Trời sinh ra người ta chỉ có hai con mắt, chỉ cần sơ sẩy một chút là có thể mù vĩnh viễn. Ông bà ta có câu: Giàu hai con mắt, khó hai bàn tay. Ðể biết cảm giác của người khiếm thị, bạn hãy thử nhắm mắt trong chốc lát, để rồi khi mở ra, hãy cảm ơn cuộc đời vì đôi mắt cho ta thấy cuộc sống vẫn còn đẹp lắm...
PGS.TS. Đỗ Như Hơn, Giám đốc Bệnh viện Mắt TW tiếp tôi trong căn phòng được bày trí giản dị trên tầng 2 của khu nhà 3 tầng có tuổi đời 55 năm, bằng tuổi đời của Viện Mắt hột - tên gọi cũ của Bệnh viện Mắt TW. “Khi chọn nghề thầy thuốc, thầy tôi đã chỉ ra rằng, đôi mắt của người bệnh nếu chưa mù mà mình chữa thành... mù thì không khác gì giết một con người. Đôi mắt của người bệnh cũng từng đó cấu tạo - luôn là thách thức cho mỗi người thầy thuốc. Thế giới không ngừng hoàn thiện các phương pháp chữa trị mới. Cũng có những trường hợp y học buộc phải bó tay và không gì đau bằng thầy thuốc biết nhưng cứ phải nhìn cảnh người bệnh mù dần...”, PGS.TS. Đỗ Như Hơn mở đầu câu chuyện.
Nặng lòng với đào tạo
Dưới thời Pháp thuộc, năm 1917, Viện Mắt được thành lập tại Hà Nội với quy mô 50 giường bệnh, lớn nhất Đông Dương thời bấy giờ nhưng kỳ thực là một nhà thương chữa mắt nhỏ bé mà nhân dân quen gọi là “Nhà thương chữa mắt dốc Hàng Gà”, chỉ có vài bác sĩ, được trang bị thô sơ, khám và điều trị các bệnh mắt thông thường, chủ yếu phục vụ thực dân Pháp và do người Pháp trực tiếp điều hành.
Tháng 8/1956, một sự kiện đặc biệt quan trọng đánh dấu mốc son trong lịch sử ngành mắt Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đến thăm Viện Mắt. Người đã quan tâm đến Viện Mắt và xem đây là hạt nhân để phát triển ngành mắt Việt Nam, phục vụ sự nghiệp chăm sóc và bảo vệ mắt cho nhân dân. Bác đã trò chuyện thân mật, động viên cán bộ, nhân viên và người bệnh. Người căn dặn: “Các cô, các chú là những thầy thuốc chữa mắt nên phải có phương pháp dự phòng bệnh mắt hột, phải tích cực chạy chữa cho những người bị đau mắt, đem lại ánh sáng cho nhân dân…”.
PGS.TS. Đỗ Như Hơn tiến hành phẫu thuật cắt dịch kính. |
Tiếp nối lời dạy của Bác, các thế hệ ngành mắt Việt Nam như cố GS. Nguyễn Xuân Nguyên, Anh hùng Lao động Nguyễn Trọng Nhân, BS.LS. Đặng Thùy Trâm... đã làm vẻ vang, rạng rỡ ngành mắt Việt Nam.
Phẫu thuật mắt là phẫu thuật rất tinh vi, chỉ sai số 1mm sẽ để lại hậu quả nghiêm trọng. Ví như khi mổ cườm, nếu rạch lui về phía sau là rạch vào thể mi, gây chảy máu nên đòi hỏi đôi bàn tay phải khéo léo và cực kỳ chính xác. Nhiều người không hiểu, hay nói: Phẫu thuật mắt chứ gì, có 10 phút là xong một ca mổ! Nhưng họ chưa biết rằng, có 10 phút quý giá ấy, để trả lại người bệnh con mắt nhìn thấy ánh sáng, phẫu thuật viên mắt phải học cả đời, khổ luyện đến khéo léo và tinh nhanh. Từng biết, có những phẫu thuật viên ngành mắt, trước mỗi ca mổ ngồi tĩnh tâm như ngồi thiền chỉ để tâm tĩnh, giữ tim không đập nhanh, tay không được phép run.
