Bộ GD&ĐT đang lấy ý kiến dự thảo Quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp, trong đó đề xuất kỳ thi tuyển sinh lớp 10 THPT không chuyên chỉ gồm hai môn Toán và Ngữ văn. Đề xuất này đang tạo ra luồng tranh luận đa chiều.
Địa phương quyết định phương thức tuyển sinh
Theo dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp giáo dục phổ thông mà Bộ GD&ĐT vừa gửi lấy ý kiến, việc tuyển sinh vào lớp 10 được thực hiện theo ba phương thức: xét tuyển, thi tuyển hoặc kết hợp cả hai.
Căn cứ vào quy mô học sinh, nhu cầu học tập, khả năng tiếp nhận và điều kiện thực tế, Sở GD&ĐT sẽ quyết định phương thức phù hợp. Đáng chú ý, việc tổ chức thi tuyển chỉ được áp dụng khi số lượng đăng ký vượt quá khả năng tiếp nhận và sau khi đã rà soát các phương án điều phối nhưng vẫn không đủ chỗ học.
Theo dự thảo, nếu địa phương tổ chức thi tuyển vào trường THPT không chuyên, kỳ thi dự kiến chỉ gồm hai môn: Toán và Ngữ văn. Thời gian làm bài môn Ngữ văn là 120 phút, môn Toán là 90 hoặc 120 phút. Riêng thí sinh đăng ký vào trường chuyên sẽ thi thêm môn chuyên. Các đơn vị có thời hạn góp ý dự thảo trước ngày 30/9.
Thí sinh tham gia kỳ thi vào lớp 10 năm 2026 tại Hà Nội. Ảnh: TL
Góc nhìn từ nhà giáo
Ủng hộ đề xuất thi 2 môn Toán và Văn đối với kỳ thi đại trà, ThS Nguyễn Văn Quý - giáo viên có gần 25 năm kinh nghiệm giảng dạy cho rằng đây là thước đo đủ độ tin cậy để phân loại học sinh mà không cần kiểm tra quá nhiều môn.
Theo thầy Quý, giảm số môn thi không đồng nghĩa với giảm số môn học hay hạ thấp chất lượng. Toán và Ngữ văn là hai nền tảng cốt lõi hình thành tư duy logic, khả năng phân tích và kỹ năng diễn đạt - những năng lực tối quan trọng cho mọi lĩnh vực sau này. Việc thêm môn thứ ba chỉ dịch chuyển áp lực chứ không giải quyết được gốc rễ tình trạng học lệch. Ông nhấn mạnh: "Thi ít môn hơn để giảm áp lực nhưng học phải thật hơn, sâu hơn và đúng bản chất hơn. Việc học đầy đủ phải được bảo đảm bằng chất lượng dạy học và kiểm tra quá trình, thay vì dồn trách nhiệm cho kỳ thi chuyển cấp".
Trái lại, thầy Lê Trung Kiên - Hiệu trưởng Trường Phổ thông Phùng Hưng (Sóc Sơn), Phó Viện trưởng Viện Tâm lý Giáo dục và Đào tạo bày tỏ băn khoăn khi cho rằng giảm số môn thi chưa chắc đã giảm được áp lực, bởi tính cạnh tranh vào trường công lập vẫn giữ nguyên. Thậm chí, khi chỉ còn hai môn, áp lực và nguồn lực sẽ dồn tụ mạnh hơn vào Toán và Văn.
Thầy Kiên đặc biệt lưu ý đến nguy cơ học sinh phân chia "môn thi" và "môn không thi", dẫn đến học lệch, đi ngược lại mục tiêu giáo dục toàn diện của Chương trình GDPT. Đồng thời, việc loại bỏ tiếng Anh khỏi kỳ thi chuyển cấp cần được cân nhắc rất kỹ lưỡng trong bối cảnh toàn ngành đang nỗ lực đưa ngoại ngữ thành ngôn ngữ thứ hai. Theo ông, để giảm áp lực thực chất, cần tác động đồng thời vào chất lượng giờ chính khóa, đổi mới cách ra đề đánh giá năng lực và quản lý chặt chẽ nạn dạy thêm, học thêm.
Ủng hộ phương hướng của dự thảo, cô Nguyễn Hồng Lan - giáo viên THCS tại quận Thanh Xuân (Hà Nội) đánh giá rằng nếu kỳ thi được tổ chức nghiêm túc, hai môn Toán và Ngữ văn hoàn toàn đủ sức đáp ứng yêu cầu phân loại học lực đầu vào.
"Thi 2 môn Văn, Toán vừa giảm được áp lực tâm lý cho học sinh cuối cấp, vừa bảo đảm đánh giá đúng thực lực", cô Lan nhận định. Nữ giáo viên cũng cho rằng việc tập trung cho môn thi không đồng nghĩa với học lệch, bởi các môn học khác vẫn được duy trì thông qua quá trình kiểm tra, đánh giá thường xuyên và định kỳ tại trường.
Đồng quan điểm về bản chất của áp lực thi cử, thầy Đinh Đức Hiền - Giám đốc điều hành hệ thống trường FPT tại Bắc Giang chỉ ra rằng gốc rễ của sự căng thẳng không nằm ở việc thi 2 hay 3 môn, mà nằm ở khoảng cách giữa cung và cầu (số lượng chỉ tiêu công lập so với lượng thí sinh đăng ký). Nếu không giải quyết được bài toán phân luồng và chỗ học, nhu cầu học thêm sẽ chỉ dịch chuyển mạnh hơn vào hai Toán và Ngữ văn.
Từ góc độ quản lý cơ sở giáo dục, bà Nguyễn Thị Vân Hồng - Hiệu trưởng Trường Tiểu học & THCS Chương Dương (Hà Nội) cho rằng việc chỉ thi hai môn là chưa thật hợp lý khi mục tiêu đặt ra của bậc trung học cơ sở là giáo dục toàn diện. Bà đề xuất nếu chốt phương án, Bộ GD&ĐT cần công bố sớm từ đầu học kỳ hai để nhà trường, giáo viên và học sinh có chủ trương ôn tập chủ động.
Tuy Dự thảo Quy chế tuyển sinh vẫn đang trong quá trình lấy ý kiến trước khi chính thức chốt phương án, cộng đồng giáo dục kỳ vọng cơ quan quản lý sẽ cân nhắc toàn diện các góc độ chuyên môn, tâm lý lứa tuổi và thực tiễn triển khai tại các địa phương để vừa giảm tải cho học sinh, vừa giữ vững chất lượng giáo dục phổ thông.
