Tehran kiên quyết từ chối mọi cuộc đàm phán liên quan đến chương trình tên lửa, coi đây là "vấn đề quốc phòng không thể thương lượng". Tuy nhiên, chuỗi hành động quân sự của Iran trong gần một thập kỷ qua lại cho thấy một thực tế hoàn toàn khác: tên lửa đạn đạo không chỉ là công cụ phòng thủ, mà đã trở thành vũ khí tấn công chủ lực trong chiến lược quân sự của nước này.
Tên lửa đạn đạo tầm xa Qadr được phóng lên tại dãy núi Alborz ở miền bắc Iran, ngày 9/3/2016. (Nguồn: Getty Images)
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi mới đây tiếp tục nhấn mạnh lập trường cứng rắn của Tehran khi trả lời phỏng vấn tờ Al Jazeera, khẳng định tên lửa "không bao giờ có thể đem ra thương lượng". Tuyên bố này được đưa ra chỉ một ngày sau vòng đàm phán đầu tiên giữa Mỹ và Iran tại Oman về chương trình hạt nhân, trong đó Washington muốn mở rộng nội dung sang cả tên lửa và vai trò của Iran đối với các lực lượng dân quân ủy nhiệm ở Trung Đông. Tehran thì kiên quyết giữ nguyên lập trường: chỉ thảo luận hạt nhân, không động tới tên lửa.
Đáng chú ý, ngay trước thời điểm đàm phán, truyền hình nhà nước Iran công bố việc triển khai tên lửa đạn đạo tầm xa Khorramshahr-4 – một trong những mẫu hiện đại nhất, tại các "thành phố tên lửa" ngầm do Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) kiểm soát. Động thái mang tính phô trương này được xem như một thông điệp răn đe rõ ràng gửi tới Mỹ và các đối thủ trong khu vực.
Những ưu tiên quân sự của Iran cũng bộc lộ rõ qua ảnh vệ tinh do New York Times phân tích. Theo đó, Tehran đang khẩn trương sửa chữa các cơ sở tên lửa bị Israel tấn công trong cuộc chiến 12 ngày vào tháng 6/2025, trong khi tiến độ khôi phục các địa điểm hạt nhân bị Mỹ đánh phá trong Chiến dịch Midnight Hammer lại chậm hơn nhiều. Sự chênh lệch này cho thấy tên lửa đạn đạo, chứ không phải hạt nhân, mới là trụ cột quân sự trước mắt của Iran.
Chính giới chức Iran cũng không phủ nhận vai trò trung tâm của tên lửa. Ông Araghchi thừa nhận rằng nếu Mỹ tấn công, Iran sẽ không thể đáp trả trực tiếp vào lãnh thổ Mỹ, nhưng sẽ nhắm thẳng vào các căn cứ quân sự của Washington tại Trung Đông. Đây là lời xác nhận rõ ràng rằng tên lửa đạn đạo là công cụ phản công chủ yếu mà Tehran lựa chọn.
Mối lo ngại không chỉ dừng lại ở Trung Đông. Ngoại trưởng Israel Gideon Sa'ar cảnh báo rằng tên lửa Iran hiện đã có tầm bắn đủ để vươn tới châu Âu. Kể từ tháng 4/2024, Israel đã ba lần hứng chịu các đợt tấn công trực diện bằng tên lửa đạn đạo từ Iran, đánh dấu bước leo thang chưa từng có trong lịch sử đối đầu giữa hai nước.
Điều đáng nói là thỏa thuận hạt nhân JCPOA năm 2015 lại không đặt ra bất kỳ hạn chế đáng kể nào đối với chương trình tên lửa của Iran. Các chuyên gia cảnh báo, việc bỏ qua yếu tố này đã và đang tạo ra những rủi ro nghiêm trọng cho an ninh khu vực, đồng thời làm suy yếu nỗ lực ngăn chặn phổ biến vũ khí nguy hiểm ở Trung Đông và xa hơn nữa.
Việc Tehran không muốn đàm phán về tên lửa vì thế là điều dễ hiểu. Nhưng những tuyên bố rằng kho vũ khí này chỉ nhằm mục đích phòng thủ hay răn đe ngày càng mâu thuẫn với chính hành động của Iran. Trên thực tế, hiếm có quốc gia nào lại phụ thuộc vào tên lửa đạn đạo nhiều đến vậy và sẵn sàng sử dụng chúng cho cả những mục tiêu không mang tính sống còn.
