Khi phẫu thuật đục thủy tinh thể không đem lại ánh sáng
Trong thực hành khám chữa bệnh về mắt, hành trình đi tìm lại ánh sáng cho người cao tuổi không phải lúc nào cũng đi theo một kịch bản thuận lợi. Câu chuyện của cụ bà N.T.H. (76 tuổi, dân tộc Kinh) đến thăm khám tại Bệnh viện Mắt Bình Tâm là một ví dụ điển hình cho những khó khăn trong chẩn đoán mà các bác sĩ rất dễ gặp phải.
Bệnh nhân tìm đến viện trong tình trạng mắt phải nhìn mờ kéo dài nhiều năm. Trước đó, với hy vọng cải thiện thị lực, cụ đã trải qua cuộc phẫu thuật thay thủy tinh thể. Tuy nhiên, nỗi thất vọng đè nặng khi kết quả sau mổ hoàn toàn không như kỳ vọng: thị lực mắt phải trước và sau can thiệp đều giậm chân tại chỗ ở mức rất thấp (chỉ đạt 1/10).
Khi tiến hành thăm khám chuyên sâu, các bác sĩ tại Bệnh viện Mắt Bình Tâm ghi nhận phản xạ vùng trung tâm điểm vàng kém hẳn, xuất hiện một vùng gồ nhẹ ranh giới mờ, màu sắc tối hơn vùng võng mạc xung quanh. Điều đáng nói là trên ảnh chụp màu đáy mắt hoàn toàn không có bất kỳ dấu vết nào của tình trạng xuất huyết, đọng chất tiết cứng hay tổn thương dạng đĩa, những dấu hiệu vốn được coi là điển hình để nghĩ đến tổn thương mạch máu võng mạc.
Sự kết hợp giữa chụp cắt lớp vi tính và chụp ảnh màu đáy mắt đã đủ mang lại độ chính xác rất cao (lên tới 95%) trong việc định hướng chẩn đoán tại Bệnh viện Mắt Bình Tâm . (Ảnh: BVCC).
Chỉ đến khi sử dụng phương pháp chụp cắt lớp vi tính võng mạc, bức tranh bệnh lý mới thực sự hé lộ. Bản đồ độ dày cho thấy vùng trung tâm điểm vàng bị sưng phù đột biến (dày tới 625–641 micromet), tạo nên một vùng sưng đỏ khu trú biệt lập hoàn toàn với vùng võng mạc lành lân cận. Trên hình ảnh cắt lớp qua hố trung tâm, hiện tượng bong lớp biểu mô sắc tố xuất hiện rõ nét cùng dấu hiệu hai lớp tách biệt và sự tích tụ của dịch nằm bên dưới võng mạc.
Sự kết hợp giữa yếu tố tuổi tác, hình ảnh bong biểu mô sắc tố khu trú, tình trạng đọng dịch dưới võng mạc và đặc biệt là sự đứng yên của thị lực trước lẫn sau mổ thể thủy tinh đã dẫn các bác sĩ Bệnh viện Mắt Bình Tâm đi đến kết luận chẩn đoán: Bệnh nhân mắc Thoái hóa điểm vàng tuổi già thể ướt giai đoạn sớm (mạch máu mới chưa gây rò rỉ mạnh).
Báo cáo ca bệnh này mở ra một góc nhìn chuyên sâu về dạng tổn thương mạch máu ẩn mình, một thực thể lâm sàng còn ít được nhận biết rộng rãi trong cộng đồng y khoa. Về bản chất, đây là sự tồn tại của các mạch máu mới bất thường sinh ra ở màng mạch, nằm yên lặng bên dưới lớp biểu mô sắc tố võng mạc. Điểm đặc trưng là không hề gây rò rỉ dịch hay xuất huyết trong ít nhất 6 tháng, khiến người bệnh hầu như không nhận ra sự sụt giảm thị lực đột ngột.
Thách thức lớn nhất trên lâm sàng là làm sao phân biệt được thể bệnh này với hội chứng phù điểm vàng dạng nang sau mổ thủy tinh thể. Điểm mấu chốt nằm ở chỗ: với hội chứng phù điểm vàng sau mổ, thị lực bệnh nhân thường sáng rõ lên ngay sau mổ rồi mới giảm dần; đồng thời gây phù lan tỏa đều hai bên. Trong khi đó, với thoái hóa điểm vàng thể ướt giai đoạn sớm, thị lực không thể nhích lên dù chỉ một dòng và tạo ra vùng phù khu trú, ranh giới thay đổi đột ngột kèm tổn thương bong biểu mô sắc tố đỉnh nhọn rất đặc trưng.
