Nguồn nhân lực y tế giữ vai trò quyết định đối với chất lượng dịch vụ khám chữa bệnh, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Việc triển khai Nghị quyết 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo cùng Nghị quyết 72-NQ/TW về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân đã tạo nền tảng chính trị quan trọng để đổi mới toàn diện hệ thống nhân lực y tế.
Bên cạnh đó, Kết luận 105-KL/TW về trọng dụng nhân tài, Nghị quyết 57-NQ/TW về khoa học công nghệ và Nghị quyết 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế mở ra cơ hội xây dựng hệ thống y khoa hiện đại.
Trong bối cảnh tổ chức lại hệ thống hành chính với 34 tỉnh, thành phố và mô hình chính quyền địa phương hai cấp, ngành y tế cần chuyển đổi tư duy từ phát triển theo quy mô sang tập trung vào chất lượng, chuẩn hóa năng lực hành nghề và hiệu quả phục vụ nhân dân.
Sinh viên Trường Cao đẳng Y tế Lâm đồng trong giờ học xét nghiệm y học. Ảnh minh hoạ.
Nhận diện bất cập hệ thống và định hướng cải cách
Mặc dù đã đạt nhiều thành tựu quan trọng, nguồn nhân lực y tế Việt Nam hiện nay vẫn đối mặt với những bất cập mang tính hệ thống. Tình trạng mất cân đối về số lượng và chất lượng giữa các vùng miền vẫn tồn tại, trong đó nhân lực chuyên sâu và giảng viên lâm sàng giỏi tập trung chủ yếu ở các đô thị lớn.
Sự thiếu hụt cán bộ chuyên môn tại y tế cơ sở dẫn đến quá tải ở tuyến trên và làm gia tăng chi phí cho người bệnh. Chất lượng đào tạo giữa các cơ sở chưa đồng nhất do sự chênh lệch về điều kiện thực hành lâm sàng.
Mô hình đào tạo bác sĩ chuyên khoa còn phân tán giữa bác sĩ nội trú, chuyên khoa I và chuyên khoa II, đặt ra yêu cầu phải xây dựng mô hình thống nhất, liên thông và chuẩn hóa. Đồng thời, chế độ đãi ngộ hiện chưa tương xứng với thời gian đào tạo kéo dài và áp lực nghề nghiệp khắt khe.
Để giải quyết tận gốc các hạn chế này, cần triển khai đồng bộ tám nhóm giải pháp đột phá. Trước hết là xây dựng Chiến lược quốc gia phát triển nguồn nhân lực y tế chất lượng cao giai đoạn 2027-2035, tầm nhìn 2045, gắn với việc thiết lập cơ sở dữ liệu quốc gia để điều tiết chỉ tiêu đào tạo theo nhu cầu thực tế.
Tiếp đó, hệ thống chuẩn năng lực quốc gia cần được hoàn thiện và tiệm cận tiêu chuẩn của Liên đoàn Giáo dục Y khoa Thế giới. Việc đổi mới tập trung hình thành chu trình đào tạo thống nhất dựa trên năm chỉ số: chuẩn đầu vào, chương trình đào tạo, đánh giá tốt nghiệp, đào tạo liên tục và an toàn người bệnh.
Trong đào tạo chuyên khoa, cải cách mô hình bác sĩ nội trú quốc gia theo kinh nghiệm của Cộng hòa Pháp là giải pháp trọng tâm. Kỳ thi đầu vào bác sĩ nội trú chung trên toàn quốc cần được nghiên cứu thí điểm, kết hợp với phân bổ luân phiên thực hành và xây dựng lộ trình liên thông hợp pháp cho lực lượng chuyên khoa hiện hành.
Đề xuất cơ chế đặc thù cho bài toán thực thi
Đối với tuyến y tế cơ sở, hệ thống cần chuyển mạnh trọng tâm sang y tế dự phòng, đào tạo bác sĩ y học gia đình, điều dưỡng cộng đồng và áp dụng cơ chế đặt hàng đào tạo từ ngân sách gắn với chính sách tuyển dụng, giữ chân nhân lực.
Việc thể chế hóa Kết luận 105-KL/TW về phát triển nhân tài phải được thực hiện thông qua cơ chế thù lao, hợp đồng chuyên gia và bổ nhiệm dựa trên năng lực thực chất, kết quả cống hiến thay vì thâm niên.
Đào tạo y khoa phải tích hợp chặt chẽ với khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo, phát triển các bệnh viện thực hành thông minh và trung tâm mô phỏng lâm sàng. Ngành y tế cũng cần đẩy mạnh hội nhập quốc tế chủ động và huy động nguồn lực xã hội thông qua mô hình hợp tác công - tư.
Song song đó, cần đổi mới quản trị thực thi dựa trên bộ chỉ số đo lường hiệu quả cụ thể và nguyên tắc: rõ thẩm quyền, rõ nhiệm vụ, rõ nguồn lực, rõ thời hạn, rõ trách nhiệm giải trình.
Nhằm đưa các định hướng vào thực tiễn, kiến nghị Quốc hội và Chính phủ rà soát tính đồng bộ của hệ thống pháp luật về giáo dục, khám chữa bệnh và tài chính công đối với đặc thù ngành y.
Chính phủ cần ưu tiên nguồn lực để Hội đồng Y khoa Quốc gia hoàn thiện công tác khảo thí, đánh giá năng lực hành nghề, đồng thời xem xét chuẩn năng lực cho các lĩnh vực chuyên sâu và liên ngành mới nổi. Đề án thí điểm tuyển chọn bác sĩ nội trú quốc gia và cơ chế đặt hàng đào tạo nhân lực y tế cơ sở cần sớm được phê duyệt triển khai tại một số địa bàn.
Đồng thời, Chính phủ cần ban hành chính sách đặc thù thu hút nhân tài, ưu tiên cơ chế tài chính cho đào tạo thực hành lâm sàng, nghiên cứu khoa học và thiết lập hệ thống giám sát thực thi dựa trên kết quả đầu ra. Việc đầu tư cho nhân lực y tế chính là đầu tư cho sức khỏe, trí tuệ và sự phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.
