Tất cả thai phụ đều cần được đo huyết áp trong mỗi lần khám thai và chủ động theo dõi sức khỏe tại nhà nếu thuộc nhóm có nguy cơ cao.
Trong suốt thai kỳ, huyết áp của thai phụ không phải lúc nào cũng ổn định tuyệt đối. Dưới tác động của những thay đổi sinh lý trong cơ thể, huyết áp có thể biến động theo từng giai đoạn. Thông thường, ở ba tháng giữa thai kỳ, huyết áp có xu hướng giảm nhẹ do hệ mạch máu giãn nở để đáp ứng nhu cầu nuôi dưỡng thai nhi. Sau đó, huyết áp sẽ tăng dần trở lại vào những tháng cuối và gần bằng mức trước khi mang thai.
Tuy nhiên, bất kỳ sự gia tăng huyết áp nào vượt ngưỡng bình thường, đặc biệt xuất hiện sau tuần thai thứ 20, đều cần được đánh giá cẩn trọng vì có thể là dấu hiệu cảnh báo tăng huyết áp thai kỳ hoặc tiền sản giật.
1. Những thai phụ nào cần theo dõi huyết áp chặt chẽ?
Mặc dù mọi phụ nữ mang thai đều cần được theo dõi huyết áp định kỳ, một số đối tượng có nguy cơ cao cần được kiểm tra thường xuyên hơn, bao gồm:
- Mang thai lần đầu.
- Mang đa thai.
- Thừa cân hoặc béo phì.
- Có tiền sử tăng huyết áp.
- Mắc đái tháo đường hoặc bệnh thận.
- Có tiền sử tiền sản giật ở lần mang thai trước.
- Gia đình có người từng mắc tiền sản giật.
- Phụ nữ mang thai trên 35 tuổi.
Ở những trường hợp này, bác sĩ có thể hướng dẫn thai phụ tự đo huyết áp tại nhà vào các thời điểm cố định trong ngày và ghi chép kết quả để theo dõi diễn biến theo thời gian, thay vì chỉ dựa vào các lần đo tại cơ sở y tế.
Tất cả thai phụ đều cần được đo huyết áp trong mỗi lần khám thai. Ảnh T.L
2. Khi nào huyết áp được xem là bất thường?
Tăng huyết áp trong thai kỳ được xác định khi: Huyết áp tâm thu từ 140 mmHg trở lên và/hoặc huyết áp tâm trương từ 90 mmHg trở lên, được ghi nhận ít nhất hai lần đo cách nhau tối thiểu 4 giờ.
Đây là tiêu chuẩn chẩn đoán tăng huyết áp thai kỳ và cũng là một trong những tiêu chí quan trọng để nghi ngờ tiền sản giật nếu xuất hiện sau tuần thai thứ 20. Ngoài trị số tuyệt đối, bác sĩ cũng đặc biệt quan tâm đến sự tăng huyết áp nhanh so với mức nền ban đầu của thai phụ, nhất là khi kèm theo các biểu hiện lâm sàng hoặc bất thường trong xét nghiệm.
3. Dấu hiệu cần đến bệnh viện ngay
Thai phụ không nên chỉ chú ý đến con số huyết áp mà cần theo dõi các triệu chứng đi kèm. Trong nhiều trường hợp, huyết áp tăng kết hợp với các biểu hiện bất thường có thể là dấu hiệu cảnh báo tiền sản giật nặng. Cần đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các triệu chứng như:
- Đau đầu dữ dội hoặc kéo dài.
- Hoa mắt, nhìn mờ, nhìn thấy chấm sáng hoặc rối loạn thị giác.
- Đau vùng thượng vị hoặc đau hạ sườn phải.
- Phù nhiều ở mặt, tay hoặc chân.
- Tăng cân nhanh bất thường trong thời gian ngắn.
- Tiểu ít hoặc lượng nước tiểu giảm rõ rệt.
