Teo cơ bàn tay ở người trẻ thường khiến nhiều người nghĩ đến chấn thương hoặc các bệnh lý cơ xương khớp. Tuy nhiên, đây cũng có thể là dấu hiệu của bệnh Hirayama - một bệnh lý thần kinh hiếm gặp, tiến triển âm thầm nhưng có thể ảnh hưởng đáng kể đến chức năng vận động nếu không được phát hiện và điều trị sớm.
Phát hiện bệnh từ biểu hiện teo cơ bàn tay
Một nam thanh niên 17 tuổi bị yếu và teo cơ bàn tay kéo dài hơn một năm được chẩn đoán mắc bệnh Hirayama - bệnh lý thần kinh hiếm gặp ở người trẻ.
Người bệnh giảm dần sức cầm nắm, gặp khó khăn khi thực hiện những thao tác đơn giản như cài cúc áo nhưng không có tiền sử chấn thương, không đau cột sống cổ hay tê bì tay.
Qua thăm khám, các bác sĩ Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 ghi nhận tình trạng teo rõ cơ gian cốt và cơ mô út bàn tay trái, kèm theo teo cẳng tay, ưu thế phía trụ. Dù người bệnh không nhận thấy bất thường ở tay phải, bác sĩ vẫn phát hiện tình trạng teo nhẹ cơ gian cốt mu tay, gợi ý tổn thương không chỉ khu trú ở bên có triệu chứng.
Kết quả điện cơ (EMG) cho thấy tổn thương kiểu trước hạch, chủ yếu tại các đoạn tủy cổ C8-T1 ở cả hai bên, trong đó bên trái nặng hơn. Đáng chú ý, điện cơ còn phát hiện tổn thương dưới lâm sàng ở tay phải dù người bệnh chưa có biểu hiện rõ ràng.
Khi chụp cộng hưởng từ (MRI) cột sống cổ ở tư thế gập, các bác sĩ ghi nhận màng cứng phía sau di chuyển ra trước, chèn ép tủy cổ đoạn thấp - dấu hiệu điển hình giúp xác định bệnh Hirayama.
Nguyên nhân gây bệnh Hirayama
Bệnh Hirayama, còn gọi là teo cơ tủy sống thiếu niên, được học giả người Nhật Bản Keizo Hirayama và cộng sự mô tả lần đầu vào năm 1959. Đây là một bệnh lý thần kinh vận động hiếm gặp, chủ yếu xuất hiện ở nam giới trong độ tuổi từ 15 - 25.
Bệnh đặc trưng bởi tình trạng yếu và teo các cơ cẳng tay, bàn tay do tổn thương các tế bào thần kinh vận động ở đoạn tủy cổ thấp, tương ứng với các rễ thần kinh C7, C8 và T1.
Trong phần lớn trường hợp, tổn thương xảy ra ở một bên tay nhưng cũng có thể xuất hiện ở cả hai bên với mức độ không đối xứng. Đến nay, nguyên nhân chính xác gây bệnh Hirayama vẫn chưa được xác định hoàn toàn.
Các chuyên gia cho rằng bệnh có liên quan đến sự phát triển không đồng đều giữa cột sống cổ và màng cứng trong giai đoạn dậy thì. Khi người bệnh cúi hoặc gập cổ nhiều lần, màng cứng phía sau có thể di chuyển ra trước, gây chèn ép tủy sống đoạn cổ thấp.
Tình trạng chèn ép kéo dài làm giảm tưới máu tủy sống, đặc biệt tại các sừng trước - nơi chứa các tế bào thần kinh vận động. Theo thời gian, các tế bào này bị tổn thương, dẫn đến teo cơ ở bàn tay và cẳng tay. Đây cũng là lý do bệnh thường khởi phát ở lứa tuổi thanh thiếu niên - giai đoạn cơ thể phát triển nhanh.
Teo cơ bàn tay ở người trẻ cũng có thể là dấu hiệu của bệnh Hirayama. Ảnh BVCC.
Biểu hiện sớm của bệnh Hirayama
Điểm đáng lưu ý là bệnh tiến triển âm thầm, không gây đau nên rất dễ bị bỏ qua. Người bệnh thường xuất hiện các triệu chứng như:
- Giảm dần sức cầm nắm của bàn tay.
- Khó thực hiện các động tác tinh tế như cài cúc áo, viết, cầm đũa hoặc mở nắp chai.
- Yếu cơ cẳng tay và bàn tay tăng dần theo thời gian.
- Teo cơ vùng mô út, cơ gian cốt bàn tay hoặc cẳng tay.
- Triệu chứng thường xuất hiện ở một bên tay, sau đó có thể ảnh hưởng nhẹ sang bên còn lại.
Khác với nhiều bệnh lý thần kinh khác, người mắc bệnh Hirayama hầu như không có rối loạn cảm giác, không đau cổ, không tê bì tay và không có tiền sử chấn thương.
Chính vì vậy, nhiều người chủ quan hoặc nhầm lẫn các triệu chứng với tình trạng mỏi cơ thông thường.
Điều trị bệnh Hirayama như thế nào?
Hiện nay, chưa có thuốc điều trị đặc hiệu đối với bệnh Hirayama. Nguyên tắc điều trị chủ yếu là hạn chế tổn thương tiến triển và bảo tồn chức năng vận động. Các phương pháp thường được áp dụng gồm:
- Hạn chế các động tác gập cổ quá mức.
- Đeo nẹp cổ trong giai đoạn bệnh còn tiến triển nhằm giảm tình trạng chèn ép tủy sống.
- Phục hồi chức năng và tập luyện theo hướng dẫn của bác sĩ để duy trì sức cơ và khả năng vận động.
Đối với những trường hợp bệnh tiến triển nhanh hoặc điều trị bảo tồn không mang lại hiệu quả, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật nhằm giảm chèn ép tủy cổ.
Thông thường, bệnh tiến triển trong khoảng 3 - 5 năm, sau đó có xu hướng ổn định. Tuy nhiên, phần cơ đã bị teo thường rất khó phục hồi hoàn toàn. Vì vậy, việc phát hiện sớm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Mặc dù là bệnh hiếm gặp, Hirayama không nên bị bỏ qua. Chủ động nhận biết các dấu hiệu bất thường ở bàn tay và cẳng tay sẽ giúp người bệnh được chẩn đoán sớm, can thiệp kịp thời và cải thiện chất lượng cuộc sống.
Nam giới trong độ tuổi từ 15 - 25 nếu xuất hiện các biểu hiện như yếu bàn tay, giảm sức cầm nắm, teo cơ cẳng tay hoặc bàn tay tiến triển dần mà không kèm đau hay rối loạn cảm giác cần đến cơ sở y tế chuyên khoa thần kinh để được thăm khám.
Việc kết hợp khám lâm sàng, điện cơ và chụp MRI cột sống cổ ở tư thế gập có thể giúp phát hiện sớm bệnh Hirayama, từ đó xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp, hạn chế tổn thương thần kinh và bảo tồn chức năng vận động lâu dài.
