Sâu về y lý, giỏi về lâm sàng - đó là điều Nhà giáo ưu tú, PGS.TS. Nguyễn Nhược Kim, Trưởng khoa Y học cổ truyền (YHCT), Đại học Y Hà Nội; Phó trưởng khoa Nội, Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương rất tâm huyết và muốn tạo ra một môi trường để học trò có được những tố chất này. Hơn 30 năm gắn bó với công tác đào tạo và điều trị bằng YHCT, PGS. TS. Nguyễn Nhược Kim đề cập sắc nét về YHCT ở hai góc độ là đào tạo và kết hợp YHCT và YHHĐ trong điều trị bệnh. Đây là hai điều ông luôn trăn trở trong nghề thầy giáo và thầy thuốc của mình.
 PGS. Nguyễn Nhược Kim hướng dẫn sinh viên nôi trú thăm khám bệnh nhân. Ảnh: Trần Minh |
Cha truyền con nối vẫn phải nỗ lực
Là cháu nội của một TS. Nho học, là con ông Nguyễn Như Lệ (nguyên Phó Chủ tịch thường trực Hội YHCT Việt Nam), là lương y có tiếng ở Hà Nội, ấy thế mà, sau khi tốt nghiệp bác sĩ đa khoa tại Đại học Y Hà Nội khóa 1967-1973 với phần thưởng tốt nghiệp loại giỏi toàn khóa, chàng bác sĩ trẻ Nguyễn Nhược Kim còn ngần ngại khi bước vào lĩnh vực YHCT vì đang quen với những khái niệm rõ ràng trong YHHĐ, giờ lạc vào rừng các khái niệm của tạng phủ, kinh lạc... với cách chữa bệnh dựa trên những khái niệm trừu tượng từ nguyên lý của triết học cổ Đông phương. Nhưng vì nguyện vọng của cha muốn truyền lại cho con trai những tri thức làm thuốc của mình, anh đành bước vào lĩnh vực YHCT. Đã chọn trước hết phải học hành cho tốt, vì vậy sau khi được giữ lại trường công tác tại bộ môn YHCT, anh được tiếp tục học 2 năm chuyên khoa YHCT và thi tốt nghiệp lấy bằng bác sĩ chuyên khoa YHCT năm 1975 với kết quả xuất sắc. Đồng thời hằng ngày được người cha kèm cặp khám chữa bệnh bằng YHCT trên lâm sàng, chính từ thực tiễn lâm sàng này, YHCT vốn lạ lẫm bây giờ trở nên gần gũi với anh hơn. Người bác sĩ trẻ cũng nhận thấy lý luận về phòng bệnh và điều trị trong YHCT có rất nhiều điều mới lạ, sâu sắc và cũng đạt được nhiều hiệu quả trong điều trị, đặc biệt các bệnh nội khoa mạn tính.
Để giỏi nghề, đòi hỏi người thầy thuốc gắn bó với YHCT phải có một quá trình phấn đấu gian khổ. Với riêng PGS.TS. Nguyễn Nhược Kim, sau khi học tại Trường đại học Y Hà Nội, ông còn được tiếp tục sang Trung Quốc học tiến tu sinh (một bậc đào tạo sau đại học) về nội khoa YHCT 3 năm. Sau một thời gian công tác tại bộ môn Đông y của Trường đại học Y Hà Nội và được dự thi tuyển nghiên cứu sinh ngoài nước về nội khoa YHHĐ, ông trúng tuyển và sang Bungari làm nghiên cứu sinh về YHHĐ với luận án: “Góp phần nghiên cứu bản chất của hiện tượng thực bào tiểu cầu trong xơ gan”. Ông nhận thấy rằng, càng hiểu biết bao nhiêu càng giúp thầy thuốc đánh giá đúng tình trạng bệnh, giúp kết hợp giữa YHCT và YHHĐ trong điều trị từng loại bệnh, trong từng giai đoạn bệnh tốt bấy nhiêu. Đồng thời hiểu biết sẽ giúp người thầy thuốc khiêm tốn trong công việc, không bài xích YHCT, nhưng cũng không nói quá những gì Đông y chưa thể làm được.
Bác sĩ Đông y phải có nền tảng YHHĐ
Theo PGS.TS. Nguyễn Nhược Kim, một bác sĩ nếu biết cả YHHĐ và YHCT sẽ chẩn đoán và điều trị cho bệnh nhân đúng và hiệu quả hơn. Họ sẽ biết đâu là giai đoạn cần điều trị bằng YHHĐ, điều trị thế nào, lúc nào cần điều trị bằng YHCT để giúp sức khỏe bệnh nhân được củng cố và tiên lượng bệnh sáng sủa hơn. Hơn nữa, dù trong bất kỳ tình huống nào, đã là bác sĩ đều phải biết sơ cấp cứu và biết thời điểm cần chuyển viện, chuyển tuyến.
