Indonesia đã tiếp nhận chiếc ITS Giuseppe Garibaldi (C551), cựu soái hạm của Hải quân Italia. Con tàu được đặt theo tên Giuseppe Garibaldi, nhân vật nổi tiếng của thế kỷ 19 và là một trong những người đóng vai trò quan trọng trong quá trình thống nhất Italia.
Tàu sân bay ITS Giuseppe Garibaldi (C551) rời cảng Portsmouth, Anh, để tham gia cuộc tập trận hải quân NATO vào tháng 2/2024. (Ảnh: Shutterstock)
Trong buổi lễ chính thức diễn ra hôm 24/9, Hải quân Italia hạ lá cờ ba màu xanh, trắng, đỏ trên tàu, sau đó Indonesia kéo quốc kỳ đỏ trắng lên. Chiến hạm được đưa vào biên chế Hải quân Indonesia với tên mới KRI Sriwijaya (100).
Tên gọi này gợi nhắc đến Sriwijaya, vương quốc hàng hải từng phát triển mạnh tại quần đảo Indonesia và trở thành một trong những quốc gia có ảnh hưởng lớn ở Đông Nam Á từ khoảng thế kỷ 7 đến thế kỷ 13.
Người phát ngôn Hải quân Indonesia Tunggul cho biết, con tàu từng phục vụ Hải quân Italia nay mang tên KRI Sriwijaya và treo quốc kỳ Indonesia như biểu tượng cho chủ quyền cũng như nhiệm vụ phục vụ đất nước.
Tàu sân bay 41 năm tuổi vẫn còn khả năng hoạt động
Giuseppe Garibaldi được Hải quân Italia đưa vào biên chế năm 1985. Con tàu có chiều dài 180,2 m, rộng 33,4 m và lượng giãn nước khoảng 14.150 tấn.
Hệ thống động lực của tàu sử dụng cấu hình COGAG, kết hợp 4 động cơ turbine khí FiatAvio LM2500 với tổng công suất khoảng 81.000 mã lực, truyền động cho 2 trục. Nhờ đó, tàu có thể đạt tốc độ tối đa khoảng 55 km/giờ. Tầm hoạt động được công bố khoảng 7.000 hải lý.
Trong thiết kế ban đầu, nhà chứa máy bay và khu vực boong có thể phục vụ tối đa khoảng 18 máy bay. Tàu cũng được trang bị các hệ thống phòng không sử dụng tên lửa Sea Sparrow/Aspide, 3 ống phóng ngư lôi cùng hệ thống pháo phòng không tầm gần Oto Melara 40 mm DARDO.
Giuseppe Garibaldi đã phục vụ Hải quân Italia gần 4 thập niên trước khi được cho ngừng hoạt động vào năm 2024. Rome sau đó chuyển giao chiến hạm cho Jakarta trong khuôn khổ mối quan hệ hợp tác rộng lớn hơn giữa 2 nước.
Con tàu mất khoảng 25 ngày để di chuyển từ Italy đến Indonesia. Hành trình đưa chiến hạm đi qua kênh đào Suez, iển Đỏ, sau đó vượt Ấn Độ Dương trước khi đến quốc gia Đông Nam Á.
Với tên gọi mới KRI Sriwijaya, tàu sẽ không vận hành các máy bay chiến đấu cánh cố định. Indonesia hiện chưa sở hữu loại máy bay cánh cố định đủ khả năng hoạt động trên boong tàu, vì vậy lực lượng hàng không trên tàu dự kiến chủ yếu gồm khoảng 10-18 trực thăng.
Điều này cũng khiến vai trò của Sriwijaya khác đáng kể so với một tàu sân bay chuyên triển khai tiêm kích. Hải quân Indonesia dự kiến sử dụng con tàu như một trung tâm chỉ huy và nền tảng hỗ trợ cơ động, có khả năng triển khai trực thăng và máy bay không người lái trong các hoạt động trên vùng biển rộng lớn của quần đảo Indonesia.
Con tàu vẫn có thể được sử dụng cho một số nhiệm vụ quân sự, nhưng Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto cho biết một trong những vai trò chính của Sriwijaya sẽ là hỗ trợ ứng phó với các vụ cháy rừng và cháy đất than bùn, vấn đề thường xuyên gây khó khăn cho Indonesia và nhiều nước Đông Nam Á.
Indonesia trở thành quốc gia thứ hai ở Đông Nam Á sở hữu tàu sân bay
Với việc đưa Sriwijaya vào biên chế, Indonesia trở thành quốc gia thứ hai ở Đông Nam Á vận hành một tàu sân bay, sau Thái Lan.
