Viêm tụy cấp do tăng mỡ máu là một trong những nguyên nhân ngày càng được ghi nhận nhiều tại các cơ sở y tế. Tình trạng này chiếm khoảng 30 - 35% số ca viêm tụy cấp nhập viện. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể diễn tiến nhanh, gây suy đa cơ quan và đe dọa tính mạng.
Khi nồng độ triglycerid trong máu tăng trên 22,6 mmol/L, nguy cơ xảy ra viêm tụy cấp có thể lên tới 10 - 20%.
Mỡ máu tăng gần 20 lần gây viêm tụy cấp
Mới đây, Bệnh viện Đa khoa Sơn Tây (Hà Nội) đã tiếp nhận bệnh nhân Nguyễn Thị L. (46 tuổi, trú tại xã Tây Phương, TP Hà Nội) nhập viện trong tình trạng đau dữ dội vùng thượng vị lan ra sau lưng, kèm buồn nôn và nôn nhiều.
Kết quả xét nghiệm cho thấy nồng độ amylase máu là 450 U/L, cholesterol toàn phần 13 mmol/L. Đặc biệt, triglycerid máu lên tới 46 mmol/L, cao gần 20 lần so với giới hạn bình thường (dưới 2,3 mmol/L). Huyết thanh của người bệnh có màu trắng đục như sữa - dấu hiệu điển hình của tình trạng tăng triglycerid máu rất nặng.
Kết quả chụp cắt lớp vi tính (CT) ổ bụng ghi nhận bệnh nhân bị viêm tụy cấp lan tỏa, phân loại Balthazar E, điểm đánh giá mức độ nặng CTSI là 4. Người bệnh đồng thời mắc gan nhiễm mỡ, có nốt vôi hóa và u máu ở thùy gan phải.
Theo các bác sĩ, viêm tụy cấp do tăng triglycerid máu tuy không phải nguyên nhân phổ biến nhất nhưng thường diễn biến nhanh và nặng hơn so với nhiều nguyên nhân khác. Bệnh có thể gây hoại tử tụy, suy đa cơ quan, thậm chí tử vong nếu không được xử trí kịp thời.
Sau khi hội chẩn, ê-kíp điều trị đã chỉ định thay huyết tương nhằm nhanh chóng loại bỏ lượng triglycerid quá cao trong máu. Phần huyết tương chứa nhiều triglycerid được thay thế bằng huyết tương tươi đông lạnh, giúp giảm nhanh lượng mỡ máu lưu hành và hạn chế tổn thương tuyến tụy.
Sau một lần thay huyết tương, nồng độ triglycerid của bệnh nhân giảm từ 46 mmol/L xuống còn 3 mmol/L. Các triệu chứng đau bụng cải thiện rõ rệt, tình trạng huyết động ổn định và người bệnh tiếp tục được theo dõi, điều trị.
Vì sao tăng mỡ máu có thể gây viêm tụy cấp?
Triglycerid là một dạng chất béo có trong máu. Khi nồng độ triglycerid tăng quá cao, các acid béo tự do được tạo ra với số lượng lớn sẽ gây độc trực tiếp lên tế bào tụy, làm tổn thương vi tuần hoàn của tuyến tụy và khởi phát phản ứng viêm cấp.
Nguy cơ viêm tụy cấp do tăng triglycerid cao hơn ở những người có các yếu tố sau:
- Rối loạn mỡ máu.
- Đái tháo đường.
- Béo phì.
- Uống nhiều rượu, bia.
- Hội chứng chuyển hóa.
- Tiền sử viêm tụy cấp.
Nếu tình trạng tăng triglycerid không được kiểm soát tốt, người bệnh không chỉ có nguy cơ tái phát viêm tụy cấp mà còn dễ tiến triển thành viêm tụy mạn, gây suy giảm chức năng nội tiết và ngoại tiết của tuyến tụy.
Viêm tụy cấp do tăng mỡ máu là một trong những nguyên nhân ngày càng được ghi nhận nhiều tại các cơ sở y tế.
Dấu hiệu nhận biết viêm tụy cấp do tăng triglycerid
Triệu chứng của viêm tụy cấp do tăng mỡ máu tương tự các thể viêm tụy cấp khác và thường xuất hiện đột ngột. Biểu hiện điển hình gồm:
- Đau dữ dội vùng thượng vị (trên rốn).
- Cơn đau lan ra sau lưng hoặc hai bên mạn sườn.
- Đau tăng dần sau vài giờ và kéo dài liên tục.
- Buồn nôn và nôn nhiều, gặp ở khoảng 70 - 80% người bệnh.
- Bụng chướng, đầy hơi, bí trung tiện hoặc đại tiện.
- Có thể kèm sốt, mệt mỏi, tụt huyết áp nếu bệnh diễn biến nặng.
Ở những trường hợp nặng, người bệnh có thể xuất hiện suy hô hấp, suy thận, rối loạn đông máu, sốc và suy đa cơ quan.
Do triệu chứng ban đầu khá giống nhiều bệnh lý tiêu hóa khác, người bệnh không nên chủ quan khi xuất hiện cơn đau bụng dữ dội vùng thượng vị, đặc biệt nếu có tiền sử tăng mỡ máu hoặc đái tháo đường.
Chủ động phòng ngừa bằng kiểm soát mỡ máu
Các bác sĩ khuyến cáo, phần lớn trường hợp viêm tụy cấp do tăng triglycerid hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu kiểm soát tốt rối loạn lipid máu.
Người mắc tăng triglycerid cần:
- Duy trì chế độ ăn ít chất béo bão hòa, hạn chế thực phẩm nhiều đường.
- Tăng cường rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt.
- Duy trì cân nặng hợp lý.
- Tập luyện thể lực đều đặn.
- Hạn chế hoặc tuyệt đối không sử dụng rượu, bia.
- Tuân thủ điều trị bằng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ nếu đã được chẩn đoán rối loạn mỡ máu.
Đặc biệt, những người mắc đái tháo đường, béo phì hoặc hội chứng chuyển hóa cần kiểm soát tốt đường huyết và mỡ máu để giảm nguy cơ biến chứng.
Ngoài ra, nên khám sức khỏe định kỳ và xét nghiệm mỡ máu thường xuyên để phát hiện sớm tình trạng tăng triglycerid, từ đó điều trị kịp thời.
Khi xuất hiện các dấu hiệu như đau dữ dội vùng thượng vị lan ra sau lưng, buồn nôn, nôn nhiều hoặc đau bụng kéo dài, người bệnh cần nhanh chóng đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị. Việc phát hiện sớm, xử trí đúng thời điểm không chỉ giúp hạn chế tổn thương tuyến tụy mà còn giảm nguy cơ suy đa cơ quan và tử vong.
