Tập thể dục thế nào có lợi cho người bệnh tim mạch?

Người mắc bệnh tim mạch thường lo ngại rằng vận động có thể khiến tim phải làm việc nhiều hơn, từ đó làm nặng thêm bệnh. Vì vậy, không ít người sau khi được chẩn đoán đau thắt ngực, suy tim, nhồi máu cơ tim hoặc rối loạn nhịp đã giảm vận động hoặc ngừng tập thể dục hoàn toàn.

Tuy nhiên, quan điểm này chưa hoàn toàn chính xác. Nhiều bằng chứng cho thấy hoạt động thể lực phù hợp giúp cải thiện sức khỏe tim mạch, nâng cao khả năng gắng sức, kiểm soát huyết áp, cholesterol máu và cân nặng. Theo Tổ chúc Y tế Thế giới (WHO), hoạt động thể chất đều đặn còn góp phần giảm nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch.

Điều quan trọng không phải là có nên tập hay không, mà là tập khi nào, mức độ tập luyện và tập như thế nào để bảo đảm an toàn cho người bệnh tim mạch.

1. Vì sao người bệnh tim mạch không nên tập quá sức?

Ở người bệnh tim mạch, chức năng bơm máu của tim có thể đã suy giảm hoặc khả năng cung cấp oxy cho cơ tim bị hạn chế. Trong các bệnh như đau thắt ngực, bệnh mạch vành, suy tim hoặc sau nhồi máu cơ tim, tim phải hoạt động trong điều kiện dự trữ chức năng thấp hơn người bình thường.

Khi tập luyện cường độ cao hoặc kéo dài, nhịp tim tăng nhanh, huyết áp dao động mạnh và nhu cầu oxy của cơ tim tăng lên. Nếu khả năng đáp ứng không đủ, người bệnh có thể xuất hiện đau ngực, khó thở, chóng mặt, mệt lả, rối loạn nhịp tim hoặc nghiêm trọng hơn là thiếu máu cơ tim cấp. Đây là lý do người bệnh tim không nên bắt đầu bằng các bài tập gắng sức, chạy đường dài hoặc tăng cường độ đột ngột, đặc biệt nếu trước đó ít vận động.

Theo WHO, người trưởng thành nói chung nên duy trì ít nhất 150 phút hoạt động thể lực mức độ vừa mỗi tuần. Tuy nhiên, với người mắc bệnh tim mạch, đây chỉ là mốc tham khảo. Cường độ cụ thể cần được cá thể hóa theo tình trạng bệnh, khả năng gắng sức và chỉ định của bác sĩ điều trị.

2. Cách tập thể dục có lợi cho người bệnh tim mạch

Tập luyện mang lại lợi ích khi người bệnh đáp ứng được ba điều kiện cơ bản: Bệnh ổn định, bài tập phù hợp và cường độ được kiểm soát. Theo đó, người bệnh tim mạch nên vận động khi tình trạng lâm sàng ổn định, không có đau ngực khi nghỉ, không khó thở tiến triển, không phù tăng nhanh, không xuất hiện rối loạn nhịp chưa kiểm soát.

Trước khi bắt đầu chương trình tập luyện, người bệnh nên được khám chuyên khoa tim mạch. Trong nhiều trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định điện tâm đồ gắng sức hoặc đánh giá khả năng gắng sức để xác định giới hạn an toàn.

Khi tập đúng mức, hoạt động thể chất giúp:

• Cải thiện tuần hoàn máu;
• Nâng cao khả năng chịu đựng khi gắng sức;
• Hỗ trợ kiểm soát huyết áp, mỡ máu và đường huyết;
• Giảm mệt mỏi, cải thiện giấc ngủ và chất lượng cuộc sống.

Những hình thức vận động phù hợp:

Các bài tập phù hợp nhất với người bệnh tim mạch là những hoạt động làm tăng nhịp tim từ từ, đều và không gây gắng sức đột ngột.

• Đi bộ: Đi bộ là hình thức vận động đơn giản, dễ thực hiện và phù hợp với đa số người bệnh tim mạch; có thể bắt đầu từ 10–15 phút mỗi lần, 3–5 buổi mỗi tuần, sau đó tăng dần theo khả năng dung nạp.
• Đạp xe chậm hoặc xe đạp tại chỗ: Hình thức này giúp cải thiện sức bền tim phổi nhưng ít gây áp lực lên khớp.
• Các bài tập thở, giãn cơ nhẹ, yoga mức độ nhẹ: Các bài tập này giúp cải thiện hô hấp, giảm căng thẳng và hỗ trợ phục hồi chức năng.

