Tiếng đàn tính mở đầu nghi lễ cầu an trong không gian nhà sàn của người Tày.
Nghi lễ gửi gắm ước vọng bình an
Theo quan niệm của người Tày, mỗi dịp đầu năm là thời điểm gia chủ mời thầy Then về làm lễ để xua đi điều không may, cầu mong sức khỏe, mùa màng thuận lợi và cuộc sống yên bình cho cả gia đình. Nghi lễ thường được tổ chức vào cuối tháng Giêng, đầu tháng Hai âm lịch, khi người dân bước vào một năm lao động mới với nhiều kỳ vọng tốt đẹp.
Thầy Then thực hiện nghi thức cầu an.
Trong nghi lễ, thầy Then là người chủ trì các nghi thức tâm linh, bên cạnh có các nàng hương phụ lễ. Tiếng đàn tính, chuông hòa quyện tạo nên không gian linh thiêng giữa ngôi nhà sàn truyền thống. Những lời Then cổ được cất lên như lời kết nối giữa con người với tổ tiên và thần linh.
Không gian nghi lễ được chuẩn bị với lễ vật truyền thống và bàn thờ tổ tiên.
Mâm lễ cầu an được chuẩn bị công phu với xôi, rượu, hương, giấy lễ cùng nhiều vật phẩm mang ý nghĩa tâm linh. Theo quan niệm dân gian, mỗi nghi thức đều mang một ý nghĩa riêng, từ báo cáo tổ tiên, xin phép thần linh đến giải hạn và cầu phúc cho gia chủ.
Lời Then vang giữa nhà sàn
Khi nghi lễ bắt đầu, người dự lễ ngồi quây quần quanh gian nhà sàn, chăm chú lắng nghe lời Then vang lên giữa tiếng đàn tính trầm bổng. Không gian tĩnh lặng khiến mỗi nghi thức càng thêm thiêng liêng và sâu lắng.
Các nàng hương tham gia nghi lễ với quạt giấy đỏ đặc trưng.
Không chỉ là hoạt động tín ngưỡng, lễ cầu an còn là dịp để cộng đồng gặp gỡ, quây quần và trao truyền nét đẹp văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ. Những chiếc quạt đỏ, điệu múa chầu và lời Then cổ đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của người Tày.
Nhạc cụ góp phần tạo nhịp điệu cho lời Then.
Trong phần tán lộc, tiếng đàn tính và nhịp xóc nhạc trở nên rộn ràng hơn. Người dân cùng hòa mình vào điệu múa chầu với mong ước về một năm mới đủ đầy, bình an và nhiều may mắn.
Người dự lễ thành kính đón nhận lộc cầu an từ thầy Then.
Theo quan niệm dân gian của người Tày, nghi thức ban lộc không chỉ mang ý nghĩa chia sẻ may mắn mà còn gửi gắm lời chúc sức khỏe, bình an tới mọi người tham dự buổi lễ.
Lời Then vang lên giữa không gian nhà sàn, gửi gắm ước nguyện bình an của người Tày.
Năm 2019, thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái tại Việt Nam được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Điều đó góp phần khẳng định giá trị văn hóa đặc sắc của những nghi lễ dân gian vẫn đang được gìn giữ trong đời sống cộng đồng hôm nay.
