Thời gian gần đây, Nga đã sử dụng tên lửa siêu thanh Zircon với tần suất ngày càng cao trong các đợt tập kích quy mô lớn nhằm vào Ukraine. Chỉ riêng ngày 2/6, lực lượng Nga đã phóng 8 tên lửa Zircon, trong khi đợt tấn công rạng sáng 15/6 ghi nhận thêm 6 quả được sử dụng.
Những mảnh vỡ còn sót lại của một tên lửa 3M22 Zircon bị bắn rơi vào năm 2024. (Nguồn: DE)
Điều khiến nhiều người chú ý là âm thanh do Zircon tạo ra thường lớn hơn đáng kể so với nhiều loại tên lửa khác trong kho vũ khí Nga. Ngay cả khi đang trú ẩn trong hầm, người dân tại Kiev vẫn có thể nghe thấy hai tiếng nổ rất rõ mỗi khi loại tên lửa này xuất hiện.
Theo các dữ liệu hiện có, đầu đạn của Zircon chỉ nặng khoảng 90 kg, một số nguồn khác cho rằng con số này vào khoảng 120 kg. Trong đó, lượng thuốc nổ thực tế chỉ khoảng 50 kg.
Nếu so sánh, đầu đạn của Zircon nhỏ hơn từ 4 đến 5 lần so với đầu đạn trên tên lửa đạn đạo Iskander-M 9M723, tên lửa hành trình Kh-101 hay Kalibr. Kích thước đầu đạn của nó thậm chí chỉ tương đương đầu đạn kép trên máy bay không người lái (UAV) cảm tử Shahed, vốn cũng có khối lượng khoảng 90 kg.
Điều này đặt ra câu hỏi: Vì sao một đầu đạn tương đối nhỏ lại tạo ra tiếng nổ mạnh đến vậy?
Các chuyên gia cho rằng nguyên nhân không chỉ nằm ở lượng thuốc nổ mang theo. Khi lao xuống mục tiêu với tốc độ siêu vượt âm, Zircon tích lũy một động năng cực lớn. Năng lượng va chạm này góp phần làm tăng đáng kể sức công phá khi tên lửa đâm vào mục tiêu.
Ngoài ra, Zircon sử dụng động cơ phản lực dòng thẳng siêu thanh (scramjet) với nhiên liệu lỏng. Khi tên lửa bị phá hủy hoặc va chạm, phần nhiên liệu còn sót lại cũng có thể phát nổ, làm gia tăng mức độ thiệt hại.
Tuy nhiên, những yếu tố trên vẫn chưa hoàn toàn lý giải được vì sao âm thanh của Zircon lại đặc biệt lớn so với các loại tên lửa khác.
Điểm khác biệt nằm ở tốc độ bay siêu thanh của tên lửa trong giai đoạn cuối. Khi một vật thể di chuyển nhanh hơn tốc độ âm thanh, phía sau nó sẽ hình thành cái gọi là "hình nón Mach", một dạng sóng xung kích do sóng âm không kịp lan truyền ra phía trước vật thể.
Hiện tượng này tương tự tiếng nổ siêu thanh thường xuất hiện khi máy bay chiến đấu hoặc tên lửa bay vượt tốc độ âm thanh. Các tên lửa như Kh-47M2 Kinzhal cũng tạo ra hiệu ứng tương tự.
Vì vậy, một trong hai tiếng nổ mà người dân thường nghe thấy thực chất không phải là vụ nổ của đầu đạn, mà là tiếng nổ siêu thanh do sóng xung kích tạo ra khi Zircon lao tới mục tiêu ở tốc độ cực cao.
Tiếng nổ còn lại xuất phát từ vụ nổ của đầu đạn hoặc từ quá trình tên lửa bị phá hủy sau khi bị hệ thống phòng không Patriot đánh chặn. Trong một số trường hợp, người quan sát còn có thể nghe thấy thêm các tiếng nổ riêng lẻ khác. Đó có thể là âm thanh phát sinh khi tên lửa đánh chặn của Patriot được phóng lên và tăng tốc tới vận tốc siêu thanh, tạo ra một "hình nón Mach" thứ hai trên bầu trời.
Theo dữ liệu của Tổng cục Tình báo Quốc phòng Ukraine (GUR), Nga hiện chỉ sản xuất khoảng 3 tên lửa Zircon mỗi tháng. Tính đến tháng 5, kho dự trữ của nước này được cho là vẫn còn khoảng 230 quả.
