Rộn ràng điệu múa giữa lòng Thủ đô
Giữa không gian tại ngôi nhà truyền thống (Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam - Hà Nội), tiếng chuông ngân vang hòa cùng những bước chân nhịp nhàng của các chàng trai, cô gái người Dao Quần Chẹt.
Đây là một trong những hoạt động giới thiệu văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc trong dịp Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11).

Điệu múa chuông rộn ràng trong không gian làng Dao tại Đồng Mô, Hà Nội. Ảnh: Tuấn Anh
Khoác trên mình bộ trang phục truyền thống, người múa khi tiến, khi lùi, lúc xoay người, đưa cao chiếc chuông nhỏ. Những bước nhảy khỏe khoắn của các chàng trai kết hợp với động tác uyển chuyển của các cô gái tạo nên một màn trình diễn sinh động.
Trong kho tàng văn hóa dân gian của người Dao Quần Chẹt, múa chuông là hình thức diễn xướng mang đậm dấu ấn tín ngưỡng, gắn liền với đời sống tinh thần của cộng đồng.

Các thành viên phối hợp nhịp nhàng trong từng động tác múa. Ảnh: Tuấn Anh
Chiếc chuông đồng nhỏ không chỉ là nhạc cụ tạo nhịp mà còn mang ý nghĩa tâm linh. Trong các nghi lễ truyền thống, tiếng chuông thể hiện sự thành kính đối với tổ tiên, thần linh, gửi gắm mong ước về cuộc sống bình an, no đủ.
Múa chuông xuất hiện trong nhiều sinh hoạt tín ngưỡng của người Dao Quần Chẹt, đặc biệt là lễ cúng Bàn Vương và Tết Nhảy. Trong Tết Nhảy, điệu múa chuông mang ý nghĩa mời tổ tiên, thần linh về dự lễ cùng con cháu.

Những bước nhảy khỏe khoắn của các chàng trai Dao Quần Chẹt. Ảnh: Tuấn Anh
Điệu múa có sự kết hợp hài hòa giữa động tác tay, bước chân và nhịp rung chuông. Người múa khi nhún chân, nghiêng người, khi xoay chuyển đội hình, tạo nên những chuyển động mềm mại nhưng không kém phần khỏe khoắn.
Từ không gian tín ngưỡng, múa chuông ngày nay còn được giới thiệu trong các chương trình giao lưu văn hóa, lễ hội, trở thành cầu nối đưa những giá trị truyền thống của người Dao đến gần hơn với công chúng.

Phụ nữ Dao Quần Chẹt trong trang phục truyền thống biểu diễn điệu múa chuông. Ảnh: Tuấn Anh
Khám phá bản sắc của người Dao Quần Chẹt
Là một trong 54 dân tộc Việt Nam, đồng bào Dao có nhiều nhóm địa phương như Dao Đỏ, Dao Tiền, Dao Quần Chẹt, Dao Quần Trắng, Dao Thanh Y, Dao Lô Gang và Dao Làn Tẻn, mỗi nhóm mang những nét đặc trưng về trang phục, phong tục và tín ngưỡng.
Trong đó, người Dao Quần Chẹt còn được biết đến với các tên gọi như Dao Sơn Đầu, Dao Tam Đảo, Dao Nga Hoàng hay Dụ Cùn. Tên gọi Dao Quần Chẹt bắt nguồn từ đặc điểm trang phục truyền thống của phụ nữ với kiểu quần bó sát ống chân.

Trang phục của phụ nữ Dao Quần Chẹt nổi bật với quần bó sát chân và những họa tiết thêu nhiều màu sắc. Ảnh: Tuấn Anh
Đồng bào Dao Quần Chẹt sinh sống tại nhiều địa phương ở miền Bắc, trong đó có Phú Thọ, Tuyên Quang và Hà Nội.
Một trong những nét đẹp dễ nhận thấy của người Dao Quần Chẹt là trang phục truyền thống. Trên nền vải chàm sẫm, những đường thêu bằng chỉ màu đỏ, trắng, vàng, xanh tạo nên các họa tiết nổi bật ở thân áo, cổ áo và những mảng vải trang trí quanh eo.

Họa tiết thêu tinh xảo trên trang phục của phụ nữ Dao Quần Chẹt. Ảnh: Tuấn Anh
Mỗi bộ trang phục là thành quả của sự tỉ mỉ, khéo léo, thể hiện óc thẩm mỹ của người phụ nữ Dao. Những hoa văn được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác không chỉ có giá trị trang trí mà còn góp phần nhận diện bản sắc văn hóa của cộng đồng.
Trong điệu múa chuông, sắc màu của những dải thắt lưng, họa tiết thêu trên áo cùng những bước chân nhịp nhàng tạo nên sức hấp dẫn riêng, giúp du khách hiểu thêm về vẻ đẹp trong đời sống văn hóa của người Dao Quần Chẹt.
Gìn giữ những giá trị văn hóa của cha ông
Bên cạnh nghệ thuật múa dân gian và trang phục truyền thống, người Dao Quần Chẹt còn lưu giữ nhiều phong tục, tập quán đặc sắc như lễ cấp sắc, Tết Nhảy, lễ cưới và tục thờ cúng tổ tiên.
Trong đó, lễ cấp sắc là một nghi lễ quan trọng trong cuộc đời người đàn ông Dao, đánh dấu sự trưởng thành về mặt tín ngưỡng. Nghi lễ còn mang ý nghĩa giáo dục con người hướng thiện, biết kính trọng tổ tiên, sống có trách nhiệm với gia đình và cộng đồng.
Tết Nhảy là dịp để con cháu tưởng nhớ công ơn tổ tiên, cầu mong sự che chở, bình an cho gia đình, dòng họ. Đây cũng là không gian hội tụ nhiều loại hình văn hóa dân gian như hát, múa, âm nhạc và nghệ thuật trình diễn.

Điệu múa chuông mang đậm dấu ấn văn hóa, tín ngưỡng của người Dao Quần Chẹt. Ảnh: Tuấn Anh
Với những giá trị văn hóa đặc sắc, Lễ Tết Nhảy của người Dao Quần Chẹt tại địa bàn Yên Lập, tỉnh Phú Thọ đã được ghi danh vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Tại Ba Vì (Hà Nội), đồng bào Dao Quần Chẹt cũng gìn giữ nhiều nét đẹp văn hóa truyền thống như múa chuông, múa khèn, lễ cấp sắc và Tết Nhảy. Những giá trị ấy tiếp tục được các nghệ nhân, người cao tuổi truyền dạy cho thế hệ trẻ.
Trong nhịp sống hiện đại, việc đưa những điệu múa, nghi lễ và trang phục truyền thống đến với các chương trình giao lưu văn hóa không chỉ góp phần bảo tồn di sản mà còn khơi dậy niềm tự hào của đồng bào về bản sắc dân tộc mình.

Du khách thích thú theo dõi điệu múa chuông của đồng bào Dao Quần Chẹt. Ảnh: Tuấn Anh
Theo tiếng chuông ngân vang tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam, du khách không chỉ được thưởng thức một điệu múa độc đáo mà còn có dịp khám phá chiều sâu văn hóa, đời sống tinh thần của người Dao Quần Chẹt.
Những bước chân rộn ràng giữa không gian làng quê truyền thống hôm nay cũng là minh chứng cho sức sống của những giá trị văn hóa được đồng bào gìn giữ và trao truyền qua bao thế hệ.