Ngay cả trước khi chiến sự bùng phát, Hải quân Iran vốn không phải đối thủ ngang tầm với Mỹ trên mặt biển. Tuy nhiên, họ lại sở hữu một "át chủ bài" đặc biệt nguy hiểm: ba tàu ngầm lớp Kilo, còn được NATO gọi là "hố đen" vì khả năng tàng hình cao.
Hạm đội tàu ngầm lớp Kilo. (Nguồn: CC)
Trong biên chế Iran, tàu ngầm lớp Kilo được biết đến với tên gọi lớp Tareq và được xem là những vũ khí răn đe đáng gờm nhất. Trong những tuần đầu của chiến dịch quân sự, lực lượng Mỹ đã tấn công hàng loạt mục tiêu hải quân Iran, phá hủy nhiều tàu nổi và cơ sở hạ tầng quan trọng, bao gồm cả các căn cứ gần eo biển Hormuz. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là không có bằng chứng rõ ràng cho thấy các tàu ngầm lớp Kilo bị nhắm tới hoặc bị phá hủy trong các đợt không kích này.
Hiện tại, thông tin xác nhận duy nhất là ít nhất một tàu ngầm có thể đã bị phá hủy. Hai chiếc còn lại gần như "biến mất" khỏi tầm theo dõi và chính điều đó khiến chúng trở nên nguy hiểm hơn bao giờ hết.
Nhiều khả năng, các tàu ngầm này đã được triển khai bí mật để rải thủy lôi hoặc tuần tra tại vùng biển xung quanh eo biển Hormuz, tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới. Chỉ cần một tàu ngầm hoạt động hiệu quả trong khu vực này cũng có thể gây gián đoạn nghiêm trọng cho giao thông hàng hải quốc tế.
Iran chỉ sở hữu vỏn vẹn ba tàu Kilo, nên về quy mô, chúng không thể tạo ra mối đe dọa lớn như các hạm đội tàu ngầm của những cường quốc. Nhưng bù lại, chính số lượng ít ỏi này khiến chúng trở thành tài sản cực kỳ giá trị và do đó, được bảo vệ và sử dụng rất thận trọng.
Việc Iran sở hữu các tàu ngầm này bắt nguồn từ bài học đắt giá sau chiến tranh Iran–Iraq (1980–1988), khi lực lượng tàu nổi của họ bị tổn thất nặng nề trước các đòn không kích và tên lửa. Từ đó, Tehran chuyển hướng sang chiến lược "bất đối xứng", ưu tiên các phương tiện khó bị phát hiện và có khả năng sống sót cao, trong đó tàu ngầm là lựa chọn lý tưởng.
Cơ hội đến vào cuối thập niên 1980, khi Liên Xô bắt đầu tan rã. Iran đã ký hợp đồng mua ba tàu ngầm Dự án 877EKM, phiên bản xuất khẩu của lớp Kilo và lần lượt đưa vào biên chế trong những năm 1990. Các tàu này được triển khai tại căn cứ Bandar Abbas, cho phép tiếp cận nhanh chóng cả Vịnh Ba Tư lẫn Ấn Độ Dương.
Về mặt kỹ thuật, tàu ngầm lớp Kilo là loại chạy bằng diesel-điện, có lượng giãn nước khoảng 3.000 tấn khi lặn, thủy thủ đoàn hơn 50 người và có thể hoạt động liên tục tới 45 ngày. Khi sử dụng pin thay vì động cơ diesel, chúng trở nên cực kỳ yên lặng, yếu tố giúp chúng nổi danh là "hố đen" vì rất khó bị sonar phát hiện, đặc biệt trong môi trường ven biển nhiều nhiễu động.
Dù vậy, một số ý kiến từ phía Hải quân Mỹ cho rằng lớp Kilo không "im lặng tuyệt đối" như danh tiếng, nhưng không thể phủ nhận rằng chúng vẫn là mối đe dọa đáng kể trong môi trường chiến đấu thực tế.
Các tàu này được trang bị sáu ống phóng ngư lôi 533 mm, có thể sử dụng ngư lôi hạng nặng hoặc triển khai thủy lôi, một trong những chiến thuật then chốt của Iran. Trong một khu vực hẹp và đông đúc như eo biển Hormuz, xung đột thủy lôi có thể gây ra tác động lớn dù chỉ với nguồn lực hạn chế.
