Trong hai ngày 29 - 31/3/2011, đoàn công tác do ông Lê Quốc Trung, Chánh Thanh tra Bộ Tài nguyên và môi trường (TN&MT) làm trưởng đoàn đã tiến hành công bố các quyết định thanh tra toàn diện hoạt động khai thác titan tại tỉnh Bình Định và Bình Thuận. Liên quan đến vấn đề này, báo Sức khỏe & Đời sống trong các số báo ra ngày 21/1/2010, 28/1/2010 đã có bài “Titan càng lắm, nỗi lo càng nhiều” và bài “Tận thu titan núp bóng dự án hạ tầng” phản ánh một số doanh nghiệp tại Bình Định lợi dụng giấy phép tận thu khoáng sản để thu lợi bằng mọi giá; hủy hoại rừng phòng hộ ven biển, làm hư hại đường giao thông nông thôn.
Ngày 29/3/2011, đoàn công tác đã làm việc với Thường trực UBND tỉnh Bình Định và các sở, ngành liên quan về quy trình cấp phép và quản lý hoạt động khai thác titan tại hai huyện: Phù Mỹ và Phù Cát. Hiện nay, tại Bình Định có 13 doanh nghiệp được Bộ TN&MT cấp giấy phép thăm dò và khai thác titan với diện tích hơn 2.200ha; riêng UBND tỉnh Bình Định cũng cấp 21 giấy phép khai thác titan cho 14 doanh nghiệp với tổng diện tích gần 430ha.
 Khai thác titan gây ô nhiễm môi trường tại Bình Thuận. |
Đặc biệt có doanh nghiệp như Công ty cổ phần khoáng sản Sài Gòn - Quy Nhơn, dù được giao khai thác tận thu titan tại Khu kinh tế Nhơn Hội nhưng vẫn không thực hiện đúng tiến độ trong khi nhà máy xỉ titan của doanh nghiệp này tuy được công bố có công nghệ tinh chế hiện đại nhưng khi hoạt động đã gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến đời sống hàng chục hộ dân xã Mỹ Thành, huyện Phù Mỹ, tỉnh Bình Định. Trong thời điểm khai thác titan mạnh nhất, theo ghi nhận của phóng viên, nhiều con đường liên xã bị xuống cấp nặng nề, nhiều đoạn mặt đường bị biến dạng do vết bánh xe tải nặng chở titan qua lại với mật độ cao; bụi mù mịt che khuất tầm nhìn nên người dân sống trong khu vực này phải đối mặt với nguy cơ mất an toàn khi tham gia giao thông. Bên cạnh bụi thì còn có những mùi lạ khác đang ảnh hưởng đến sức khỏe và đời sống người dân. Xung quanh khu vực nhà máy chế biến sâu titan được xem là hiện đại nhất do Công ty cổ phần Sài Gòn - Quy Nhơn đầu tư trên diện tích 10ha, ngoài bụi đất do các chuyến xe chở titan gây ra, người dân còn phản ánh mùi hôi khét do phụ liệu là nhựa đường được trộn vào trong quá trình chế biến quặng titan. Việc gây ô nhiễm môi trường dẫn đến việc đầu tháng 1/2010, chính quyền xã Mỹ Thành đã phải chủ trì cuộc họp để giải quyết kiến nghị của người dân vì mùi hôi phát sinh trong quá trình hoạt động của nhà máy chế biến sâu titan. Các cơ quan chức năng như Sở Tài nguyên và môi trường cũng đã đề nghị Công ty cổ phần Sài Gòn - Quy Nhơn phải tìm chất phụ gia khác thay cho nhựa đường hoặc phải thay đổi dây chuyền chế biến sâu titan để hạn chế mùi hôi phát tán ra môi trường.
Cũng tại thời điểm đó, ông Hà Ngọc Tân, Phó Chủ tịch UBND huyện Phù Mỹ cho biết, với hàng chục dự án, lượng titan khai thác rất lớn nhưng năm 2009, với mức thuế tài nguyên khoảng 50.000 đồng/tấn, huyện chỉ thu được khoảng 5 tỷ. Trong khi đó, hạ tầng giao thông của huyện bị hư hỏng rất nhanh do phải cõng lượng xe chở titan quá tải ra vào các mỏ. Hầu hết diện tích khai thác titan là rừng phi lao phòng hộ ven biển, rừng sản xuất ngăn cát bay. Các khu vực sau khi khai thác titan xong thì xuất hiện việc cát bay nhiều hơn ngày xưa khi còn rừng. Huyện đã yêu cầu các doanh nghiệp sau khi khai thác xong phải trồng rau muống biển hoặc tưới nước để ngăn cát bay trên những phần đồi cát có mỏ titan đã đào xong. Tuy nhiên, đây là vấn đề khó vì nhiều doanh nghiệp chỉ gấp rút lo đào titan để tận thu loại khoáng sản có giá cao này trong thời gian ngắn nhất.
Liên quan đến công tác thanh tra, ngày 31/3/2011, đoàn công tác cũng công bố quyết định thanh tra toàn diện 5 khu vực đang khai thác titan với diện tích gần 500ha tại tỉnh Bình Thuận. Thực tế hoạt động khai thác titan tại Bình Thuận thời gian qua diễn biến rất phức tạp khi có đến 80 dự án khai thác bị chồng lấn diện tích với các dự án du lịch, quá trình khai thác đã phát sinh ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.
Thùy Trang