Thảm họa ở Nhật Bản có “đe dọa” kinh tế thế giới?

Hơn 10 ngày sau thảm họa ở Nhật Bản, thiệt hại vẫn chưa thể ước tính hết vì mức tàn phá quá lớn, hàng loạt trung tâm điện hạt nhân bị ngưng hoạt động và phóng xạ đe dọa nhiều vùng. Theo giới quan sát, ảnh hưởng về mặt kinh tế sẽ rất lớn cho cả Nhật Bản lẫn thế giới.

* Chính phủ Nhật Bản cho biết, mức độ iodine phóng xạ trong mẫu nước biển gần nhà máy điện hạt nhân Fukushima cao hơn mức bình thường 80 lần. Hiện các nhà khoa học đang tiếp tục đo độ nhiễm xạ của nước biển cũng như các sinh vật biển tại khu vực Thái Bình Dương sau khi Nhật Bản đo được mức phóng xạ trong nước biển cao hơn mức bình thường. Trước đó Nhật Bản cũng đã cho biết một số thực phẩm bị nhiễm xạ song cũng cho rằng mức độ nhiễm xạ trong thực phẩm quá thấp và không ảnh hưởng tới sức khỏe con người. Trong lúc các nỗ lực nhằm giảm bớt nguy cơ phóng xạ phát tán ở nhà máy điện nguyên tử ở Fukushima vẫn chưa đem lại kết quả, nay đến lượt hải sản đang bị đe dọa. * Bộ Y tế Nhật Bản đã yêu cầu chính quyền tỉnh Chiba và Ibaraki ở phía Đông Tokyo tăng cường kiểm soát các loại cá và loài nhuyễn thể đánh bắt được dọc bờ biển.  Tỉ lệ iod 131 trong nước biển gần Fukushima đo được cao gấp 126,7 lần so với bình thường, còn césium 134 cao gấp 24,8 lần, césium 137 gấp 16,5 lần.

Nghiêm trọng nhất là việc cung cấp năng lượng cho cả nước, khi mà hàng loạt trung tâm điện lực hạt nhân đã bị hư hại nặng và nguy cơ phóng xạ vẫn đe doạ nhiều vùng rộng lớn.Tác động của thảm họa sẽ vô cùng to lớn, không chỉ đối với Nhật Bản, nơi hoạt động kinh tế đang tạm thời bị tê liệt, mà còn ảnh hưởng dây chuyền đến cả thế giới. Trước mắt, do hoạt động kinh tế Nhật bị đình trệ, thị trường nguyên liệu thế giới đã bị biến động trong mấy ngày qua, và sẽ còn tiếp tục trồi sụt. Lý do cũng dễ hiểu: Nhật Bản là nước nhập khẩu rất nhiều nguyên liệu để phục vụ cho ngành công nghiệp của mình. Nghiêm trọng hơn nữa là lĩnh vực thiết bị, linh kiện điện tử. Nguồn cung cấp từ Nhật giảm thiểu, do sản xuất bị ngưng trệ, đang tác hại đến giới công nghiệp trên thế giới, hầu như trong mọi ngành. Ví dụ trong ngành chế tạo xe hơi, từ tập đoàn Renault của Pháp cho đến General Motors của Mỹ và các chi nhánh của họ... tất cả đều đã thông báo giảm lượng xe hơi sản xuất, hay tạm thời đóng cửa nhà máy. Không chỉ có lĩnh vực công nghiệp xe hơi, điện tử, ngành chuyên chở hàng không cũng bị tác động mạnh. Theo Hiệp hội Hàng không Quốc tế IATA, hoạt động hàng không sẽ giảm sút nghiêm trọng, ít ra là cho đến sau hè. Thị trường chuyên chở hàng không Nhật Bản lúc bình thường chiếm 6,5% thị trường thế giới.Trong lĩnh vực này, bị tác hại mạnh nhất hiện nay là những nước láng giềng châu Á của Nhật, đứng đầu là Trung Quốc. Những chuyến bay đi và đến từ Nhật Bản chiếm 23%    doanh số ngành hàng không Trung Quốc. Thị trường Hoa Kỳ cũng bị tác động nặng, với 12%, và ở châu Âu, là Pháp. Mặt khác, khi khủng hoảng bùng nổ, giới đầu tư Nhật lập tức chuyển tiền để lo cấp cứu và tái thiết ở nhà nên đồng yên Nhật lên giá kỷ lục. Nhưng chính phủ sẽ phải tăng chi, ngân hàng Trung ương phải bơm tiền và càng cần can thiệp vào thị trường ngoại hối vì đồng yên lên giá gây bất lợi cho hệ thống sản xuất và xuất khẩu bề nào cũng co cụm. Hậu quả là đồng yên có khi sụt giá trong những biến động bất ngờ và gây thêm bất ổn cho kinh tế thế giới vốn đang bấp bênh về vấn đề lạm phát và giá thực phẩm leo thang. Yêu cầu phối hợp giữa Hoa Kỳ, châu Âu, Nhật Bản và Trung Quốc rất dễ dẫn tới bất đồng vì hoàn cảnh và mục tiêu khác biệt.

Trong bản báo cáo vừa công bố, Ngân hàng Thế giới ước lượng là thiên tai động đất và sóng thần có thể làm cho nền kinh tế Nhật Bản mất đi 235 tỷ đô la, tương đương với khoảng 4% GDP của nền kinh tế thứ ba thế giới này. Do sự gắn bó chặt chẽ của kinh tế Nhật Bản với khu vực, cũng như với toàn thế giới, khó khăn từ Nhật có thể ảnh hưởng đến các nước châu Á - Thái Bình Dương chung quanh và đến kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, Ngân hàng Thế giới vẫn lạc quan cho rằng khó khăn kể trên chỉ là nhất thời, và công trường tái thiết khổng lồ mà Nhật Bản bị buộc phải mở ra sau đó sẽ trở thành động lực kéo nền kinh tế nước này vươn lên trở lại, thậm chí ngay từ giữa năm nay. Báo cáo của Ngân hàng Thế giới nhận định : "Căn cứ vào kinh nghiệm đã qua, tăng trưởng thực thụ của GDP Nhật Bản sẽ bị ảnh hưởng tiêu cực cho đến giữa năm 2011". Tuy nhiên, trong những quý sau đó, GDP Nhật Bản sẽ tăng trở lại "khi các nỗ lực tái thiết, có thể kéo dài 5 năm, bắt đầu tăng tốc".             

Hương Linh