Để ngăn ngừa nạn dịch thuốc lá, hoạt động phòng chống tác hại thuốc lá đang là vấn đề y tế công cộng được nhiều nước quan tâm. Công ước khung về kiểm soát thuốc lá do WHO khởi xướng đã được 168 quốc gia tham gia với cam kết sẽ thực thi các biện pháp hiệu quả để giảm thiểu tác hại về sức khỏe, xã hội, kinh tế và môi trường do hút thuốc lá gây ra. Việc thành lập Quỹ phòng chống tác hại thuốc lá (PCTHTL) và nâng cao sức khỏe cộng đồng (NCSKCĐ) đang được nhiều nước thực hiện như một biện pháp để nâng cao hiệu quả của hoạt động PCTHTL và NCSKCĐ.
Tại Việt Nam, căn cứ trên các cơ sở pháp lý đề xuất thành lập Quỹ PCTHTL và NCSKCĐ: Công ước khung về kiểm soát thuốc lá (Việt Nam đã tham gia từ tháng 11/2004); Quyết định 1315/QĐ-TTg ngày 21/8/2009 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch thực hiện Công ước khung: “... Thành lập Quỹ PCTHTL và NCSKCĐ" và "...Phân công Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Y tế và các bộ, ngành liên quan nghiên cứu đề xuất thành lập Quỹ PCTHTL và NCSKCĐ"; Tháng 2/2010, Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành Kế hoạch thực hiện Công ước khung về kiểm soát thuốc lá "... Phân công Vụ Chính sách Thuế hoàn thành việc xây dựng đề án Quỹ PCTHTL và NCSKCĐ vào quý 2/2011".
Trên cơ sở đó, ngành y tế đề xuất thành lập Quỹ PCTHTL và NCSKCĐ trong dự thảo Luật PCTHTL. Quỹ PCTHTL và NCSKCĐ là quỹ quốc gia trực thuộc Bộ Y tế, do Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập để huy động, cung cấp và điều phối nguồn lực tài chính cho hoạt động PCTHTL và NCSKCĐ.
Quỹ được hình thành từ các nguồn: phí nâng cao sức khỏe cộng đồng; ngân sách nhà nước cấp lần đầu khi thành lập; tiền xử phạt vi phạm hành chính trong kinh doanh và sử dụng thuốc lá; nguồn hỗ trợ, đóng góp của doanh nghiệp, cá nhân, tổ chức trong nước và quốc tế; các nguồn kinh phí khác theo quy định của pháp luật. Quỹ có nhiệm vụ làm đầu mối huy động, tạo lập và tiếp nhận nguồn tài chính cho hoạt động PCTHTL và hỗ trợ kinh phí cho các hoạt động: nghiên cứu, tổ chức cai nghiện thuốc lá; thông tin, giáo dục, truyền thông về PCTHTL; huy động PCTHTL của các cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan; xây dựng, phát triển đội ngũ cộng tác viên tham gia PCTHTL.
Quỹ PCTHTL và NCSKCĐ: giảm tỷ lệ mắc bệnh và tử vong sớm do các bệnh liên quan đến thuốc lá; cải thiện sức khỏe của người dân trong dài hạn; tiết kiệm chi phí chăm sóc sức khỏe của cá nhân, xã hội; tăng năng suất lao động của toàn xã hội...
Quảng Hà - CT PCTH TL - Bộ Y tế