Trong phòng làm việc của đại tá cựu chiến binh (CCB) Nguyễn Sanh Dân (thường gọi Năm Dân, ở số nhà 176/22, Trần Huy Liệu, phường 15, quận Phú Nhuận, TP. Hồ Chí Minh) có treo tấm ảnh Bác Hồ cỡ lớn và lời dạy của Người đối với ngành y tế từ năm 1948: "Người thầy thuốc giỏi, đồng thời phải là như người mẹ hiền". Nhìn tấm ảnh Bác Hồ, ông Năm Dân tự hào nói: "Từ khi nhập ngũ làm công tác quân y cho đến nay, tôi luôn luôn học tập, rèn luyện, làm theo lời dạy của Bác Hồ, tận tình chăm sóc sức khỏe cho bộ đội và nhân dân. Được Đảng và quân đội giáo dục, đào tạo, cùng với sự phấn đấu nỗ lực của bản thân, tôi đã trưởng thành từ một y tá đến tiến sĩ (TS) y khoa và ngày 22/2/2008 vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Thầy thuốc nhân dân".
Ông Năm Dân sinh ở Cao Lãnh, Đồng Tháp. Năm 1948 vừa tròn 17 tuổi, xung phong đi bộ đội, vào đơn vị 251 bảo vệ Ban chỉ huy quân sự Nam Bộ, hoạt động ở vùng Đồng Tháp Mười và U Minh. Sau khóa học y tá, ông về làm Trưởng trại nổi, cùng anh em cơ động theo các con kênh cứu chữa thương binh, bệnh binh (TBB) gửi trong nhà dân. Do có nhiều thành tích, năm 1953, ông được cử ra Việt Bắc học lớp quân y sĩ, sau đó về công tác tại Đội điều tra số 2 thuộc Cục Quân y. Với tinh thần công tác tận tụy, sáng tạo, ông được bầu Chiến sĩ thi đua cấp Tổng cục và năm 1960 đi đào tạo bác sĩ (BS) tại Viện nghiên cứu y học quân sự. Ngay sau khi tốt nghiệp, ông xung phong vào chiến trường miền Nam, cuối năm 1965 được giao làm Viện trưởng Viện quân y K.71B, được Bộ Tư lệnh miền tặng cờ "Bệnh viện khá nhất" và BS. Nguyễn Sanh Dân được tặng Huân chương Chiến công giải phóng hạng Nhì.
Với những thành tích xuất sắc phục vụ chiến đấu ở chiến trường miền Nam, sau ngày đất nước thống nhất, BS. Nguyễn Sanh Dân được Bộ Quốc phòng cử đi học chuyên ngành tổ chức chỉ huy quân y tại Liên Xô. Cuối năm 1980, ông về nước đảm nhận chức vụ Phó Chủ nhiệm, sau đó là Chủ nhiệm Quân y Quân khu 7 (QK7). Thời gian này ông đã nghiên cứu và bảo vệ thành công luận án phó tiến sĩ (sau này là TS) tại Học viện Quân y với đề tài: "Nghiên cứu một số hình thức cứu chữa TBB ở chiến trường Campuchia". Ông còn nghiên cứu nhiều đề tài khoa học có giá trị thực tiễn và hữu ích trong lĩnh vực y tế, được giải thưởng Nhà nước. Năm 1991, tròn 60 tuổi, ông thôi giữ chức Chủ nhiệm quân y, chuyển sang công tác tại phòng Khoa học - Công nghệ - Môi trường QK7 với nhiệm vụ chuyên viên tổ chức chiến thuật quân y, đến năm 1997 nghỉ hưu.
 Nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế Đoàn Thúy Ba (người bên trái) chúc mừng Thầy thuốc nhân dân Nguyễn Sanh Dân (người đứng giữa). |
Tuy nghỉ hưu, nhưng ông Năm Dân không nghỉ việc. Theo yêu cầu của các địa phương, ông đã tham gia đạo diễn hầu hết các cuộc diễn tập quân - dân y kết hợp trên địa bàn QK7, QK9; đặc biệt là các cuộc diễn tập lực lượng dự bị động viên ngành y tế có quy mô lớn của TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh Đồng Nai, An Giang. Ông còn nghiên cứu nhiều đề tài về y học, viết tham luận, dự các hội thảo do ngành y tế tổ chức.