Để có được thành công, con người là yếu tố quyết định. PGS.TS. Đỗ Như Hơn luôn đau đáu xây dựng đội ngũ phẫu thuật viên “vừa hồng, vừa chuyên”. Ngồi chưa ấm chỗ tại phòng làm việc, ông kéo tay tôi đứng dậy để giới thiệu bằng được thiết bị kỹ thuật hiện đại dành riêng cho công tác đào tạo, lần đầu tiên và duy nhất hiện đang có mặt tại Việt Nam, trị giá lên đến 6 tỷ đồng.
Đó là hệ thống mô phỏng phẫu thuật mắt (eye surgery simulator) hiện đại hàng đầu thế giới. Hệ thống này trợ giúp đắc lực cho việc đào tạo và nâng cao năng lực, trình độ chuyên môn cho các y, bác sĩ và phẫu thuật viên. “Đôi mắt là thứ quý nhất tạo hóa đã ban tặng cho con người, người phẫu thuật viên mắt không được phép sai sót. Thiết bị này được mô phỏng giống như đôi mắt thật. Học viên phải thực hiện thuần thục và được chấm điểm hoàn toàn tự động, nếu đạt mới được phép đứng mổ”, PGS.TS. Hơn tự hào nói.
Là người nặng lòng với công tác đào tạo, ngay khi tòa nhà kỹ thuật 12 tầng được đưa vào sử dụng (6/2011), PGS.TS. Đỗ Như Hơn chỉ đạo xây dựng hệ thống thư viện được kết nối internet với các nhà xuất bản, tạp chí về y học có uy tín hàng đầu thế giới để mỗi công trình y khoa được công bố, thầy thuốc của ông cập nhật được ngay và “biết mình đang ở đâu”.
Ngành mắt Việt Nam ngang tầm thế giới
PGS.TS. Đỗ Như Hơn tự hào nói, những kỹ thuật cao của ngành nhãn khoa thế giới đã, đang áp dụng, Bệnh viện Mắt TW cũng đã triển khai. Trong đó, Khoa Kết Giác mạc - Bệnh viện Mắt TW là đơn vị đầu tiên trên cả nước nghiên cứu áp dụng các kỹ thuật ghép giác mạc lớp trong điều trị bệnh lý giác mạc. Hai kỹ thuật ghép lớp chính hiện nay đã áp dụng thành công là ghép giác mạc lớp trước sâu và ghép nội mô giác mạc. Ghép giác mạc lớp trước sâu bắt đầu được nghiên cứu áp dụng từ 2008.
Kỹ thuật này có tính ưu việt như hạn chế hiện tượng thải ghép từ phía nội mô, nhãn cầu kín trong phẫu thuật, hạn chế biến chứng nhiễm trùng, chăm sóc sau ghép đơn giản hơn. Ghép nội mô giác mạc là việc thay thế chỉ phần nội mô bệnh lý bằng phần nội mô khoẻ mạnh. Từ năm 2010, BS. Phạm Ngọc Đông đã áp dụng thành công kỹ thuật này trên một số bệnh nhân bị bệnh lý nội mô giác mạc.
Đây là kỹ thuật hiện đại ngang tầm thế giới, được Bộ Y tế lựa chọn là một trong những thành tựu nổi bật khoa học - công nghệ của ngành y tế. Tiếp đến là kỹ thuật ghép tế bào gốc biểu mô giác mạc là một bước đột phá trong việc điều trị bệnh lý nặng của mắt là Hội chứng suy giảm tế bào gốc biểu mô giác mạc mà trước đó chưa có phương pháp nào thực sự có hiệu quả, Bệnh viện Mắt TW đã áp dụng thành công kỹ thuật này để điều trị cho bệnh nhân với hiệu quả cao ngang tầm thế giới, thiết thực với bệnh nhân trong nước là các đối tượng lao động nghèo với chi phí thấp. Với những thành tựu này, “Quyền được nhìn thấy” của người dân dần được đảm bảo.
Các học viên đang thực hành trên hệ thống mô phỏng phẫu thuật mắt. |
Ðưa kỹ thuật cao đến với mọi miền...
Phát triển kỹ thuật cao chuyên sâu để ngành mắt không tụt hậu so với thế giới nhưng mạnh dạn chuyển giao kỹ thuật đó cho tuyến dưới để người dân khắp mọi miền có thể thụ hưởng được thành tựu kỹ thuật cao ít bệnh viện nào làm được như Bệnh viện Mắt TW. Kỹ thuật cắt dịch kính để điều trị bệnh lý dịch kính võng mạc đang là nguyên nhân gây mù đứng hàng thứ hai (chiếm 16,6%) ở nước ta, là kỹ thuật được chuyển giao thành công cho tuyến dưới.
