Được coi là một biện pháp can thiệp giảm tác hại trong dự phòng lây nhiễm HIV/AIDS, điều trị thay thế nghiện chất dạng thuốc phiện (CDTP) bằng thuốc methadone không chỉ chú trọng vào việc cắt cơn cho người lệ thuộc CDTP mà chú trọng vào việc tạo điều kiện cho bệnh nhân phục hồi các chức năng cá nhân và xã hội thông qua việc cung cấp dịch vụ tư vấn, các dịch vụ chăm sóc, điều trị và các hỗ trợ tâm lý xã hội khác...
Hệ lụy từ ma túy...
Trằn trọc mãi rồi cả 5 đứa trẻ cũng thiếp đi được. Đứa nhỏ nhất 7 tuổi, đứa lớn 15. Hai ông bà Bênh cứ liền tay thay nhau cầm cái quạt mo để quạt cho chúng ngủ được yên giấc. Ông bà thương chúng lắm!
Giữa trưa hè nóng hầm hập ấy, trong nhà có bao nhiêu cái quạt điện đem ra dùng hết cũng không xua nổi cái không khí oi nồng và gay gắt. Vậy mà đã gần tháng nay nhà bà Bênh không có điện.
Bà phân bua với chúng tôi, không phải nhà bà không có điện, có quạt, cũng không phải vì nghèo khó mà tiết kiệm điện trong những lúc nóng bức thế này. Trong cơn thèm ma túy, các con bà đã bán sạch đồ đạc rồi. Mới đây, nhìn quanh quẩn trong nhà, ngoài ngõ không có gì bán được, không hiểu chúng nghĩ thế nào nên đã leo lên cắt toàn bộ dây điện từ trong nhà ra đến cột điện lấy lõi mang đi bán. Không biết chúng bán được mấy nghìn...
Ông bà sinh được 4 người con trai. Lúc ấy người ta bảo sinh toàn con trai nên gia đình sẽ rất mạnh. Gia đình ông bà cũng chẳng thiếu thứ gì: cũng có tivi, tủ, quạt, giường chiếu hẳn hoi. Thế rồi khi thấy chúng mang đồ trong nhà đi bán, ông bà mới biết cả 4 thằng con yêu quý, mang nặng đẻ đau của mình đều đã nghiện. Đồ đạc trong nhà cứ lần lượt không cánh mà bay. Đến bây giờ cổng không cánh, nhà không cửa. Trong nhà trống hơ trống hoác...
Bà Bênh giơ tay chỉ vào manh chiếu ở góc nhà, chiếc ghế băng mà chúng tôi đang ngồi, sụt sịt: những thứ mà chúng tôi có đây đều do hàng xóm giúp. Mâm bát cứ rửa xong lại phải mang đi gửi! Chúng để lại cho hai cái thân già đã ngoài thất tuần này 5 đứa cháu nhỏ. Hai thằng con nghiện đã chết vì AIDS, còn lại hai thằng năm nay cũng đều đã ngoài 40 tuổi, suốt ngày vật vờ “đi tìm thuốc”! Được biết, không chỉ có gia đình bà Bênh, ở TP. Hải Phòng này nhiều người cũng đã tan gia bại sản vì... ma túy.
Hiện Hải Phòng có 7.200 người nghiện chích ma túy có hồ sơ quản lý. Trong khi đó, tệ nạn ma túy trên địa bàn thành phố vẫn diễn biến tạp và có chiều hướng gia tăng. Hải Phòng cũng là nơi có tỷ lệ nhiễm HIV/100.000 dân cao thứ 3 cả nước (sau Quảng Ninh, Điện Biên). Trong đó có tới hơn 63% người nhiễm HIV có liên quan đến tiêm chích ma túy.
Lợi ích từ một biện pháp can thiệp
Từ tháng 4/2008, Hải Phòng bắt đầu tiến hành điều trị methadone cho người nghiện ma túy tại các điểm: quận Lê Chân, huyện Thủy Nguyên và quận Ngô Quyền. Qua 1 năm điều trị, BS Bùi Vi Thế, trưởng cơ sở điều trị methadone huyện Thủy Nguyên cho biết: Đa số bệnh nhân sau khi uống methadone đều có thay đổi rõ rệt về ngoại hình, thể chất. Chỉ sau một tháng uống thuốc, các bệnh nhân bắt đầu chú ý đến ngoại hình, cách ăn mặc, đầu tóc gọn gàng...
Là một bệnh nhân đang được điều trị bằng methadone, anh Chiến sinh năm 1969 (quận Lê Chân) cho biết: Từ chỗ chỉ biết xin tiền bố mẹ, nếu không được anh thường hay gây gổ trong gia đình, nay anh đã tự nguyện đi lao động, sửa chữa điện tử kiếm tiền để nuôi sống bản thân và giúp đỡ gia đình phần nào.
Theo các số liệu báo cáo từ các cơ sở điều trị và nghiên cứu bước đầu việc triển khai đề án, việc sử dụng heroin đã giảm đi đáng kể ca về tần suất và liều sử dụng. Tỷ lệ sử dụng các chất dạng thuốc phiện đã giảm từ 100% xuống còn 57% sau tháng điều trị đầu tiên, 30% sau tháng thứ hai và chỉ còn 18% sau 3 tháng điều trị methadone. Những bệnh nhân đã đạt liều duy trì chỉ còn sử dụng heroin khoảng 1-2 lần/tháng.
Việc tham gia điều trị thay thế bằng methadone đã làm giảm đáng kể chi phí đối với các gia đình có người nghiện CDTP, không mất kinh tế để mua ma túy, cai nghiện, điều trị các bệnh tật liên quan đến sử dụng, tiêm chích ma túy. Methadone là loại thuốc có giá thành rẻ, khoảng 37 USD (tương tương 680.000 đồng) cho loại chai 1.000ml, nồng độ 10mg/ml; một bệnh nhân với liều duy trì 100mg/ngày có thể sử dụng trong thời gian 100 ngày điều trị; chi phí về methadone cho một năm điều trị khoảng 2.482.000 đồng.
Điều quan trọng là bệnh nhân tham gia điều trị đã lấy lại niềm tin của gia đình, xã hội. Một số người bệnh đã tìm được công ăn việc làm giúp đỡ gia đình và bước đầu ổn định cuộc sống. Người bệnh cắt đứt các mối liên hệ với những người buôn bán ma túy và không bị thao túng với các loại tội phạm khác vì mục đích có ma túy để sử dụng, góp phần giảm tỷ lệ lây nhiễm HIV, ổn định trật tự xã hội trên địa bàn quận, huyện triển khai thí điểm và địa bàn thành phố. Tuy nhiên, hiện nay với quy mô điều trị cho 750 người mới chỉ bao phủ được 10,4% tổng số người nghiện ma túy quản lý được trên địa bàn thành phố.
Thu Hương