Giới y khoa gần đây ghi nhận: khi mạng lưới mạch máu mới chưa hoạt động, nó có thể đang đóng vai trò như một hệ thống cấp tưới phụ giúp cung cấp oxy cho các lớp võng mạc phía ngoài, vô tình ngăn ngừa tiến trình teo võng mạc diện rộng. Tuy nhiên, ranh giới giữa "ngủ yên" và "bùng phát" rất mong manh. Ngay khi các phương tiện chẩn đoán hình ảnh ghi nhận sự xuất hiện của dịch đọng dưới võng mạc (như trường hợp cụ bà 76 tuổi kể trên), đó chính là tiếng chuông báo động cho thấy mạch máu đã bắt đầu rò rỉ và chuyển sang giai đoạn hoạt động.
Khuyến cáo từ chuyên gia và giải pháp bảo vệ thị lực
Từ thực tế ca bệnh, TS DD, ThS, BS.Nguyễn Hữu Dũng, Giám đốc Bệnh viện Mắt Bình Tâm chia sẻ một số kinh nghiệm lâm sàng quan trọng cùng các đồng nghiệp. (Ảnh: BVCC).
Khi mạch máu bất thường đã phát tín hiệu hoạt động, việc can thiệp bằng liệu pháp tiêm thuốc ức chế tăng sinh mạch máu vào trong mắt trở thành chỉ định bắt buộc. Để tối ưu hóa liệu trình và giảm bớt gánh nặng đi lại cho bệnh nhân cao tuổi, phác đồ "Điều trị và Gia hạn khoảng cách" được khuyến cáo ứng dụng rộng rãi, hướng tới việc kéo dài khoảng cách giữa các lần tiêm lên đến 12–16 tuần khi tình trạng ổn định. Trong các trường hợp bệnh nhân kém đáp ứng với thuốc tiêm hoặc nghi ngờ có kèm dạng tổn thương mạch máu phình hình túi, việc kết hợp thêm liệu pháp quang động (dùng tia laser kích hoạt thuốc màu) sẽ là bước đi bổ trợ hiệu quả.
Từ ca bệnh thực tế này, TS DD, ThS, BS.Nguyễn Hữu Dũng, Giám đốc Bệnh viện Mắt Bình Tâm chia sẻ một số kinh nghiệm lâm sàng quan trọng cùng các đồng nghiệp:
Luôn giữ sự cảnh giác cao độ: Trước những trường hợp người bệnh lớn tuổi bị sưng phù điểm vàng hoặc giảm thị lực kéo dài không cải thiện sau phẫu thuật thể thủy tinh, đừng vội quy kết cho phản ứng viêm sau mổ khi chưa đánh giá kỹ cấu trúc sâu của võng mạc.
Tận dụng tối đa phương pháp chụp cắt lớp vi tính võng mạc: Một bản đồ độ dày võng mạc thể hiện vùng sưng dày khu trú đột ngột đi kèm tổn thương bong biểu mô sắc tố đỉnh nhọn và dấu hiệu hai lớp tách biệt chính là chìa khóa quan trọng giúp phân biệt căn bệnh này với tình trạng phù điểm vàng thông thường.
Không lạm dụng các kỹ thuật chẩn đoán xâm lấn không cần thiết: Sự kết hợp giữa chụp cắt lớp vi tính và chụp ảnh màu đáy mắt đã đủ mang lại độ chính xác rất cao (lên tới 95%) trong việc định hướng chẩn đoán, trước khi cần đến các phương tiện ghi hình mạch máu chuyên sâu hơn.
Tôn trọng diễn tiến tự nhiên của tổn thương: Bác sĩ chỉ kích hoạt phác đồ tiêm thuốc ức chế mạch máu khi đã có bằng chứng rõ ràng về sự rò rỉ dịch nhằm bảo tồn thị lực còn lại; tuyệt đối không can thiệp vào các mạng mạch đang yên lặng, bởi đôi khi, sự yên lặng đó lại chính là lá chắn tự nhiên bảo vệ võng mạc của người bệnh.
TS DD, ThS, BS.Nguyễn Hữu Dũng, Giám đốc Bệnh viện Mắt Bình Tâm