- Khó thở hoặc cảm giác tức ngực.
Đây đều là những dấu hiệu cho thấy thai phụ cần được đánh giá và theo dõi ngay để phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm.
4. Đo huyết áp như thế nào để có kết quả chính xác?
Việc đo huyết áp đúng kỹ thuật có ý nghĩa rất quan trọng trong đánh giá tình trạng sức khỏe của thai phụ. Trước khi đo, thai phụ nên nghỉ ngơi ít nhất 5 phút trong môi trường yên tĩnh. Tư thế đo thích hợp là ngồi thoải mái trên ghế, lưng tựa vào thành ghế, hai bàn chân đặt trên sàn và không bắt chéo chân.
Cánh tay được đo cần đặt ngang mức tim, thả lỏng hoàn toàn. Trong quá trình đo, thai phụ không nên nói chuyện, cử động tay hoặc quá lo lắng vì các yếu tố này có thể làm huyết áp tăng tạm thời.
Bao quấn huyết áp cũng cần có kích thước phù hợp với chu vi cánh tay. Nếu sử dụng bao quấn quá nhỏ, đặc biệt ở thai phụ thừa cân hoặc béo phì, kết quả có thể cao giả và dẫn đến chẩn đoán không chính xác.
Trong thực hành lâm sàng, bác sĩ thường đo huyết áp ít nhất hai lần, mỗi lần cách nhau vài phút. Nếu hai kết quả có sự khác biệt đáng kể, có thể cần đo thêm để lấy giá trị trung bình hoặc sử dụng trị số cao hơn trong quá trình đánh giá.
Đối với những thai phụ có nguy cơ cao hoặc đã được chẩn đoán tăng huyết áp thai kỳ, việc tự theo dõi huyết áp tại nhà mang lại nhiều lợi ích. Thai phụ nên sử dụng máy đo huyết áp điện tử đã được kiểm định chất lượng và thực hiện đo vào cùng một thời điểm mỗi ngày, tốt nhất vào buổi sáng hoặc theo hướng dẫn của bác sĩ. Nhật ký theo dõi huyết áp sẽ giúp bác sĩ đánh giá chính xác diễn biến bệnh và đưa ra hướng điều trị phù hợp.
5. Làm gì để kiểm soát huyết áp trong thai kỳ?
Bên cạnh việc khám thai định kỳ, thai phụ nên duy trì lối sống lành mạnh nhằm hạn chế nguy cơ tăng huyết áp. Một số biện pháp được khuyến cáo gồm:
- Ăn uống cân đối, tăng cường rau xanh, trái cây và thực phẩm giàu canxi.
- Hạn chế thực phẩm quá mặn hoặc nhiều chất béo bão hòa.
- Uống đủ nước mỗi ngày.
- Nghỉ ngơi hợp lý, ngủ đủ giấc.
- Duy trì hoạt động thể lực nhẹ nhàng theo hướng dẫn của bác sĩ như đi bộ hoặc tập yoga dành cho bà bầu.
- Tránh căng thẳng kéo dài và giữ tinh thần thoải mái.
Đặc biệt, thai phụ tuyệt đối không tự ý sử dụng thuốc hạ huyết áp hoặc các loại thuốc khác khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
Tóm lại: đo huyết áp đúng cách và theo dõi huyết áp đều đặn là một trong những biện pháp đơn giản nhưng có giá trị lớn trong việc phát hiện sớm tăng huyết áp thai kỳ và tiền sản giật.
Thai phụ không nên chủ quan khi chỉ số huyết áp tăng nhẹ hoặc xuất hiện các triệu chứng bất thường. Việc tuân thủ lịch khám thai định kỳ, theo dõi huyết áp đúng kỹ thuật và đến cơ sở y tế ngay khi có dấu hiệu nghi ngờ sẽ giúp phát hiện sớm các biến chứng, từ đó bảo đảm an toàn cho cả mẹ và thai nhi trong suốt thai kỳ.