Là cán bộ quân y lão thành, TS. Nguyễn Sanh Dân luôn có cuộc sống giản dị, khiêm nhường và tinh thần đoàn kết rộng rãi trong cộng đồng quân - dân y. Sau khi nghỉ hưu, ông được bầu làm Phó Trưởng ban thường trực Ban liên lạc truyền thống (LLTT) Quân y miền Đông Nam bộ (B2), góp phần vận động, tập hợp hơn 6.000 thầy thuốc CCB ở các tỉnh, thành hoạt động tình nghĩa trong nội bộ và giúp đỡ cộng đồng. Riêng TP. Hồ Chí Minh có hơn 1.000 CCB quân y tập hợp trong Ban LLTT, trong đó có 60 thầy thuốc (hầu hết là BS, dược sĩ cao cấp) do ông Năm Dân làm trưởng đoàn, thường xuyên đi khám bệnh từ thiện (KBTT) cho nhân dân vùng kháng chiến cũ ở các tỉnh miền Đông và miền Tây Nam bộ.
Trong đoàn KBTT có nhiều cán bộ từng giữ các chức vụ quan trọng của ngành quân y như BS. Đặng Sơn Vinh, nguyên Phó Chủ nhiệm Quân y QK7; BS. Nguyễn Chí Lợi, nguyên Viện trưởng Viện Quân y 175; BS. Nguyễn Quốc Bình, nguyên Viện trưởng Viện Quân y 175; BS. Nguyễn Thế Nghiệp, nguyên Chỉ huy trưởng Cơ sở 2 Học viện Quân y... đã hăng hái tham gia hoạt động, lôi cuốn mọi người noi theo. Ngoài ra có 10 nữ BS, dược sĩ tiêu biểu là các đại tá Lê Thị Kim Chi, nguyên Giám đốc Xí nghiệp dược 150 Tổng cục Hậu cần; Nguyễn Thị Cẩm Thanh, nguyên Chủ nhiệm Kho dược QK7; Nguyễn Thị Phù Dung, nguyên Viện phó Viện Quân y 175... đã tích cực vận động các nguồn tài trợ và tham gia hầu hết các chuyến KBTT ở vùng sâu, vùng xa. Cùng tham gia hoạt động với các CCB quân y còn có nhiều thầy thuốc dân sự, như gia đình nha sĩ Nguyễn Thanh Danh, Phó Chủ tịch Hội Nha công TP. Hồ Chí Minh lần nào cũng lo đảm nhận hậu cần, xăng xe cho đoàn KBTT. Các CCB quân y khẳng định: "Đoàn KBTT tập hợp được đội ngũ thầy thuốc như thế là phần lớn nhờ uy tín và sự đoàn kết, khéo vận động của ông Năm Dân!".
Với sự động viên và tổ chức của ông Năm Dân, mỗi chuyến đi KBTT, các thầy thuốc ở rải rác trong TP. Hồ Chí Minh thức dậy từ 4 giờ sáng, có mặt đông đủ tại điểm tập kết, sôi nổi, hào hứng như thời trai trẻ lên đường ra trận. Nhiều lần đến nơi KBTT cách TP. Hồ Chí Minh hàng trăm cây số như các xã vùng Chiến khu B (Đồng Nai), Căn cứ Bộ chỉ huy quân sự miền (Bình Phước), hay các xã ngập nước ở bưng biền Đồng Tháp, Long An, đi lại vất vả, nhưng các thầy thuốc không nề hà gian khó, tận tình khám, chữa bệnh cho nhân dân. Ở đâu có gia đình chính sách còn khó khăn, có người nghèo cần giúp đỡ là các thầy thuốc lại tìm đến. Những viên thuốc nghĩa tình, những lời thăm hỏi, căn dặn ân cần làm bớt nỗi đau của những người chịu nhiều mất mát, hy sinh trong chiến tranh. Những gương mặt khắc khổ bừng lên niềm vui khi được nhận những gói thuốc, túi quà đầy tình nghĩa và những lời dặn dò cách phòng ngừa, trị bệnh thân tình của các thầy thuốc CCB. Ông Năm Dân nói: "Với lương tâm người thầy thuốc học tập và làm theo tấm gương, đạo đức Bác Hồ, chúng tôi không ngại tuổi cao, sức yếu, thức khuya, dậy sớm, đường sá xa xôi, cách trở thường xuyên tổ chức các đợt về vùng sâu, vùng xa khám, chữa bệnh cho nhân dân và tích cực vận động các mạnh thường quân đóng góp tiền của để giúp các gia đình chính sách và người nghèo vươn lên trong cuộc sống!".
