Điều gì sẽ xảy ra nếu một quả đạn pháo rơi trúng nơi chứa toàn những mầm bệnh nguy hiểm. Hay đơn giản chỉ là một tên khủng bố thâm nhập, một người bảo vệ lơ là để con khỉ mang mầm bệnh Ebola xổng chuồng, một sự bất cẩn của nhà khoa học… Khi đó nguy cơ bùng nổ dịch bệnh trên diện rộng là khó tránh khỏi.
Bí mật "vùng nóng cấp 4"
Tọa lạc tại trung tâm thành phố Lyon (Pháp) là Phòng thí nghiệm vi trùng học P4 Inserm/Jean Mérieux của Viện Nghiên cứu khoa học quốc gia Pháp. P4 là ký hiệu viết tắt của "Protection 4", tức "bảo vệ cấp 4" - mức cao nhất trong thang nguy cơ sinh học hiện hành. Cũng giống như tất cả các phòng thí nghiệm khác trên thế giới, phòng thí nghiệm hình nhện này được thành lập vào năm 1999, chuyên lưu giữ và nghiên cứu những mầm bệnh nguy hiểm nhất hành tinh- tức chưa có cách điều trị hoặc chưa có vaccin phòng ngừa như Lassa, Ebola, Nipah, Hendra, Marburg...
 Các nhà khoa học luôn mặc những bộ quần áo đặc biệt trong phòng thí nghiệm. |
P4 Mérieux nổi tiếng có thể chịu đựng được mọi thảm họa vì được xây dựng trên nguyên tắc hộp kín - vùng nóng (khu nguy hiểm nhất) - được đặt ở trung tâm một hộp kín khác. Toàn bộ khu nhà được bao bọc bằng kính chống đạn và được bảo vệ cẩn mật hơn cả Ngân hàng Quốc gia Thụy Sĩ. Các nhà khoa học nắm giữ vị trí chủ chốt của P4 đều được giấu kín tên tuổi để tránh bị bắt cóc. Khu vực lưu giữ vi trùng được theo dõi từ xa. Hệ thống lọc được thiết kế để hút lại bất kỳ vi thể nào. Đối với rác thí nghiệm - chủ yếu là xác khỉ - sẽ được lưu 1 giờ trong điều kiện nhiệt độ 128oC trước khi đem đi thiêu. Trung tâm phòng thí nghiệm luôn được đặt trong điều kiện giảm áp suất không khí. Như thế trong trường hợp có sự cố khiến hệ thống an toàn hỏng hóc, không khí sẽ bị hút vào trung tâm chứ không bị phát tán ra ngoài.
Theo bà Claude Lardy, Chủ tịch Hiệp hội Mérieux, P4 Mérieux đã áp dụng các biện pháp an toàn nghiêm ngặt của ngành công nghiệp hạt nhân. Ngay cả bộ quần áo mà các nhà khoa học sử dụng khi làm việc trong "vùng nóng" cũng là quần áo du hành vũ trụ. Nó được đánh giá là một kỳ quan của công nghệ vì được thiết kế kỹ lưỡng đến mức không để bất kỳ vi trùng nào có thể xâm nhập vào cơ thể người sử dụng.
Nơi an toàn nhất liệu có an toàn?
Mặc dù P4 Mérieux được đánh giá là "vùng nóng" nhưng có thể vẫn còn những "kẽ hở" mà chỉ sau thời gian dài hoạt động mới lộ ra. Ngay bà Claude Lardy cũng phải thẳng thắn thừa nhận rằng, bộ quần áo đặc biệt của các nhà khoa học không phải là bộ áo giáp thần kỳ giúp chống lại mọi thứ. Do phải làm việc nên các nhà khoa học chỉ đi găng tay mỏng để giữ được cảm giác tiếp xúc, vì thế sự nguy hiểm vẫn có thể xuất hiện từ những chiếc lỗ nhỏ trên găng tay. Họ cũng phải thường xuyên đối mặt với nguy cơ bị khỉ trong phòng thí nghiệm cắn.
Trong bối cảnh dịch bệnh đang hoành hành và ngày càng lan rộng như hiện nay, người ta không thể không nhớ lại câu chuyện mấy năm trước ở Đài Loan đã xảy ra vụ scandal dịch SARS phát sinh từ phòng thí nghiệm P4, thông qua một nhà nghiên cứu cấp cao, khiến chính phủ phải ra lệnh đóng cửa tất cả các phòng nghiên cứu SARS. Năm 2005, chính quyền Trung Quốc cũng đã phải đóng cửa tạm thời phòng thí nghiệm P4 của Viện Virut học tại Bắc Kinh, đồng thời có lệnh buộc tất cả các nhà khoa học nghiên cứu SARS phải trả lại các tiêu bản SARS, cách ly toàn bộ các nhân viên làm việc tại đây sau khi có nguồn tin cho rằng dịch SARS tái phát ở Trung Quốc có nguồn gốc từ phòng thí nghiệm này.
Hiện trên thế giới có khoảng hơn 40 phòng thí nghiệm P4 nằm rải rác ở nhiều quốc gia. Con số này gần đây gia tăng rất nhanh. Chẳng hạn, trước năm 2001, Mỹ chỉ có 5 phòng thí nghiệm P4; giờ thêm 15 phòng đang hoặc sắp đi vào hoạt động. Đó là chưa kể hàng ngàn phòng thí nghiệm P3 - chứa các mầm bệnh tương đối nguy hiểm nhưng có thể chữa được, như vi khuẩn bệnh lao... Hằng ngày, có ít nhất 15.000 nhân viên làm việc với những mầm bệnh nguy hiểm chết người.
Quả thật còn có quá nhiều điều chưa biết hết vào thời điểm này, nhưng rõ ràng chúng ta đang ở trong tình thế có nguy cơ cao về một vụ bùng nổ "Tchernobyl sinh học" có thể xảy ra bất cứ lúc nào. "Bởi vì số lượng các phòng thí nghiệm sinh học ngày càng tăng lên thì nguy cơ cũng tăng theo. Hơn nữa, vấn đề chính lại không ở chỗ số phòng thí nghiệm tăng lên mà ở chỗ số phòng thí nghiệm mới tăng thêm là phòng thí nghiệm ít kinh nghiệm nhất. - TS Gigi Gronvall nghi ngại. Chúng ta cứ gồng mình chống chọi với những dịch bệnh mới xuất hiện song lại quá lơ là với các mầm bệnh đang "bị nhốt" trong ống nghiệm. Điều này chẳng khác gì nhìn thấy lò “Tchernobyl sinh học” đang sắp nổ mà vẫn ung dung tự tại".
Thục Yên (Theo Time)