Từ mấy ngày nay, giá USD trên thị trường tự do đã vượt ngưỡng 18.000 đồng. Đây là mức giá cao nhất trong nửa năm trở lại đây và đang làm nhiều người liên tưởng đến đợt sốt vào giữa năm ngoái. Vậy hiện tượng đồng USD tăng giá lần này có điều gì khác biệt so với những đợt sóng tăng giá thời gian trước?
Lần gần đây nhất, giá USD tự do cũng đã vượt qua mốc 18.000 đồng là ngay sau khi có quyết định của Ngân hàng Nhà nước nới biên độ tỷ giá lên 5% cuối tháng 3/2009. Nhưng có điểm khác là lần trước đồng USD tăng lên chủ yếu là do hoạt động đầu cơ của giới kinh doanh ngoại tệ đánh vào tâm lý chưa vững vàng của người dân trong khi cung cầu trên thị trường vẫn cân bằng. Lần này bối cảnh có khác, thể hiện ở những điểm sau: (1) Trước khi đi đến mốc 18.000 đồng, USD trên thị trường tự do đã có chuỗi ngày lên giá liên tiếp trong suốt một tuần với mức độ nhỏ chứng tỏ có hoạt động thu mua gom có kế hoạch. Theo tiết lộ của một chủ tiệm vàng trên phố Hà Trung, giá vàng trong nước đang cao hơn thế giới 600.000 đồng/lượng đã kích hoạt hoạt động nhập lậu vàng và đi kèm với đó là nhu cầu USD; (2) Cung USD đang yếu đi trong khi cầu USD lại tăng lên. Chênh lệch giá vàng trong nước cao hơn thế giới khiến cho xuất khẩu vàng sẽ không còn trong tháng này, đồng nghĩa với tình trạng nhập siêu trong cán cân thương mại của Việt Nam có nguy cơ tái diễn. Luồng vốn từ các nhà đầu tư nước ngoài chảy vào đang giảm hơn so với thời gian trước, trong khi các tín hiệu tích cực đang xuất hiện trong nền kinh tế và giá cả nhiều mặt hàng nhập khẩu hấp dẫn nên nhiều doanh nghiệp muốn tăng nhập khẩu để dự trữ khiến nhu cầu đồng USD tăng lên; (3) Nhà nước đang nới lỏng chính sách tài chính - tiền tệ có ảnh hưởng nhất định tới tỉ giá ngoại tệ. Hiện mức thâm hụt ngân sách Nhà nước đã lên tới gần 5%, nếu cộng thêm hai gói kích cầu là 17.000 tỷ đồng và 20.000 tỷ đồng vừa công bố, thâm hụt ngân sách có thể lên tới trên 10%. Tuần qua, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã có quyết định điều chỉnh một số mức lãi suất quan trọng trên thị trường tiền tệ theo hướng giảm. Bên cạnh đó, Chính phủ vừa phê duyệt kế hoạch vay và trả nợ nước ngoài trong năm 2009, theo đó sẽ dành 930 triệu USD trả nợ nước ngoài ngay năm nay.
 Thị trường ngoại tệ tự do luôn sôi động. |
Trong khi giá USD trên thị trường tự do không ngừng tăng thì tại hệ thống ngân hàng, giá ngoại tệ này không ở mức trần biên độ. Thực tế, trong hệ thống ngân hàng, nguồn cung USD thương mại hiện được cho là khá cân bằng, thậm chí nguồn cung vốn USD hiện khá dư thừa do việc huy động vào khá tốt nhưng cho vay ra rất ít. Vì vậy, các ngân hàng đang duy trì lãi suất USD ở mức thấp. Ngân hàng Nhà nước cũng vừa giảm lãi suất tiền gửi ngoại tệ bắt buộc, khiến cho nguồn vốn ngoại tệ của các ngân hàng thêm dồn ứ. Theo ông Trương Đình Tuyển - thành viên Hội đồng tư vấn Chính sách tài chính tiền tệ Quốc gia nhận định: Việc tăng tỷ giá USD là không đáng lo ngại, vì trong bối cảnh hiện nay, Mỹ đã đưa ra gói 1.000 tỷ USD kích thích kinh tế. Về lý thuyết, điều này sẽ khiến USD giảm giá trên thị trường quốc tế và sức ép tăng giá USD so với VND sẽ không lớn. Thực tế trong những ngày gần đây, đồng USD trên thị trường quốc tế có xu hướng giảm nhẹ.
Như vậy, hiện tượng đồng USD tăng trên thị trường tự do hiện nay chủ yếu là do những nguyên nhân nội tại của nền kinh tế nước ta và diễn biến thế nào sẽ phụ thuộc chủ yếu vào hoạt động quản lý của Nhà nước. Bối cảnh kinh tế nước ta hiện nay so với thời kỳ biến động tỷ giá của năm trước còn thuận lợi hơn rất nhiều, khi mà bước sang quý II/2008, lạm phát ở mức rất cao, thâm hụt thương mại kỷ lục và tâm lý trong xã hội có phần dao động trước những bất ổn kinh tế vĩ mô. Thời gian đó, nhiều tổ chức và chuyên gia kinh tế đã khuyến cáo Việt Nam phá giá đồng nội tệ 25-30%, thậm chí cần cầu cứu sự hỗ trợ của IMF. Tuy nhiên, chúng ta đã không lựa chọn theo cách này mà đã điều hành linh hoạt tỷ giá VND/USD và duy trì lượng ngoại hối hơn 20 tỷ USD. Qua truyền thông, Chính phủ cũng đã gửi thông điệp không phá giá đồng tiền và đặc biệt đã công bố công khai dự trữ ngoại tệ của đất nước - một quyết định kịp thời vào thời điểm đó để ổn định tâm lý người dân. Thời gian gần đây, nhiều chuyên gia trong và ngoài nước nhận định, khủng hoảng tài chính toàn cầu đã đến đáy và kinh tế Việt Nam sẽ bắt đầu hồi phục và tăng trưởng từ quý II/2009. Với những tín hiệu tích cực đang xuất hiện trong nền kinh tế và với kinh nghiệm đã đúc rút được qua thực tế thời gian qua, chúng ta hoàn toàn có cơ sở chủ động ổn định thị trường ngoại hối trong nước trong thời gian tới.
Mạnh Linh