Một nguyên tắc thực hành đơn giản là "kiểm tra khả năng nói chuyện". Trong lúc tập, người bệnh vẫn có thể nói chuyện bình thường nhưng cảm thấy thở nhanh hơn nhẹ. Nếu nói khó, hụt hơi hoặc phải dừng giữa câu, cường độ có thể đang quá cao.

Một số bài tập đơn giản có thể thực hiện tại nhà cho người cao tuổi

Với người cao tuổi, người mới hồi phục hoặc người có khả năng vận động hạn chế, có thể bắt đầu bằng những bài tập nhẹ tại nhà.

• Nâng chân khi ngồi: Ngồi trên ghế, nâng thẳng từng chân 10–15 lần, thực hiện 2 hiệp.
• Chống đẩy dựa tường: Hai tay chống vào tường, đẩy nhẹ thân người ra vào.
• Xoay cánh tay: Đứng thẳng, xoay vòng tròn 15–20 lần mỗi chiều.
• Đạp xe tại chỗ trên ghế: Ngồi ghế, co gối luân phiên như động tác đạp xe.
• Thở sâu có kiểm soát: Hít chậm bằng mũi, thở ra từ từ, thực hiện 5–10 phút.

Có thể chia thành các đợt 10–15 phút trong ngày thay vì tập liên tục thời gian dài.

3. Lưu ý khi tập luyện ở người bệnh tim mạch

3.1 Tập sức mạnh như thế nào để an toàn?

Người bệnh tim mạch vẫn có thể tập sức mạnh ở mức nhẹ đến vừa, nhưng cần thận trọng:

- Nên ưu tiên các động tác đơn giản với tạ nhẹ, dây đàn hồi hoặc trọng lượng cơ thể. Trước khi tập nên khởi động khoảng 5 phút và thả lỏng sau khi kết thúc.

- Một điểm cần đặc biệt lưu ý là không nín thở khi gắng sức. Việc nín thở có thể làm huyết áp tăng đột ngột, gây bất lợi cho tim mạch.

Nói chung, nhịp tim khi tập thường được khuyến nghị duy trì khoảng 50–70% nhịp tim tối đa, nhưng người bệnh tim không nên tự tính toán và áp dụng máy móc. Mức phù hợp cần dựa trên hướng dẫn chuyên môn.

3.2 Khi nào cần dừng tập ngay?

Người bệnh tim mạch cần ngừng vận động ngay nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

• Đau tức ngực;
• Khó thở tăng lên bất thường;
• Chóng mặt hoặc choáng váng;
• Tim đập nhanh, hồi hộp bất thường;
• Mệt lả, vã mồ hôi lạnh…

Nếu triệu chứng không giảm khi nghỉ ngơi, cần liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá sớm.

3.3 Cách xây dựng kế hoạch tập luyện an toàn

Người bệnh tim mạch nên tăng mức vận động từng bước, không tăng đồng thời cả thời gian, cường độ và tần suất.

Một cách tiếp cận thực tế:

Tuần 1 - 2: Đi bộ 10–15 phút hoặc tập thở, 3 buổi/tuần.

Tuần 3 - 4: Tăng lên 15–20 phút, có thể bổ sung đạp xe chậm hoặc bài giãn cơ.

Từ tuần 5 trở đi: Duy trì 20 - 30 phút mỗi buổi nếu cơ thể dung nạp tốt.

Người đang sử dụng thuốc chẹn beta cần lưu ý thuốc có thể làm nhịp tim chậm hơn bình thường. Vì vậy, cảm nhận gắng sức, mức độ mệt và triệu chứng lâm sàng thường có giá trị hơn việc chỉ dựa vào nhịp tim đo được. Người cao tuổi và phụ nữ cũng có thể xuất hiện mệt sớm hơn, do đó cần theo dõi phản ứng cơ thể sát hơn trong giai đoạn đầu.

Lưu ý, bài viết chỉ mang tính thông tin, người bệnh tim mạch nên tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa tim mạch trước khi bắt đầu, ngừng hoặc thay đổi bất kỳ chế độ tập luyện nào.

Mời bạn xem thêm video: