Thành tựu của Chương trình Tiêm chủng mở rộng tại Việt Nam

Nhờ tiêm chủng mở rộng, nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm từng gây tử vong và để lại di chứng nặng ở trẻ em đã được kiểm soát hiệu quả, góp phần giảm gánh nặng bệnh tật cho gia đình và xã hội.

Tiêm chủng mở rộng góp phần giảm bệnh nặng và tử vong ở trẻ em

Chương trình tiêm chủng mở rộng được triển khai tại Việt Nam từ đầu những năm 1980 và đã đạt nhiều thành tựu quan trọng trong hơn 4 thập kỷ qua.

Hàng chục triệu trẻ em đã được tiếp cận vaccine phòng các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Việt Nam được công nhận thanh toán bệnh bại liệt vào năm 2000 và loại trừ uốn ván sơ sinh vào năm 2005, đồng thời tiếp tục duy trì những thành quả này.

Tiêm chủng mở rộng cũng góp phần làm giảm đáng kể số mắc và tử vong do nhiều bệnh truyền nhiễm như sởi, ho gà, bạch hầu, viêm não Nhật Bản và viêm gan B so với thời kỳ trước khi vaccine được triển khai rộng rãi.

Đây là một trong những thành tựu quan trọng của y tế dự phòng, không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe trẻ em mà còn góp phần giảm số ca bệnh nặng, biến chứng, tử vong và chi phí điều trị. Về lâu dài, việc phòng bệnh bằng vaccine giúp giảm gánh nặng bệnh tật đối với gia đình và toàn xã hội.

Trước khi vaccine được sử dụng rộng rãi, nhiều bệnh truyền nhiễm như sởi, bạch hầu, ho gà và uốn ván sơ sinh có thể gây bệnh nặng, tử vong hoặc để lại di chứng ở trẻ nhỏ.

Khi vaccine được triển khai rộng rãi theo chương trình tiêm chủng mở rộng và tỷ lệ bao phủ được duy trì ở mức cao, số người mắc nhiều bệnh truyền nhiễm giảm đáng kể. Nhờ đó, số trường hợp bệnh nặng, biến chứng và tử vong cũng giảm theo.

Tiêm chủng còn giúp hạn chế số lần trẻ phải nhập viện, giảm chi phí điều trị và giảm những ảnh hưởng lâu dài của bệnh tật đối với trẻ và gia đình. Đây là một trong những biện pháp y tế dự phòng có hiệu quả cao trong bảo vệ sức khỏe trẻ em.

Tuy nhiên, thành quả này không có nghĩa các bệnh truyền nhiễm đã hoàn toàn biến mất. Khi tỷ lệ tiêm chủng giảm hoặc xuất hiện những khoảng trống miễn dịch, nguy cơ bệnh quay trở lại vẫn tồn tại.

Duy trì tỷ lệ tiêm chủng cao để bảo vệ miễn dịch cộng đồng

Miễn dịch cộng đồng được hình thành khi tỷ lệ người có miễn dịch trong cộng đồng đủ cao, làm giảm khả năng lây truyền của một số tác nhân gây bệnh.

Khi đó, không chỉ những người đã được tiêm vaccine được bảo vệ mà nguy cơ phơi nhiễm của những người chưa thể tiêm vaccine hoặc đáp ứng miễn dịch kém cũng có thể giảm. Nhóm này có thể bao gồm một số trẻ còn quá nhỏ để tiêm hoặc những người có tình trạng suy giảm miễn dịch.

Ngược lại, khi tỷ lệ tiêm chủng giảm, số người cảm nhiễm tăng lên, tạo điều kiện để mầm bệnh lây lan và dịch bệnh bùng phát trở lại. Những đợt bùng phát sởi tại nhiều nơi trên thế giới trong những năm gần đây là lời cảnh báo về hậu quả của khoảng trống miễn dịch.

Do đó, duy trì tỷ lệ bao phủ vaccine cao, đồng thời hạn chế bỏ sót đối tượng tiêm chủng, là nền tảng để bảo vệ những thành quả phòng, chống bệnh truyền nhiễm đã đạt được.