Hải quân Hoàng gia Thái Lan đưa HTMS Chakri Naruebet vào hoạt động từ năm 1997. Khác với Sriwijaya, Chakri Naruebet là tàu được Thái Lan đặt mua và đóng mới tại Tây Ban Nha.
Do Sriwijaya không sử dụng máy bay chiến đấu cánh cố định, thủy thủ đoàn của tàu cũng sẽ nhỏ hơn so với thời kỳ còn phục vụ trong Hải quân Italia. Khoảng 100 trong tổng số khoảng 400 quân nhân dự kiến được biên chế cho tàu đã bắt đầu chương trình huấn luyện ban đầu.
Việc tiếp nhận Sriwijaya vì thế không đồng nghĩa Indonesia ngay lập tức sở hữu một tàu sân bay theo nghĩa truyền thống. Thay vào đó, Jakarta có thêm một nền tảng hàng hải cỡ lớn có thể đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ, từ chỉ huy, vận tải và cứu trợ đến triển khai trực thăng và UAV.
Món quà miễn phí nhưng không hề rẻ
Italia chuyển giao Giuseppe Garibaldi cho Indonesia mà không thu phí mua tàu. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa Jakarta có thể đưa một chiến hạm hơn 40 năm tuổi vào hoạt động mà không phải bỏ ra khoản tiền đáng kể.
Với Italy, việc chuyển giao cũng giúp nước này tránh được một phần chi phí tháo dỡ và xử lý một chiến hạm đã hết vai trò trong hạm đội. Với Indonesia, con tàu mang lại cơ hội sở hữu một nền tảng mà nước này khó có khả năng tự đóng mới trong thời gian ngắn.
Thách thức nằm ở quá trình cải tạo và đưa tàu về tiêu chuẩn vận hành của Indonesia. Chi phí cho việc tân trang, sửa chữa và trang bị lại Sriwijaya được ước tính có thể lên tới khoảng 900 triệu USD, cao hơn đáng kể so với ngân sách ban đầu.
Bộ Tài chính Indonesia từng phê duyệt khoảng 450 triệu USD cho chương trình. Sau đó, ngân sách tăng thêm khoảng 250 triệu USD để phục vụ việc mua trực thăng vận tải hạng nặng, trong khi các khoản chi khác dành cho trực thăng đa nhiệm và máy bay không người lái hải quân Bayraktar TB3 của Thổ Nhĩ Kỳ cũng được tính đến.
Chi phí này đã khiến một số ý kiến đặt câu hỏi về hiệu quả kinh tế của chương trình, đặc biệt khi tuổi thọ khai thác còn lại của Sriwijaya có thể chỉ khoảng 15-20 năm. Con tàu vốn đã được đưa vào biên chế từ năm 1985, đồng nghĩa nó hiện đã bước sang thập niên thứ năm phục vụ.
Sau khi Sriwijaya kết thúc vòng đời, Indonesia cũng sẽ phải đối mặt với chi phí tháo dỡ và tái chế một chiến hạm cỡ lớn.
Bài học từ chiếc tàu sân bay Sao Paulo của Brazil
Indonesia không phải quốc gia đầu tiên tìm cách kéo dài vòng đời của một tàu sân bay đã qua sử dụng. Trường hợp của Brazil với Sao Paulo là một ví dụ cho thấy việc tiếp nhận tàu chiến cũ có thể kéo theo những khoản chi phí và rủi ro lớn hơn dự kiến.
Sao Paulo từng là tàu sân bay lớp Clemenceau của Hải quân Pháp trước khi được Brazil mua với giá khoảng 12 triệu USD vào năm 2000. Tuy nhiên, chiến hạm này hoạt động trên biển rất ít sau khi được chuyển giao do liên tiếp gặp vấn đề kỹ thuật.
Các hệ thống trên tàu phát sinh nhiều trục trặc, trong khi một vụ cháy nghiêm trọng tại phòng máy năm 2005 càng đẩy nhanh quá trình xuống cấp. Sau hơn 1 thập niên gần như không thể khai thác hiệu quả, Sao Paulo chính thức ngừng hoạt động vào năm 2018.
Brazil từng cân nhắc biến con tàu thành bảo tàng hải quân nhưng cuối cùng quyết định bán nó cho một công ty tái chế của Thổ Nhĩ Kỳ. Kế hoạch này sau đó gặp trở ngại vì những lo ngại về môi trường và khả năng con tàu chứa các vật liệu độc hại.
Khi không còn nhiều lựa chọn để xử lý chiến hạm, Hải quân Brazil cuối cùng kéo Sao Paulo ra khu vực giữa Đại Tây Dương và đánh chìm con tàu vào tháng 2/2023.
