Thích ứng với ô nhiễm không khí: Nâng cao thể lực, chủ động bảo vệ sức khỏe

Không vì ô nhiễm không khí mà ngừng vận động

Ô nhiễm không khí không chỉ ảnh hưởng đến hệ hô hấp mà còn làm gia tăng nguy cơ đối với sức khỏe tim mạch và nhiều cơ quan khác. Trẻ em, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính là những nhóm dễ bị tổn thương khi chất lượng không khí suy giảm.

Theo PGS.TS. Vũ Văn Giáp, Phó Giám đốc phụ trách, điều hành Bệnh viện Bạch Mai, vận động thể lực thường xuyên có vai trò quan trọng trong duy trì sức khỏe. Tuy nhiên, khi chất lượng không khí ở mức xấu hoặc nguy hại, người dân cần điều chỉnh thời điểm, địa điểm và cường độ tập luyện để hạn chế tác động bất lợi.

Khi vận động, nhịp thở tăng và hơi thở sâu hơn, lượng không khí hít vào sẽ nhiều hơn. Nếu tập luyện trong môi trường ô nhiễm, lượng bụi và các chất ô nhiễm hít vào đường hô hấp có thể tăng lên. 

Vì vậy, người dân nên lựa chọn khung giờ có chất lượng không khí tốt hơn; khi ô nhiễm ở mức cao, có thể chuyển sang tập trong nhà với các hình thức như yoga, đạp xe tại chỗ, chạy bộ trên máy hoặc tập tạ phù hợp với thể trạng.

Điều quan trọng là không vì lo ngại ô nhiễm mà ngừng vận động kéo dài. Mỗi người cần duy trì hoạt động thể lực đều đặn, đồng thời linh hoạt điều chỉnh theo tuổi tác, tình trạng sức khỏe và chất lượng không khí.

Bên cạnh vận động, dinh dưỡng cân bằng, ngủ đủ giấc, kiểm soát cân nặng và duy trì sinh hoạt lành mạnh cũng góp phần nâng cao thể trạng. Người dân cần tránh hút thuốc lá, thuốc lào và hạn chế tiếp xúc với khói thuốc thụ động. Trong nhà, cần hạn chế sử dụng than, củi, rơm rạ và các nguồn đốt sinh khối gây khói bụi; giữ không gian sống sạch sẽ, thông thoáng phù hợp. Máy lọc không khí có thể hỗ trợ giảm bụi trong nhà nhưng không thay thế việc kiểm soát nguồn phát thải.

PGS.TS. Vũ Văn Giáp cũng nhấn mạnh, bảo vệ sức khỏe cá nhân cần đi đôi với trách nhiệm bảo vệ môi trường chung. Mỗi người cần hạn chế các hành vi gây ô nhiễm như đốt rác, đốt rơm rạ; kiểm soát bụi khi xây dựng, sửa chữa nhà cửa và góp phần giảm phát thải từ các hoạt động thường ngày.

Thích ứng với ô nhiễm không khí không có nghĩa là chấp nhận ô nhiễm một cách thụ động. Giảm phơi nhiễm để bảo vệ sức khỏe cá nhân và giảm phát thải để cải thiện chất lượng không khí là hai việc cần thực hiện song song.

Chủ động theo dõi sức khỏe, không đợi có bệnh mới đi khám

Chăm sóc sức khỏe chủ động đòi hỏi mỗi người nhận biết những thay đổi của cơ thể, kiểm soát yếu tố nguy cơ và thăm khám khi cần thiết.

PGS.TS. Vũ Văn Giáp cho rằng, người dân cần xây dựng lối sống lành mạnh, duy trì vận động, dinh dưỡng đầy đủ, cân bằng và tránh các thói quen có hại, đặc biệt là hút thuốc lá. Khám sức khỏe định kỳ cũng có ý nghĩa quan trọng trong phát hiện sớm bệnh lý tiềm ẩn, nhận diện yếu tố nguy cơ và kịp thời điều chỉnh lối sống.

Định hướng tại Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khoẻ Nhân dân nhấn mạnh việc tăng cường khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc và quản lý sức khỏe người dân, hướng tới mục tiêu mỗi người dân có hồ sơ sức khỏe điện tử. Tuy nhiên, lịch khám và nội dung sàng lọc cần căn cứ vào độ tuổi, triệu chứng, yếu tố nguy cơ, bệnh nền và khuyến cáo chuyên môn, không áp dụng giống nhau cho tất cả mọi người.

Đặc biệt, người mắc bệnh hô hấp, tim mạch cần duy trì điều trị và theo dõi các dấu hiệu bệnh trở nặng, đặc biệt trong những ngày ô nhiễm không khí gia tăng. Nếu xuất hiện triệu chứng bất thường hoặc kéo dài, cần được tư vấn, thăm khám kịp thời; trường hợp khó thở nghiêm trọng, đau ngực dữ dội hoặc kéo dài cần được hỗ trợ y tế khẩn cấp.

Với trẻ em, phụ huynh cần theo dõi chất lượng không khí, điều chỉnh hoạt động ngoài trời và chú ý các biểu hiện bất thường về hô hấp. Người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh nền cũng cần chủ động hạn chế phơi nhiễm, duy trì chăm sóc sức khỏe và tham khảo ý kiến của cán bộ y tế khi cần thiết.

Phát huy vai trò y tế cơ sở trong chăm sóc sức khỏe chủ động

Để người dân chủ động bảo vệ sức khỏe trước những biến động của môi trường, hệ thống y tế, đặc biệt là y tế cơ sở, có vai trò rất quan trọng.

TS. Lê Thái Hà, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh cho biết, y tế cơ sở là tuyến gần dân nhất, giữ vai trò then chốt trong tư vấn dự phòng, quản lý bệnh không lây nhiễm và hỗ trợ các nhóm dễ bị tổn thương trước tác động của môi trường.

Trước hết, y tế cơ sở cần tăng cường truyền thông để người dân nhận biết nguy cơ từ ô nhiễm không khí và lựa chọn hành vi bảo vệ phù hợp. Nội dung tư vấn không chỉ dừng ở việc hạn chế tiếp xúc với không khí ô nhiễm mà còn cần hướng dẫn duy trì vận động, dinh dưỡng và lối sống lành mạnh.

Bên cạnh đó, trạm y tế có vai trò quan trọng trong khám, chữa bệnh ban đầu, quản lý bệnh không lây nhiễm và theo dõi người mắc bệnh mạn tính. Thông qua việc nắm bắt tình trạng sức khỏe, diễn biến bệnh, nhân viên y tế có thể tư vấn điều trị, nhắc nhở tuân thủ dùng thuốc, phát hiện dấu hiệu bất thường và hướng dẫn người bệnh tiếp cận dịch vụ phù hợp.

Đối với trẻ em, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người có bệnh nền, việc tư vấn, theo dõi và hỗ trợ kịp thời càng cần được chú trọng nhằm hạn chế những tác động bất lợi khi chất lượng không khí thay đổi.

Phó Cục trưởng Lê Thái Hà nhấn mạnh, thông điệp quan trọng nhất trong chăm sóc sức khỏe trước nguy cơ ô nhiễm không khí là sự chủ động: chủ động nhận biết tình trạng ô nhiễm, chủ động bảo vệ sức khỏe thông qua dự phòng sớm và chủ động bảo vệ môi trường.

Biết nguy cơ, giảm phơi nhiễm và cùng bảo vệ môi trường không khí

SKĐS - Ô nhiễm không khí không chỉ gây tổn thương hệ hô hấp mà còn làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đột quỵ và nhiều vấn đề sức khỏe khác.