LTS: Bệnh viện là một trong những địa điểm nhạy cảm nhất trong xã hội - nơi cái chết và sự sống giằng co. Đây cũng là nơi tập trung nhiều nhất những cung bậc cảm xúc, những tâm lý trái ngược trước số phận con người. Hơn đâu hết, văn hóa bệnh viện chính là cầu nối, sự dung hòa những tâm trạng và cảm xúc ấy trong mối quan hệ thầy thuốc - bệnh nhân. Văn hóa bệnh viện còn là không gian chữa bệnh, điều kiện làm việc của thầy thuốc và việc điều trị của bệnh nhân... Bắt đầu từ số báo này, báo SK&ĐS mở mục diễn đàn “Văn hóa bệnh viện” ngõ hầu cùng bạn đọc trao đổi, đóng góp để bệnh viện chúng ta ngày càng gần gũi với cộng đồng hơn. Rất mong sự hưởng ứng và cộng tác của bạn đọc trong và ngoài ngành y từ góc nhìn của người phục vụ, được phục vụ trong bệnh viện...
Thời xa xưa, người thầy thuốc rất được tôn trọng và nghề y được xem là một nghề cao quý, là công việc “cứu nhân độ thế”. Bệnh nhân (BN) do đó thường kính nể và tuân thủ những điều thầy thuốc dặn dò. Hơn nữa trong tổ chức xã hội ngày xưa, người thầy thuốc là người ở tại cộng đồng và với BN, ngoài thầy ra, không còn ai khác nên lời thầy được nhất nhất nghe theo.
 Quan hệ tốt giữa thầy thuốc - bệnh nhân là một nét văn hóa. |
Ngày nay, cuộc sống không còn quanh quẩn trong làng xóm mà con người tiếp xúc rộng hơn, đi xa hơn, biết nhiều hơn, đặc biệt là có quyền tìm chọn đến rất nhiều bệnh viện (BV) và thầy thuốc khác nhau nên thầy thuốc không còn “độc tôn” như xưa. Kinh tế thị trường với sự xuất hiện dịch vụ khiến công việc cao cả của thầy thuốc nhiều khi trở thành như “thợ sửa chữa sức khỏe” trong ý nghĩ một bộ phận công chúng. Rõ ràng truyền thống tôn kính ngành y và người thầy thuốc theo thời gian cũng bị xói mòn do nhiều nguyên nhân trong đó có nguyên nhân kinh tế.
Thực tế đời sống hiện nay có hai hiện tượng khiến mối quan hệ thầy thuốc - bệnh nhân thêm bị xói mòn do hai nguyên nhân: Sự quá tải của BV và thu nhập của thầy thuốc. Khi BV quá tải xuất hiện tâm lý chen ngang và chen ngang bằng phong bì là hiện tượng đã xảy ra. Cũng vì quá tải mà thầy thuốc không thể hỏi han, chia sẻ, giải thích nhiều với BN nên dễ sinh ra khoảng cách và BN nghĩ muốn có được khoảng cách gần gũi với thầy thuốc thường chủ động biếu phong bì để “mua” sự yên tâm. Lâu dần bệnh nhân và người nhà họ coi đó là luật bất thành văn để rồi xuất hiện cả hiện tượng vòi vĩnh.
Khi hiện tượng “phong bì” trở thành lời đồn thổi thì các thầy thuốc luôn bị nghi vấn trong ý nghĩ BN. Ví dụ không có phong bì thì tiêm đau hơn nhưng chưa ai chứng minh được thế nào là đau hơn khi mà loại thuốc tiêm vào mới là nguyên nhân chính. Lại chuyện quá tải với áp lực công việc không cho chị điều dưỡng có thêm thời gian giải thích, chuẩn bị tâm lý cho BN trước khi tiêm.
Khi BN thiếu tin tưởng vào tâm đức thầy thuốc thì việc thầy thuốc bị oan, bị kiện tụng, bị hành hung lúc BN không qua khỏi cũng dễ xảy ra. Nếu thử làm một cuộc điều tra xã hội học xem liệu BN trước khi mổ, bị cấp cứu chẳng hạn sẽ có bao nhiêu phần trăm người nhà BN chạy đôn đáo tìm người quen thầy thuốc trong BV để nhờ cậy, để có sự yên tâm dù để có “bác sĩ quen” phải qua bao tầng nấc giới thiệu nhờ vả? Chắc chắn tỷ lệ này không nhỏ!
Thiết lập mối tin cậy trong quan hệ thầy thuốc - bệnh nhân quan trọng biết chừng nào song biện pháp đầu tiên phải là giảm tải cho thầy thuốc nhất là tại các BV tuyến cuối. Trong tình hình hiện nay thì “phong bì” nhiều khi lại làm thầy thuốc bớt bị oan khi có sự cố bởi dù không vì tình cảm, BN đưa phong bì để mong nhờ vả, người nhà BN cũng dễ hiểu hơn việc bất khả kháng của thầy thuốc trước bệnh tình người thân hơn là người nhà BN hiểu lầm vì không có phong bì nên thầy thuốc tắc trách!!! Nói vậy không có nghĩa là khuyến khích thầy thuốc nhận phong bì song cần có cách nhìn đúng trong giải pháp “nói không với phong bì” ở BV khi mà nhìn rộng ra toàn xã hội, phong bì luôn tồn tại trong nhiều việc để chạy, để bôi trơn đã thành một thói quen, một vấn nạn như quy ước bất thành văn!
Văn hóa BV quan trọng nhất là mối quan hệ thầy thuốc - bệnh nhân nhưng có được văn hóa này nhiều khi không phải tìm trong BV mà nó là kết quả của đạo đức xã hội tồn tại trong cuộc sống.
Đức Trí