Thách thức trong cuộc đua phát triển vaccine phòng virus Hanta

Theo trang Daily Mail, nhóm nghiên cứu thuộc Đại học Bath (Anh) cho biết họ đang phát triển một loại vaccine “đầy triển vọng” với công nghệ hoàn toàn mới. Vaccine hiện đã được thử nghiệm trong phòng thí nghiệm và trên động vật, cho kết quả tạo phản ứng miễn dịch “rất tích cực”.

Các nhà khoa học kỳ vọng có thể sớm chuyển sang giai đoạn thử nghiệm trên người. Tuy nhiên, họ cũng thừa nhận tiến độ phát triển đang bị cản trở bởi bài toán thiếu vốn đầu tư.

Ông Jay Cooper, nhà virus học thuộc Viện Nghiên cứu Y học về Bệnh truyền nhiễm của quân đội Mỹ, nói với tạp chí Nature: “Một trong những rào cản lớn nhất đối với vaccine phòng virus Hanta là nguồn tài trợ cho giai đoạn phát triển chuyên sâu”.

Ông cho biết giới nghiên cứu vẫn đang nỗ lực thúc đẩy dự án từ phía khoa học, nhưng chưa có đủ động lực từ thị trường hay các tổ chức bên ngoài, khiến tiến độ chậm hơn đáng kể.

“Cảm giác giống như phải đẩy một tảng đá lên dốc suốt nhiều năm”, ông nói.

Thông tin này được đưa ra trong bối cảnh Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) lo ngại số ca mắc virus Hanta trên toàn cầu có thể tiếp tục tăng, sau khi virus lây truyền từ loài gặm nhấm này xuất hiện trên một du thuyền hạng sang, khiến ba hành khách thiệt mạng.

Giáo sư Asel Sartbaeva, thành viên nhóm dẫn đầu dự án vaccine tại Đại học Bath, cho biết hiện chưa có vaccine hiệu quả chống virus Hanta, khiến nhiều cộng đồng ở Đông Nam Á, châu Phi và Nam Mỹ vẫn dễ tổn thương trước các bệnh do loài gặm nhấm mang mầm bệnh gây ra.

“Nhóm nghiên cứu của chúng tôi đã phát triển một kháng nguyên mới nhằm phòng bệnh Hantaan, thuộc nhóm virus Hanta. Đây là một loại vaccine hoàn toàn mới, đã được thử nghiệm trong phòng thí nghiệm và trên mô hình động vật, cho thấy khả năng kích hoạt miễn dịch rất tốt”, bà nói.

Mặc dù cần phải hành động thêm nhiều bước trước khi vaccine có thể được đưa vào sử dụng rộng rãi, bao gồm thử nghiệm lâm sàng và quy trình phê duyệt, song bà Sartbaeva nhấn mạnh đây là bước tiến rất đáng kỳ vọng đối với một loại vaccine mới và cần thiết.

Theo quy trình hiện hành, một vaccine muốn được cấp phép phải trải qua nhiều giai đoạn đánh giá nghiêm ngặt về độ an toàn, liều lượng và hiệu quả. Quá trình này bắt đầu bằng thử nghiệm tiền lâm sàng trong phòng thí nghiệm, trước khi chuyển sang ba giai đoạn thử nghiệm lâm sàng trên số lượng tình nguyện viên ngày càng lớn để so sánh hiệu quả giữa nhóm tiêm vaccine và nhóm đối chứng.

Tiến sĩ Cooper cho biết ông đã theo đuổi nghiên cứu vaccine virus Hanta hơn 30 năm qua. Nhóm của ông hiện đã hoàn tất thử nghiệm lâm sàng giai đoạn một đối với vaccine ngừa virus Andes - chủng hantavirus được cho là liên quan tới ổ dịch trên du thuyền MV Hondius.

Dù coi đây là tín hiệu tích cực, ông lưu ý việc phát triển loại vaccine này vẫn đối mặt nhiều trở ngại.

“Các ca nhiễm virus Andes ở người tương đối hiếm và phân tán về mặt địa lý, khiến việc triển khai thử nghiệm hiệu quả quy mô lớn theo mô hình giai đoạn ba truyền thống trở nên rất khó khăn. Vì vậy, để đáp ứng các tiêu chuẩn cấp phép, cần những cách tiếp cận linh hoạt và sáng tạo hơn”, ông nói.

Theo ông Cooper, vaccine ADN Andes có khả năng kích thích cơ thể tạo ra các kháng thể trung hòa - yếu tố đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn virus xâm nhập tế bào. Vaccine hoạt động bằng cách “huấn luyện” hệ miễn dịch sản sinh các protein chuyên biệt có thể bám trực tiếp vào virus, từ đó chặn quá trình lây nhiễm.

Tuy nhiên, loại vaccine này cần tối thiểu ba liều tiêm, gồm một liều cơ bản và hai mũi tăng cường, thay vì chỉ một mũi hoặc phác đồ đơn giản hơn.

Nếu được phê duyệt, vaccine này nhiều khả năng sẽ ưu tiên cho người tới các khu vực lưu hành virus Hanta, những người thường xuyên hoạt động ngoài trời hoặc tiếp xúc nhiều với môi trường có loài gặm nhấm, binh sĩ và lao động trong các ngành nghề nguy cơ cao.

“Xét trên góc độ thương mại, đây là thị trường vaccine khá nhỏ và không thực sự hấp dẫn về mặt kinh doanh”, ông Cooper nhận định.

Vaccine của Đại học Bath hiện được phát triển một phần dựa trên công nghệ mRNA - nền tảng từng được sử dụng để phát triển nhanh vaccine COVID-19.

Trong đại dịch COVID-19, các vaccine mRNA đã được nghiên cứu và triển khai trên quy mô toàn cầu với tốc độ chưa từng có. Tuy nhiên, virus Hanta hiếm gặp hơn nhiều và WHO cho rằng virus này khó gây ra một đại dịch diện rộng, đồng nghĩa tiến trình phát triển và phổ cập vaccine có thể sẽ chậm hơn đáng kể.

Sáng ngày 8/5, giới chức y tế xác nhận thêm một công dân Anh được chẩn đoán nghi nhiễm virus liên quan tới ổ dịch trên du thuyền MV Hondius. Bệnh nhân hiện vẫn ở đảo Tristan da Cunha, vùng lãnh thổ biệt lập thuộc Nam Đại Tây Dương, trong khi hai công dân Anh khác đang điều trị tại bệnh viện ở Hà Lan và Nam Phi.

Phát biểu tại cuộc họp báo ở Geneva ngày 7/5, Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus cho biết 5 trong số 8 ca nghi nhiễm virus Hanta liên quan tới du thuyền MV Hondius đã được xác nhận.

Ông cho biết WHO cũng đã nhận được báo cáo về các trường hợp nghi nhiễm khác và không loại trừ khả năng số ca mắc sẽ tiếp tục tăng do thời gian ủ bệnh của virus khá dài.

“Với thời gian ủ bệnh của virus Andes có thể kéo dài tới 6 tuần, nhiều khả năng sẽ còn thêm các ca bệnh được ghi nhận trong thời gian tới”, ông nói.