Phụ huynh cần đưa trẻ đi tiêm đầy đủ, đúng lịch

Để duy trì hiệu quả của Chương trình Tiêm chủng mở rộng, phụ huynh cần đưa trẻ đi tiêm đầy đủ và đúng lịch theo hướng dẫn của Bộ Y tế.

Không nên cho rằng khi một bệnh truyền nhiễm ít xuất hiện thì có thể bỏ qua hoặc trì hoãn tiêm vaccine. Chính việc duy trì tỷ lệ bao phủ cao giúp giảm nguy cơ bệnh quay trở lại và hạn chế các đợt bùng phát.

Phụ huynh nên chủ động theo dõi lịch tiêm của trẻ, lưu giữ thông tin tiêm chủng và liên hệ với cơ sở y tế nếu trẻ bị trễ lịch để được tư vấn lịch tiêm phù hợp. Việc trễ một mũi vaccine không đồng nghĩa phải bắt đầu lại toàn bộ lịch tiêm; nhân viên y tế sẽ căn cứ vào tuổi, loại vaccine và lịch sử tiêm chủng để hướng dẫn cụ thể.

Khi có thắc mắc về vaccine, chỉ định, chống chỉ định hoặc các phản ứng sau tiêm, cha mẹ nên trao đổi trực tiếp với nhân viên y tế thay vì tự trì hoãn hoặc bỏ tiêm dựa trên những thông tin chưa được kiểm chứng trên mạng xã hội.

Tiếp tục củng cố hệ thống tiêm chủng và giám sát dịch bệnh

Trong thời gian tới, một trong những ưu tiên quan trọng của công tác tiêm chủng mở rộng là tiếp tục duy trì tỷ lệ bao phủ vaccine cao, đồng thời giảm khoảng trống miễn dịch, đặc biệt tại những khu vực khó tiếp cận dịch vụ y tế hoặc có nguy cơ bỏ sót đối tượng.

Bên cạnh việc tiêm chủng, công tác giám sát dịch tễ, phát hiện sớm nguy cơ dịch bệnh và nâng cao năng lực đáp ứng cũng giữ vai trò quan trọng. Vaccine cần được cung ứng đầy đủ, kịp thời để hạn chế tình trạng gián đoạn tiêm chủng.

Việc cập nhật, bổ sung vaccine vào chương trình tiêm chủng mở rộng phù hợp với tình hình dịch tễ và khả năng triển khai cũng là một hướng quan trọng. Đồng thời, các nhóm có nguy cơ cao cần được bảo vệ thông qua những chương trình và khuyến cáo tiêm chủng phù hợp.

Tiêm chủng mở rộng cũng cần tiếp tục thích ứng với những thay đổi về mô hình bệnh truyền nhiễm, sự xuất hiện của các nguy cơ mới và những yêu cầu ngày càng cao về bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Tăng cường truyền thông để củng cố niềm tin vaccine

Bên cạnh việc bảo đảm vaccine và dịch vụ tiêm chủng, thông tin chính xác cũng đóng vai trò quan trọng trong duy trì tỷ lệ tiêm chủng.

Thông tin sai lệch về vaccine là thách thức tại nhiều quốc gia. Những nội dung thiếu căn cứ về hiệu quả hoặc tính an toàn của vaccine có thể khiến người dân trì hoãn hoặc từ chối tiêm chủng, làm gia tăng khoảng trống miễn dịch trong cộng đồng.

Do đó, truyền thông về vaccine cần dựa trên bằng chứng khoa học, cung cấp thông tin minh bạch về lợi ích, hiệu quả, nguy cơ và những phản ứng có thể gặp sau tiêm.

Tư vấn trực tiếp tại cơ sở y tế cũng rất cần thiết, giúp phụ huynh được giải đáp cụ thể về lịch tiêm, chỉ định, chống chỉ định và cách theo dõi trẻ sau tiêm.

Cùng với đó, hệ thống giám sát an toàn tiêm chủng cần tiếp tục được duy trì và tăng cường. Khi xuất hiện phản ứng bất thường sau tiêm, cần được đánh giá, điều tra và xử trí theo đúng quy định chuyên môn.

Người dân nên chủ động tìm hiểu thông tin từ Bộ Y tế, các cơ quan y tế, tổ chức khoa học uy tín và tham khảo ý kiến nhân viên y tế khi có vấn đề chưa rõ.

Mời độc giả xem thêm video: