1. Nguyên tắc chế biến cho người suy thận độ 2 - 3
- Kiểm soát muối (natri): Người suy thận độ 2 - 3 lưu ý không "ăn nhạt tuyệt đối" vì dễ gây hạ natri máu nguy hiểm. Mục tiêu là ăn nhạt vừa phải (khoảng 3 g – 4 g muối/ngày, tương đương 1/2 thìa cà phê muối chia đều cho cả ngày). Ưu tiên các món luộc, hấp.
- Kiểm soát kali: Đối với người bệnh ở giai đoạn 3 (đặc biệt là 3b có eGFR dưới 45), khả năng đào thải kali giảm. Khi chế biến rau củ, nên luộc chín và bỏ nước luộc, chỉ ăn phần cái để giảm bớt lượng kali hòa tan.
- Kiểm soát phospho: Hạn chế các loại sữa đặc, lòng đỏ trứng và đồ ăn chế biến sẵn.
2. Tham khảo thực đơn 7 ngày
Chế độ ăn uống khoa học đóng vai trò quan trọng với người bị suy thận.
Dưới đây là thực đơn gợi ý được thiết kế cân đối, nhẹ nhàng, người bệnh có thể linh hoạt thay đổi món ăn có tính chất tương đương:
Thứ 2:
- Sáng: Bún gạo lứt nấu thịt heo nạc băm (nêm nhạt, nhiều rau cải xanh luộc).
- Trưa: Cơm tẻ + ức gà áp chảo bỏ da + bí đao luộc (chỉ ăn cái, hạn chế uống nước luộc nếu có chỉ định hạn chế kali).
- Chiều: Cơm tẻ + đậu hũ sốt cà chua thanh đạm + canh rau cải ngọt nấu nhạt.
Thứ 3:
- Sáng: Phở cuốn tự làm với rau củ và thịt heo nạc luộc (chấm nước mắm pha thật loãng, dùng rất ít).
- Trưa: Cơm tẻ + cá lóc hấp hành gừng + bầu luộc bỏ nước.
- Chiều: Cơm tẻ + thịt heo nạc luộc + canh khoai tây cà rốt nấu nhạt (khoai tây cần cắt nhỏ, ngâm nước 2 giờ trước khi nấu để loại bớt kali).
Thứ 4:
- Sáng: 1 củ khoai lang nhỏ luộc + 1 ly sữa hạt tự làm (không đường hoặc rất ít đường).
- Trưa: Cơm tẻ + tôm đồng rang (không nêm muối mặn) + su su luộc bỏ nước.
- Chiều: Cơm tẻ + 1 quả trứng gà ta (ưu tiên ăn lòng trắng, hạn chế lòng đỏ vì giàu phospho) + canh bí đỏ nấu thịt băm nhạt.
Thứ 5:
- Sáng: Miến dong nấu lòng trắng trứng, thịt bằm và hành ngò thơm.
- Trưa: Cơm tẻ + ức gà xào sả ớt nêm nhạt + canh rau ngót luộc kỹ bỏ nước.
- Chiều: Cơm tẻ + cá diêu hồng hấp hành gừng chưng tương nhạt + mướp khía xào tỏi ít dầu.
Thứ 6:
- Sáng: Cháo gạo tẻ nấu hạt sen loãng ấm bụng.
- Trưa: Cơm tẻ + thịt heo nạc kho nghệ nêm nhạt + bắp cải luộc bỏ nước.
- Chiều: Súp rau củ thập cẩm thanh đạm + 1 lát bánh mì gối nhạt.
Thứ 7:
- Sáng: Bánh mì nhạt ăn kèm một chút bơ đậu phộng nguyên chất (không đường muối).
- Trưa: Cơm tẻ + đậu hũ nhồi thịt băm hấp + canh tần ô (cải cúc) nấu nhạt bỏ nước.
- Chiều: Cơm tẻ + cá trắm hấp sả + bông cải xanh luộc kỹ (bỏ nước luộc).
Chủ nhật:
- Sáng: Bún sườn heo nấu cà chua nêm nhạt (ít sườn thịt, nhiều bún rau).
- Trưa: Cơm tẻ + tôm hấp sả + canh khổ qua nhồi thịt nạc nấu nhạt.
- Chiều: Cơm tẻ + thịt heo nạc áp chảo tỏi nhạt + canh rau muống luộc bỏ nước.
3. Bốn lưu ý quan trọng trong chế độ ăn khi bị suy thận độ 2 - 3
Chế độ ăn nhạt hợp lý, lựa chọn đạm tinh khiết, vừa đủ...
- Ăn nhạt hợp lý: Cắt giảm tối đa các gia vị mặn như nước mắm, xì dầu, mì chính trong bữa ăn. Tuyệt đối không tự ý dùng muối thay thế (muối kiêng) vì các loại muối này thường chứa kali, hoạt chất cực kỳ nguy hiểm cho tim mạch của người bệnh thận.
- Chọn đạm tinh khiết, vừa đủ lượng: Hạn chế tối đa các loại đạm từ thịt đỏ (bò, trâu, dê) và nội tạng động vật vì chúng sinh ra rất nhiều creatinine. Hãy ưu tiên đạm trắng từ cá sông, ức gà, thịt lợn nạc và lòng trắng trứng với lượng vừa phải theo hướng dẫn của bác sĩ.
- Bổ sung nước ấm đúng cách: Uống nước ấm giúp mạch máu vùng thận lưu thông tốt hơn, hỗ trợ đào thải chất cặn bã. Lượng nước uống mỗi ngày nên bằng lượng nước tiểu 24 giờ của ngày hôm trước cộng thêm khoảng 300 – 500 ml (nếu cơ thể không bị phù).
- Nói "không" với các tác nhân hủy hoại thận: Tránh tuyệt đối đồ hộp, dưa cà muối muối chua, xúc xích, thực phẩm chế biến sẵn. Tránh tự ý dùng thuốc, đặc biệt là thuốc giảm đau kháng viêm không steroid (NSAIDs) và các loại thuốc Nam, thuốc Bắc trôi nổi không rõ nguồn gốc, không có sự kiểm soát của bác sĩ chuyên khoa.