 Thầy thuốc Sanh Dân thăm hỏi sức khỏe Bà mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Bảy ở xã Lộc Hiệp (Lộc Ninh, Bình Phước) trong chuyến đi khám bệnh từ thiện. |
Với đội ngũ thầy thuốc đầy nhiệt huyết, tay nghề cao, giàu kinh nghiệm, từ năm 1998 đến nay, đoàn KBTT đã tổ chức 20 đợt khám, chữa bệnh, cấp thuốc miễn phí, tặng quà cho hơn 8.000 đối tượng chính sách, CCB và người nghèo ở các vùng căn cứ kháng chiến cũ, với tổng số tiền trên một tỷ một trăm triệu đồng. Kết quả đó là tâm sức của cả Ban LLTT, nhất là cán bộ thường trực, mà TS. Nguyễn Sanh Dân và Trưởng đoàn phải lo toan mọi việc. Trước mỗi chuyến đi KBTT, ông cùng Ban LLTT vận động các nhà tài trợ ủng hộ đủ số tiền cần thiết để mua thuốc men, quà cáp cho bà con nghèo. Với uy tín và mối quan hệ rộng, ông vận động nhiều bệnh viện quân - dân y ủng hộ thuốc chữa bệnh và các cơ quan, doanh nghiệp tặng quà cho đồng bào. Kế đó, ông đi tiền trạm liên hệ với địa phương về số người khám bệnh và phân công các thầy thuốc đảm nhiệm từng công việc cụ thể để đến nơi bắt tay vào việc được ngay. Nhờ thế mà lần nào đoàn cũng khám bệnh, cấp thuốc, tặng quà chu đáo từ 300 - 500 người ở các miền quê xa xôi, hẻo lánh, được cấp ủy, chính quyền và nhân dân cảm ơn, khen ngợi.
Bên cạnh đó, với cái tâm, cái đức của người thầy thuốc, từng là Viện trưởng Viện Quân y K.71B thời chống Mỹ, đã chứng kiến nhiều cán bộ, nhân viên của mình và TBB hy sinh, nên ông Nguyễn Sanh Dân luôn trăn trở, day dứt trước những đồng đội đã mất mà chưa tìm được hài cốt. Thế là ông cùng Đội quy tập mộ liệt sĩ của Bộ chỉ huy quân sự tỉnh Tây Ninh lặn lội ở vùng Viện Quân y K.71B đóng quân trước đây tìm được 185 hài cốt liệt sĩ, xác nhận tên tuổi, thông báo cho gia đình và đưa về an táng tại các nghĩa trang. Hiện còn hơn 500 hài cốt, trong đó có 36 cán bộ, nhân viên Viện Quân y K.71B hy sinh ở khu vực này vẫn chưa tìm thấy và ông thường xuyên lên vùng núi rừng Tây Ninh tham gia tìm kiếm, quy tập mộ liệt sĩ. Với lòng tri ân các liệt sĩ quân - dân y và TBB hy sinh tại chiến trường B2 chưa tìm được hài cốt trong chiến tranh, những năm qua, TS. Nguyễn Sanh Dân cùng Ban LLTT CCB quân y đã phối hợp với Sở Y tế các tỉnh miền Đông Nam bộ vận động các tổ chức, cá nhân đóng góp hơn một tỷ ba trăm triệu đồng xây dựng Nhà tưởng niệm tại Cụm di tích lịch sử Hậu cần miền ở xã Lộc Hiệp (Lộc Ninh, Bình Phước). Đây là di tích thiêng liêng được khánh thành trong dịp kỷ niệm 35 năm giải phóng miền Nam, ghi tên hơn 9.000 liệt sĩ quân - dân y và TBB hy sinh tại chiến trường B2, không những cho thân nhân và đồng đội các liệt sĩ về đây thắp hương cúng viếng, mà còn là nơi giáo dục thế hệ trẻ nối nghiệp ông cha tiếp tục sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.
Thầy thuốc nhân dân Nguyễn Sanh Dân năm nay 80 tuổi đời, hơn 60 năm tuổi Đảng, nhưng sức khỏe vẫn dẻo dai và tinh thần đầy nhiệt huyết với công việc tổ chức các đoàn KBTT và đi tìm hài cốt liệt sĩ. Đó là nghĩa cử cao đẹp của người thầy thuốc CCB đối với đồng bào, đồng đội ở các vùng chiến khu xưa. TS. Nguyễn Sanh Dân tâm sự: "Lời dạy của Bác Hồ đối với ngành y tế bao gồm cả nâng cao trình độ chuyên môn và y đức của người thầy thuốc. Hơn 62 năm qua, tôi đã phấn đấu không mệt mỏi làm theo lời Bác dạy và giờ đây vẫn đem hết tâm sức làm việc để xứng đáng với danh hiệu Thầy thuốc nhân dân”.
Bài và ảnh: Trần Thành Viên