1. Vì sao người bệnh đái tháo đường dễ tổn thương thần kinh?
Biến chứng thần kinh do đái tháo đường thường xuất hiện sau một thời gian đường huyết tăng cao kéo dài. Lượng đường trong máu không được kiểm soát tốt có thể gây tổn thương các dây thần kinh và những mạch máu nhỏ có nhiệm vụ nuôi dưỡng thần kinh.
Theo thời gian, quá trình này làm suy giảm khả năng dẫn truyền tín hiệu thần kinh, gây ra các biểu hiện như tê bì, châm chích, đau rát hoặc giảm cảm giác. Tổn thương thường gặp ở các dây thần kinh ngoại biên, đặc biệt tại bàn chân và cẳng chân, sau đó có thể ảnh hưởng đến bàn tay.
Ngoài thần kinh ngoại biên, bệnh đái tháo đường cũng có thể gây tổn thương hệ thần kinh tự chủ - hệ thống tham gia điều hòa huyết áp, tiêu hóa, bài tiết mồ hôi, nhịp tim và một số chức năng khác của cơ thể.
Điều đáng lưu ý là biến chứng thần kinh thường tiến triển từ từ. Ban đầu, người bệnh có thể chỉ cảm thấy hơi tê, châm chích hoặc nóng rát bàn chân, đặc biệt vào ban đêm. Khi cảm giác đau, nóng, lạnh giảm rõ rệt, người bệnh có thể bị bỏng, trầy xước, phồng rộp hoặc loét chân mà không nhận biết kịp thời.
2. Những dấu hiệu người bệnh cần chú ý
- Tê bì, châm chích, bỏng rát: Người bệnh có cảm giác như kim châm, kiến bò, nóng rát hoặc tê ở bàn chân, bàn tay. Các triệu chứng có thể rõ hơn vào ban đêm và ảnh hưởng đến giấc ngủ.
- Giảm hoặc mất cảm giác: Người bệnh khó nhận biết nóng, lạnh, đau hoặc áp lực tác động lên bàn chân. Đây là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ bỏ sót các vết thương.
- Đau hoặc chuột rút ở bàn chân, cẳng chân: Cơn đau có thể âm ỉ, đau nhói, bỏng rát hoặc xuất hiện từng đợt, ảnh hưởng đến sinh hoạt và chất lượng giấc ngủ.
- Biểu hiện rối loạn thần kinh tự chủ: Một số người bệnh có thể gặp đầy bụng, khó tiêu, táo bón, tiêu chảy, vã mồ hôi bất thường, chóng mặt khi đứng lên hoặc tụt huyết áp tư thế. Những biểu hiện này có nhiều nguyên nhân khác nhau, vì vậy cần được bác sĩ đánh giá thay vì tự quy kết là do biến chứng thần kinh đái tháo đường.
3. Vì sao người bệnh tiểu đường cần kiểm tra bàn chân mỗi ngày?
Ở người bệnh đái tháo đường, giảm cảm giác bàn chân khiến những tổn thương nhỏ như vết xước, phồng rộp, chai chân hoặc vết loét dễ bị bỏ sót. Nếu đồng thời có tuần hoàn máu kém, vết thương có thể lâu lành và tăng nguy cơ nhiễm trùng.
Việc chăm sóc bàn chân đúng cách góp phần bảo vệ bàn chân, hạn chế nguy cơ loét, nhiễm trùng. Ảnh M.H
Do đó, người bệnh nên dành vài phút mỗi ngày để kiểm tra lòng bàn chân, gót chân, kẽ ngón và vùng quanh móng. Có thể sử dụng gương nếu khó quan sát hoặc nhờ người thân hỗ trợ.
Cần đi khám sớm nếu bàn chân xuất hiện vết thương không lành, vùng da đỏ, nóng, sưng, đau; chảy dịch, đổi màu da, vết loét hoặc bàn chân sưng nóng bất thường. Người bệnh không nên tự cắt vết chai chân, đắp thuốc lá, tự dùng kháng sinh hoặc xử trí vết thương sâu tại nhà.
4. Làm gì để giảm nguy cơ biến chứng?
- Kiểm soát đường huyết: Người bệnh cần sử dụng thuốc đúng chỉ định, theo dõi đường huyết và tái khám định kỳ. Đồng thời, cần kiểm soát huyết áp, mỡ máu, duy trì cân nặng hợp lý và bỏ thuốc lá để giảm nguy cơ tổn thương mạch máu.
- Chăm sóc bàn chân hằng ngày: Rửa chân bằng nước ấm, sau đó lau khô kỹ, đặc biệt ở vùng kẽ ngón. Có thể sử dụng kem dưỡng ẩm khi da khô, nhưng tránh bôi vào kẽ ngón chân để hạn chế tình trạng ẩm ướt và nguy cơ nhiễm nấm.
- Chọn giày dép phù hợp: Nên mang giày mềm, vừa chân, không bó chặt các ngón. Trước khi mang giày, cần kiểm tra bên trong để loại bỏ sỏi nhỏ, dị vật hoặc những phần cứng có thể gây tổn thương. Người bệnh giảm cảm giác ở bàn chân không nên đi chân trần, kể cả trong nhà.
- Khám bàn chân định kỳ: Người bệnh đái tháo đường nên được kiểm tra bàn chân và đánh giá nguy cơ biến chứng thần kinh ít nhất mỗi năm một lần, hoặc thường xuyên hơn nếu đã có tê bì, mất cảm giác, biến dạng bàn chân, chai chân, tiền sử loét chân, bệnh thận, bệnh mạch máu ngoại biên hoặc từng phải đoạn chi.
Tóm lại: Biến chứng thần kinh do đái tháo đường có thể diễn tiến âm thầm nhưng gây nhiều hệ lụy nếu không được phát hiện sớm. Việc kiểm soát đường huyết, chăm sóc bàn chân đúng cách và khám định kỳ có vai trò quan trọng trong phòng ngừa tổn thương.
Khi xuất hiện tê bì, châm chích, bỏng rát, đau nhói, giảm cảm giác hoặc bất kỳ vết thương nào ở bàn chân, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được đánh giá nguyên nhân và hướng dẫn xử trí phù hợp.
Phát hiện sớm biến chứng thần kinh không chỉ giúp kiểm soát triệu chứng mà còn góp phần bảo vệ bàn chân, hạn chế nguy cơ loét, nhiễm trùng và các biến chứng nghiêm trọng ở người bệnh đái tháo đường.