Hiện nay, sự gia tăng của bệnh lý dịch kính võng mạc như bệnh võng mạc đái tháo đường, bệnh võng mạc do tăng huyết áp, thoái hoá hoàng điểm tuổi già... Phần lớn các trường hợp bệnh lý này cần can thiệp phẫu thuật, nếu không sẽ dẫn đến mù loà vĩnh viễn, thậm chí teo nhãn cầu hoặc phải bỏ mắt. Trước đây, phẫu thuật cắt dịch kính chỉ được ứng dụng tại 3 trung tâm nhãn khoa lớn trên cả nước là: Bệnh viện Mắt TW, Bệnh viện Mắt TP.HCM, Bệnh viện Mắt Đà Nẵng... trong đó chủ yếu là hai Bệnh viện Mắt TW và Bệnh viện Mắt TP.HCM. Trong khi nhu cầu bệnh nhân cần cắt dịch kính giá lại cao, việc ứng dụng kỹ thuật này chỉ ở 3 trung tâm nhãn khoa lớn không thể đáp ứng được nhu cầu của người bệnh.
Chính vì vậy, việc phát triển kỹ thuật cắt dịch kính về các cơ sở nhãn khoa lớn tuyến dưới mang ý nghĩa xã hội, giải quyết phần lớn số bệnh nhân đang chờ đợi phẫu thuật, họ được can thiệp phẫu thuật sớm, giảm biến chứng, thị lực phục hồi sau mổ nhanh. PGS.TS. Đỗ Như Hơn là người tiên phong và trực tiếp đi đến các địa phương chuyển giao kỹ thuật này. Đến nay, đã có 16 bệnh viện mắt trên khắp cả nước đảm nhận được kỹ thuật cắt dịch kính. Việc đào tạo các phẫu thuật viên dịch kính võng mạc cho tuyến tỉnh đã giúp bệnh nhân không phải đi lại nhiều, giảm bớt các chi phí về đi lại, ăn ở của người bệnh cũng như người nhà đi theo.
Năm 2011, Bệnh viện Mắt TW đã mổ miễn phí cho 1.200 người nghèo với kinh phí trên 2 tỷ đồng, nhờ đó, 1.200 con người bước ra khỏi bóng tối. Cùng với đôi bàn tay, họ tiếp tục làm giàu cho bản thân và quê hương. Và hai con mắt lại biết cười, biết vui...!
Từ tháng 11/2011, Bệnh viện Mắt TW mở phòng khám nhân đạo dành cho người nghèo, người có công, người khuyết tật. Ðến với phòng khám này, người nghèo được khám, chữa hoàn toàn miễn phí. Trong quá trình khám sàng lọc nếu người bệnh mắc các bệnh đục thể thủy tinh, quặm và glôcôm, bệnh viện sẽ tổ chức phẫu thuật miễn phí. Sau 3 tháng mở phòng khám, đã có hàng trăm lượt người nghèo, người có công, người khuyết tật, được các giáo sư, bác sĩ có chuyên môn cao trực tiếp tư vấn, khám và điều trị miễn phí. Bệnh viện Mắt TW có mối quan hệ thân thiết với nhiều tổ chức quốc tế có uy tín về nhãn khoa như Tổ chức Phòng chống mù loà quốc tế IAPB, Quỹ Fred Hollows, Orbis, AP, CBM, ICEE, HKI,... Các kỹ thuật nhãn khoa tiên tiến trên thế giới đang được bệnh viện áp dụng thành công như: nghiên cứu ứng dụng tế bào gốc trong điều trị nhãn khoa, ghép giác mạc lớp, tán nhuyễn thủy tinh thể bằng siêu âm (Phaco), cắt dịch kính không khâu, điều trị bong võng mạc, điều trị lỗ hoàng điểm và màng trước võng mạc, laser nội nhãn, điều trị bệnh võng mạc trẻ đẻ non (ROP), laser Excimer điều trị các tật khúc xạ, đặt van dẫn lưu điều trị glôcôm.... |
Anh Tuệ