 Nghề giáo và nghề thầy thuốc luôn hài hòa trong con người PGS. Nguyễn Nhược Kim.Ảnh: Trần Minh |
Điều PGS.TS. Nguyễn Nhược Kim tâm đắc để có một bác sĩ YHCT giỏi về lý thuyết và thực hành cả YHCT và YHHĐ thì hình thức đào tạo nội trú là tốt nhất. Từ năm 2005, PGS.TS. Nguyễn Nhược Kim đề xuất với Ban Giám hiệu trường Đại học Y Hà Nội và Bệnh viện Bạch Mai cho phép các bác sĩ nội trú YHCT, được học nội trú về nội khoa trong một năm đầu tại các khoa: Hồi sức cấp cứu, thần kinh, tiêu hóa, nội tiết, cơ xương khớp. 2 năm tiếp theo bác sĩ nội trú hoàn toàn tại các bệnh viện YHCT trung ương. Việc đào tạo nội trú trong 1 năm về YHHĐ tuy chưa dài nhưng do các em nội trú trong bệnh viện, có sự hướng dẫn tận tình của các thày thuốc về YHHĐ, các em sẽ có nền tảng YHHĐ vững vàng. Hai năm tiếp theo của khoá học nội trú, các em được học về YHCT. Trong quá trình này, bác sĩ nội trú được hướng dẫn thăm khám bệnh bằng YHCT, châm cứu và kê đơn thuốc YHCT ở mức độ chuyên sâu hơn và bước đầu kết hợp YHCT với YHHĐ dưới sự hướng dẫn của các thày cô, kỹ năng lâm sàng của các em sẽ nhuần nhuyễn hơn.
Ông xác định việc đào tạo phải bài bản và quy củ để bác sĩ YHCT có thể tự tin và tận tâm tận lực với nghề. Việc nhiều sinh viên không chọn chuyên ngành YHCT, cũng để ông suy nghĩ trăn trở trong lĩnh vực đào tạo YHCT cần tiếp tục xác định phương hướng đào tạo đúng, trang thiết bị cơ sở vật chất và đội ngũ đào tạo như thế nào, thì mới trở thành một chuyên ngành hấp dẫn được. PGS.TS. Nguyễn Nhược Kim tin tưởng vào lớp học trò bác sĩ nội trú, họ sẽ là những hạt nhân để giúp YHCT vừa sàng lọc được những tinh hoa của nền YHCT, vừa hiện đại hóa nó lên cho theo kịp thời đại.
Để góp phần làm giảm “khủng hoảng thiếu” và nâng cao trình độ cho các bác sĩ YHCT tuyến cơ sở, PGS.TS. Nguyễn Nhược Kim cùng các giảng viên của khoa YHCT Trường đại học Y Hà Nội đi lại như con thoi để giảng dạy cho các lớp bác sĩ chuyên khoa I tại các địa phương từ Bắc – Trung - Nam. Để việc giảng dạy hiệu quả, ông yêu cầu các bác sĩ tuyến dưới có nhu cầu giảng dạy về chuyên đề gì thì các giảng viên, bác sĩ tuyến trên sẽ xuống để giúp đỡ. Với việc rất hiếm bác sĩ đọc được sách cổ văn, PGS.TS. Nguyễn Nhược Kim nhấn mạnh thêm một lần nữa, một bác sĩ giỏi là một bác sĩ biết kết hợp giữa lý thuyết và lâm sàng. Một bác sĩ dù biết thiên kinh vạn quyển nhưng thiếu kinh nghiệm điều trị thì những kiến thức đó chỉ là lý thuyết. Ngay khi sinh viên chập chững vào trường, PGS.TS. Nguyễn Nhược Kim đã khuyến khích các em phải học thêm tiếng Trung để có thể đọc thêm được sách của Trung Quốc - nơi có nền YHCT rất phát triển. Từ vốn tiếng tiếng Trung, đến đọc được các sách YHCT Trung Quốc hiện đại đã giúp các em có kiến thức phong phú và biến kiến thức này thành điều có ý nghĩa trên lâm sàng. Sau khi thành thạo đọc sách đương đại hãy đọc sách cổ văn. Chính PGS.TS. Nguyễn Nhược Kim thừa nhận, dù đã được học cổ văn rồi, có kiến thức về y dầy dặn rồi, nhưng mỗi buổi tối ông chỉ dịch chưa hết được nửa trang cổ văn mà dịch cũng có khi chưa thể hiểu hết nghĩa chứ chưa nói đến một sinh viên vừa vào nghề. Phải bắt đầu từ điều nhỏ bé trước. "Dục tốc bất đạt".
Tôi còn muốn hỏi PGS.TS. Nguyễn Nhược Kim về kinh nghiệm điều trị trong lĩnh vực gan mật- lĩnh vực ông điều trị rất có hiệu quả và được nhiều bệnh nhân tin cậy... nhưng tiếng sinh viên xôn xao ngoài hành lang đã nhắc PGS.TS. Nguyễn Nhược Kim trở về với công viêc giảng dạy hàng ngày...
Minh Thu