đắp thiếu hụt và hỗ trợ điều trị một số bệnh lý thường gặp ở trẻ em. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo bổ sung kẽm cho trẻ bị tiêu chảy cấp nhằm rút ngắn thời gian bệnh, giảm mức độ nặng và hạn chế nguy cơ tái phát trong những tháng tiếp theo.
Ngoài ra, trẻ có dấu hiệu nghi ngờ thiếu kẽm, trẻ biếng ăn kéo dài, suy dinh dưỡng, chậm lớn hoặc hay mắc các bệnh nhiễm trùng cũng là những đối tượng cần được bác sĩ đánh giá và cân nhắc bổ sung kẽm. Ở những nhóm trẻ này, bổ sung kẽm đúng liều có thể giúp cải thiện cảm giác ngon miệng, hỗ trợ tăng cân và nâng cao sức đề kháng.
Tuy nhiên, việc bổ sung kẽm không nên tùy tiện và kéo dài không kiểm soát. Liều kẽm cần phù hợp với độ tuổi, cân nặng và tình trạng dinh dưỡng của trẻ. Bổ sung kẽm quá liều có thể gây buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy, đồng thời làm giảm hấp thu các vi chất quan trọng khác như đồng và sắt, từ đó gây mất cân bằng vi chất.
Kẽm nên được dùng sau ăn và tránh uống cùng thời điểm với sắt, canxi hoặc một số kháng sinh như quinolon, tetracyclin vì có thể làm giảm khả năng hấp thu. Thời gian bổ sung thường kéo dài từ 1–3 tháng, sau đó cần đánh giá lại tình trạng dinh dưỡng và hiệu quả can thiệp.
Bổ sung kẽm chỉ là một phần trong chiến lược chăm sóc dinh dưỡng tổng thể cho trẻ. Về lâu dài, cần xây dựng chế độ ăn đa dạng, cân đối, ưu tiên thực phẩm giàu protein động vật như thịt, cá, trứng, sữa; kết hợp rau xanh, trái cây và các thực phẩm giàu vi chất để phòng ngừa thiếu kẽm một cách bền vững.
Xem thêm video đang được quan tâm:
Các thực phẩm giàu kẽm.
