Ngày 10/7 vừa qua, Ngoại trưởng 10 nước ASEAN nhóm họp tại Phnom Penh, Campuchia nhất trí thông qua bản thảo “Các thành tố cơ bản” của Bộ quy tắc ứng xử ở biển Đông (COC). Theo vài phóng viên tiếp cận được một bản tóm tắt 2 trang đã được các báo đưa tin thì lập trường của ASEAN là “các bên phải cam kết giải quyết tranh chấp bằng giải pháp hòa bình theo công pháp quốc tế, bao gồm Công ước LHQ về Luật Biển (UNCLOS)”. Cụ thể, trước hết, “các bên cố gắng giải quyết tranh chấp trong khuôn khổ Hiệp ước Hòa bình và Hữu nghị (TAC)” do ASEAN tạo lập từ năm 1976 và được nhiều nước bên ngoài tham gia, gồm cả Trung Quốc và Mỹ. TAC nghiêm cấm việc dùng vũ lực để giải quyết tranh chấp. Nếu nỗ lực đầu tiên không thành, “các bên có thể tìm đến những cơ chế giải quyết tranh chấp mà luật pháp quốc tế, bao gồm UNCLOS, đã đặt ra”. Bản thảo cũng đề nghị các bên tiến hành “hợp tác để xây dựng lòng tin”, đồng thời “cam kết tôn trọng quyền tự do đi lại trên biển và vùng trời” ở biển Đông.
Đồng thuận bước đầu này trong khối ASEAN là tín hiệu khả quan khi các ngoại trưởng ASEAN nhất trí về nguyên tắc ứng xử hợp lẽ trên biển Đông thì Trung Quốc lại có một “thiện chí” khác! Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lưu Vi Dân nói Bắc Kinh chỉ tham gia hoàn thiện COC “khi điều kiện chín muồi” và COC “không nhằm giải quyết tranh chấp” mà chỉ “để xây dựng lòng tin”.
Vậy theo Trung Quốc là khi nào trong lúc mới đây họ cho 4 tàu hải giám làm nổi sóng trên vùng biển Hoàng Sa, Trường Sa của Việt Nam? Đến khi nào “chín muồi” khi hiện tại, Trung Quốc ngang nhiên phê chuẩn thành lập “thành phố Tam Sa” cũng như mời thầu 9 lô dầu khí nằm trong vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam?
Trung Quốc quan niệm COC “không nhằm giải quyết tranh chấp” mà chỉ “để xây dựng lòng tin”, vậy lòng tin được xây dựng từ đâu khi vùng biển vốn không tranh chấp thuộc chủ quyền các quốc gia láng giềng luôn bị Trung Quốc biến thành vùng biển có tranh chấp để rồi theo “thiện chí” của họ là “gác tranh chấp, cùng khai thác”? Chuyện cứ như ông hàng xóm nhảy xổ vào sân của nhà láng giềng rồi kêu dùng chung để giữ tình hữu nghị và hợp tác và phát triển! Thế giới mong đợi một COC có tính ràng buộc pháp lý với những cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả, vậy mà theo Trung Quốc, COC “không nhằm giải quyết tranh chấp” thì không biết để làm gì? Để đợi “điều kiện chín muồi” khi “đường lưỡi bò” mơ hồ của họ vạch ra một cách tùy tiện trở thành đường biên giới biển thật sự của họ chăng?
“Thiện chí” của Trung Quốc làm vấn đề biển Đông tiếp tục nóng trong cuộc họp ngoại trưởng ASEAN 3 (Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản) khi các thành viên đều cùng chung những “quan ngại sâu sắc”. Chúng ta yêu hòa bình và tôn trọng tình hữu nghị giữa nhân dân hai nước Việt-Trung nhưng không thể chấp nhận “thiện chí” tăng cường củng cố tuyên bố chủ quyền vô lý của Trung Quốc ở biển Đông.
Lẽ nào một nước lớn lại có “thiện chí” thiếu trách nhiệm như vậy?
Lê Quý Hiền